Samarqand davlat



Download 0.49 Mb.
Pdf ko'rish
bet6/12
Sana20.02.2021
Hajmi0.49 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12
3. Sferik aberratsiya

 

 

Parabolik  ko‘zgudan,  ya’ni  aylanish  paraboloid  shaklidagi 



ko‘zgudan akslanishni olib ko‘raylik. Bunda simmetriya o‘qi parabola 

o‘qi  bo’lib,  u bir  vaqtning  o‘zida  ko‘zguning  bosh  optik  o‘qi  hamdir. 

Parallel  nurlar  dastasi  bosh  o‘q  bo‘ylab  yo‘nalgan  bo’lsin. 

Parabolaning geometrik xossalaridan, ya’ni akslanish burchagi

 

 



 

tushish burchagiga tengligi shartidan barcha bu nurlar parabola fokusi 

Φ  ga  kelib  tushishi  ma'lum.  Yana  parabola  fokus  Φ  nuqta  va  to‘g‘ri 

chiziq,  ya’ni  direktrisa 



QP

  dan  teng  masofalarda  joylashgan  nuqtalar 

geometrik  o‘mi  ekanligi  ham  ma’lum.  Ko‘zguga  tushayotgan  yassi 

to‘lqin akslanadi, to‘lqin 



QP

 yassi fronti esa markazi Φ bo‘lgan qat’iy 

sferik tautoxron dastaga aylanadi, chunki tushayotgan yassi to‘lqindagi 

ixtiyoriy tanlangan nurlar fokusda bir vaqining o‘zida to‘planadi.

 

 

Agarda  paraboloidni  xuddi  shunday  egrilanishga  ega  aylanish 



sferaga  almashtirsak,  akslangan  nurlaming  gomosentrikligi,  ya’ni  Φ 

nuqtada  yakka  to‘planishi  buziladi,  Φ  nuqtada  o‘qqa  yaqin  paraksial 

nurlar  to‘plansa,  o‘qqa  olisroq  nurlar  esa,  ko‘zguga  yaqinroq  joyda 

to‘planadi.  Paraksial  nurlaming  fokusida  tasvir  endi  nuqtaviy  bo’lib 

qolmaydi,  u  endi  sferik  aberratsiya  bilan  buzilgan  bo’ladi.  Reley 

mezonidan  foydalanib,  kichik  optik  kuchlarda  ko‘zgu  chegarasida 

paraboloidning  sferadan  farqi  sezilmas  bo’ladi,  shuning  uchun  sferik 

ko‘zguni yetarlicha takomillashgan optik asbob bola oladi deyishimiz 

mumkin.

 

 



Agarda  yassi  to’lqin  o‘z  yo’lida  parabolik  ko‘zguni  uchratsa,  u 

akslanishdan  keyin  markazi  Φ

o

boigan 


S

o

  sfera  shaklida  egrilanadi, 

umuman  olganda  u  sfera  bilan  uchrashadi,  unda  ordinata  o‘qida 

paraboloiddan

 

 

                                     



 

  

 



 

 

 



 .

 

.



 

 

 



 

qiymatga oldida joylashadi. Bu esa, to’lqin fronti ideal holdagi sfera

 

 

uchun ikki marta kattaroq, ya’ni 



 

  

 



 

 

 



  qiymatga mos keladi. To’lqin

 

 



sathi 

S

  nuqtalar 



O

  va 


M'

  orqali  o‘tadi  hamda  sfera  bo’lmay  qoladi. 

Paraksial 

nurlar 


awalgidek 

Φ

o

 

nuqtada  to‘planadi,  o‘qdan 



uzoqroqdagilari,  ya’ni 

y

  zonadagilar  esa,  nuqta  Φ



y

  da  yig’iladilar. 

Shunday 

S

1

  sferani  tanlash  mumkinki,  u  o‘qda  S  ga  tegib  tursin  va 

ko‘zgu chetida, ya’ni 

y

 = 


h

 joyda o'mashgan 



M'

 nuqtada 



S

 bilan


 

k

esishsin. Uning markazida 



 

  

 



 

 

 qiymatga ko’zguga yaqinroq 



joylashgan to’lqin sathi esa bu S

 sferada 



 

 



                                    ∆x=

 

   



 

(h

2



y

2

-y



4

)                                     (4.8) 

 

 

kattalikka yaqinroq 



bo‘ladi,y=

 

√ 



 

qiymatda maksimumga erishadi,

 

ekin maksimal qiymati



 

 

                                    



  

 

   



 

 

 



 

=

 



    

 

 



 

 

dan 



oshmaydi.

 

Bu 



qiymatni 

Reley  mezoniga 

binoan     

⁄ ga


 

 

tenglashtirib, berilgan 




Download 0.49 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
guruh talabasi
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
samarqand davlat
navoiy nomidagi
haqida tushuncha
rivojlantirish vazirligi
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
Darsning maqsadi
vazirligi toshkent
Toshkent davlat
tashkil etish
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
bilan ishlash
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
pedagogika universiteti
fanining predmeti
o’rta ta’lim
таълим вазирлиги
maxsus ta'lim
fanlar fakulteti
ta'lim vazirligi
tibbiyot akademiyasi
махсус таълим
Referat mavzu
Toshkent axborot
umumiy o’rta
haqida umumiy
ishlab chiqarish
vazirligi muhammad
fizika matematika
pedagogika fakulteti
universiteti fizika
Fuqarolik jamiyati