Rim respublikasining ijtimoiy-siyosiy hayoti


Mark Portsiy Katon. Dehqonchilik



Download 167.18 Kb.
bet3/14
Sana17.05.2021
Hajmi167.18 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14
Mark Portsiy Katon. Dehqonchilik

Mark Portsiy Katon (er. avv. 234-149-yillar)-taniqli davlat arbobi, notiq, “Boshlang`ich” tarixiy asari va “Dehqonchilik” traktati muallifi, bu asarlar bizgacha to`liq etib kelgan. U Rim fuqarolari uchun eng faxrli kasb qishloq xo`jaligi deb hisobladi. “Dehqonchilik” traktatida markaziy Italiyaga xos bo`lgan o`rta kattalikdagi namunaviy villani tasvirini berdi xo`jayinni boyitadigan xo`jalik yuritishning yangi vositalarini, maslahatlarni qullar va vilikni qanday ishlatishni ko`rsatdi.

Qachonki u ko`rdiki pomestega qanday ishlov berilgan, qanday ishlar bajarilgan, qaysilar bajarilmagan, u keyingi kun vilik chaqirishi va so`rashi kerak, ishlardan qaysi qilingan, nima qolayapti; ishlar o`z vaqtida qilinganmi, qolganlarini u bajarishi mumkinmi, hamda vino, bug`doy va boshqalar qancha olinganini so`rashi kerak. Qachon u bularni bilib olgach, u darslar va kunlar hisobi bilan mashg`ul bo`lishi lozim. Agar u ishlarni ko`rmasa va vilik qullarni qolganini, ular majburiyatini bajardilar deb gapirsa qachon u bu va ko`pgina sabablarni aytsa, uni ishlar va kunduzgi darslar hisobiga qaytar. Agar yomg`irli ob-havo tursa, mana jalada qilinadigan ishlar: doliy3[104]larni yuvish, ularni smola qilish, qo`rg`onni tartibga keltirish, g`allani tashish, mol go`ngini tashqariga chiqarish, go`ng to`dasini qilish, donni tozalash, arqonni yamash, yangilarini o`rash; qullarga shu vaqtni o`zida o`z ko`rpa va yoping`ichlarini yamash bilan mashg`ul bo`lish lozim bo`ladi. Bayramlarda eski kanallarni tozalash, jamoa yo`llarini yotqizish, tikanli butalarni kesish, tomarqani qazish, o`tloqlarni o`rish, supurgi kesish, tikanli o`tlarni yulish, polbani yanchish, tozalik qilish…

Qachonki xo`jayin to`la osoyishtalik bilan hammasini bilib olgach u qolgan ishlarni bajarilishi to`g`risida g`amxo`rlik qilishi lozim: pul, mol, molga tayyorlangan yem-xashak vino, moy hisob-kitobini chiqarishi; u nimani sotdi, nima undirildi, nima qolyapti, sotishga nima bor? Mustahkam ta`minotni mustahkam sifatida qabul qilishi kerak; boshqa hammasini ochiqga olib kelish kerak. Yil uchun nima yetishmaydi, nima sotib olinadi; nima ortiqcha bor, uni sotish podryat bilan nima qilish kerak, nimani topshirish kerak. Xo`jayin qaysi ishlarni o`z kuchlari bilan qilishi mumkin, qaysilarini podryadga topshirish mumkinligiga qaror qilib yozuv qoldirish lozim.

U mollarni ko`zdan kechirishi lozim; sotuvini amalga oshirishi; agar narxida bo`lsa moyni sotish; vino, ortiqcha g`allani sotish, qarigan xachirlar, buzilgan mollar, buzilgan qo`ylar, jun, terilar, eski arava, temir metall, qari qulni, kasalmand qulni umuman hamma ortiqcha narsani sotishi kerak. Xo`jayin sotib olishi emas sotishi yaxshi.

5. Mana vilikni majburiyati. U yaxshi tartib o`rnatishi, bayramlarga rioya qilishi zarur: begona narsani qo`liga olmasligi; o`zinikini nihoyatda humoya qilishi zarur. U qullarni bahslarini hal qiladi: agar kimdir ayb qilib qo`ysa qilmishiga qarab aybdorni jazolaydi.

Qullarga yomon bo`lishi mumkin emas: ular sovqotmasliklari va och qolmasliklari kerak. Vilikda ular doimo ishda: u shunday qilib yomonlik va o`g`rilikdan yengilroq ushlab turadi. Agar vilik qullar o`zini yomon tutmasin deb istasa, qullar o`zlarini yomon tutmaydilar. Agar u bunga chidasa xo`jayin uni jazosiz qoldirmasligi kerak. Ularni xizmati uchun u tashakkur bildiradi, qolganlari uchun o`zini to`g`ri tutishi uchun. Vilik ishsiz tentirab yurmasligi lozim; u doimo xushyor va hech qayerga tushlikka bormaydi. Qullar unda doimo ishda; u xo`jayin buyrug`ini bajarilishini kuzatib turadi. U o`zini xo`jayindan aqlli deb hisoblasin. Xo`jayinni do`stlarini o`zini do`stlari deb hisoblaydi; qurbonlik keltirishni u faqat kompitaliya da chorrahada yoki o`choqda amalga oshiradi. Xo`jayinning buyrug`isiz u hech kimga qarz bermaydi, xo`jayin berganni u talab qiladi, ekish uchun urug`likni, oziq-ovqat mahsulotlarini, polbani, vino va moyni hech kimga qarz bermaydi. Unga ikki-uch xo`jalik bor: qayerda u o`ziga kerakli bo`lgan narsani so`rashi mumkin, o`zi qarz beradigan lekin boshqa hech kim. … Agar u ishlaydigan bo`lsa qullarni ongida nima borligini biladi va ular ishga berilgan bo`ladilar. Agar u shunday qilsa, u ishsiz tentirashni istamaydi; u sog`lomroq bo`ladi va yaxshiroq uxlaydi. U to`shakdan birinchi turib, oxirgi bo`lib to`shakka yotadi. Dastlab qo`rg`on berkmi, har kim o`rnidami, mollarga yemish berilganmi deb qaraydi…



Download 167.18 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
guruh talabasi
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
samarqand davlat
haqida tushuncha
navoiy nomidagi
toshkent davlat
nomidagi samarqand
ta’limi vazirligi
Darsning maqsadi
vazirligi toshkent
Toshkent davlat
tashkil etish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
Ўзбекистон республикаси
Alisher navoiy
matematika fakulteti
bilan ishlash
Nizomiy nomidagi
vazirligi muhammad
pedagogika universiteti
fanining predmeti
таълим вазирлиги
sinflar uchun
o’rta ta’lim
maxsus ta'lim
fanlar fakulteti
ta'lim vazirligi
Toshkent axborot
махсус таълим
tibbiyot akademiyasi
umumiy o’rta
pedagogika fakulteti
haqida umumiy
Referat mavzu
fizika matematika
universiteti fizika
ishlab chiqarish
Navoiy davlat