Samarqand davlat



Download 0.49 Mb.
Pdf ko'rish
bet3/12
Sana20.02.2021
Hajmi0.49 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12
2. Xromatik aberratsiya

 

 



Xromatik  aberratsiyaning  manbai  yorug‘likning  sinish  koeffit-

siyenti 


n

λ

  to'lqin  uzunligi 



λ

  ga  bog‘liqligidir.  Shu  sababga  ko‘ra,  turli 

uzunlikdagi  to’lqinlar  obyektivdan  turli  masofalarda  to‘planadilar; 

to’lqinning  har  bir  uzunligi  o‘zining  fokusi 



F

λ

  ga  ega.  Yorug’likning 

akslanishi  to’lqin  uzunligiga  bog’liq  bo’lmaydi,  shuning  uchun 

ko‘zguli  sistemalarda  xromatik  aberratsiya  kuzatilmaydi,  bu  esa 

ulaming refraktorlar oldida afzalligidir.

 

 



Har  doim  to’lqin  uzunligi 

λ

  oshganda 



n

λ

  kamayadi.  Shuning 

uchun  bir  linzali  obyektivda  binafsha  ranglar  obyektivga  yaqinroq 

joyda,  qizili  esa,  uzoqroqda  to‘planadi.  Teleskopni  yorqin  yulduzga 

qaratilgan  holda  okulyami  optik  o‘q  bo‘ylab  siljitamiz,  obyektivdan 

uzoqlashgan  sari  ketma-ket  avval  tashqi  qismlari  qizil  rangli  rangdor 

gardishga ega binafsha nuqtani, undan keyin havorang, yashil, sariq va 

nihoyat, katta binafsha rangdor gardishga ega qizil nuqtani kuzatamiz. 

Bunday  boTishining  sababi  shundaki,  biz  ketma-ket  mos  ravishda 

binafsha,  yashil,  qizil  nurlar  to‘p!anadigan 



V,  G,  R

  nuqtalarga 

fokuslagan  boTdik.  Bu  so‘ngi  nuqtada  binafsha  nurlax  halqasining 

radiusi  (



F

R

-F

V

)tgw  ≈ 

 

 



(F

R

-F

V

)A

  bo’ladi.  Tekislik  Σ  ning

 

qayeridadir 



eng  kichik  radiusga  ega  halqa  joylashadi,  okulyami  ana  shunga 

fokuslash kerak bo’ladi. Bu halqa difraksion halqadan juda katta bo’lib 

ketmasligi  uchun  oddiy  krondan  tayyorlangan  obyektivning  fokus 

masofasi 

 

F[sm]≈18,6D

2

 [D sm da] 

 

ga  teng  yoki  biroz  kattaroq  bo’lishi  lozim. 



D=10  sm

  uchun  fokus 

masofasi 18,6 

m

 ga teng, 



D

=20 


sm

 uchun 


F=

74,3 


m

 ga teng, yorqinlik 

kuchi  A=l:372  ga  teng  bo’lishi  kerak.  Bunday  uzun  teleskoplarni 

amalda ishlatish imkoni yo‘q.

 

 

Bu  nuqsonni  yo'qotish  usuli  shishalaming  ikki  xil  turlaridan 



foydalanib 

obyektivning 

xromatizmini 

tuzatishdan 

(axroma-

tizatsiyadan)  iborat.  Ma’lumki,  to’lqin  uzunligi 



λ

  bo’lgan  yorug’lik 

uchun  oddiy  sferik  linzaning  fokus  masofasi 

F

λ

  linza  moddasining 

sinish  koeffitsiyenti 

n

λ

  hamda  uning  oldi  va  orqa  sferik  sirtlarining 

egrilik radiuslari 

r

1

 va 


r

2

 larga quyidagicha bog’liq bo’ladi:

 

 



 

 

  



 =φ

λ

=(n



λ

-1)(


 

  

 -



 

  

 )   



                              (

4

.



1

  



bu yerda, qavariq tomoni tushayotgan nurga qaratilganda r

1

 va 




Download 0.49 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
guruh talabasi
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
samarqand davlat
navoiy nomidagi
haqida tushuncha
rivojlantirish vazirligi
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
Darsning maqsadi
vazirligi toshkent
Toshkent davlat
tashkil etish
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
bilan ishlash
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
pedagogika universiteti
fanining predmeti
o’rta ta’lim
таълим вазирлиги
maxsus ta'lim
fanlar fakulteti
ta'lim vazirligi
tibbiyot akademiyasi
махсус таълим
Referat mavzu
Toshkent axborot
umumiy o’rta
haqida umumiy
ishlab chiqarish
vazirligi muhammad
fizika matematika
pedagogika fakulteti
universiteti fizika
Fuqarolik jamiyati