Reja: Ammoniy nitrat haqida maʼlumot



Download 318.5 Kb.
Sana12.08.2021
Hajmi318.5 Kb.


Ma vzu: Ammoniy nitrat ishlab chiqarish haqida ma'lumot.

Reja:

1.Ammoniy nitrat haqida maʼlumot.



2. Ammoniy nitrat ishlab chiqarishning fizik-kimyoviy xossalari.

3. Ammoniy nitrat ishlab chiqarish haqida ma'lumot.

1. Ammoniy nitrat haqida maʼlumot.

Ammoniy nitrat, ammiakli selitra – rangsiz, kristall modda, gigroskopik. Zichligi 820 kg/m3. Suyu-klanish temperaturasi 169,6°, suvda yaxshi eriy-di, bunda issiqlik yutiladi (1 g tuz 1 g suvda eriganda temperatura 15dan –10° gacha pasayadi). Ammoniy nitrat suyultirilgan nitrat kis-lotaga ammiak ta’sir ettirish yo‘li bilan olinadi. MDH mamlakatlarida A, B va V markalari ishlab chiqariladi. A, B markasi sanoatda portlovchi moddalar (ammonitlar) tay-yorlashda ishlatiladi. Ammoniy nitratning V markasi ko‘proq tarqalgan, hosildorlikka kuchli ta’sir etuvchi o‘g‘it tarkibida 34% sof azot bor. Ekinlarni ekishdan oldin va o‘sish davrida yerga asosiy o‘g‘it sifatida solinadi, ayniqsa g‘o‘za par-varishida ko‘p ishlatiladi. Ammoniy nitrat yuqori gigroskopik xususiyatga ega bo‘lganligi sababli saqdash paytida nam tortib qotib qoladi. Shuning uchun u nam o‘tkaz-maydigan qoplarda quruq bi-nolarda saqlanishi kerak. Ammoniy nitratning nam yutishi va qotishini kamaytirish uchun unga turli xil moddalar qo‘shib, dona-dor holda ishlab chiqariladi. Bu holdagi Ammoniy nitrat yaxshi saqlanadi. Ammoniy nitrat o‘g‘iti Chirchiq, Farg‘ona, Navoiy kimyo kombinatlarida ishlab chiqariladi (qarang Azotli o‘g‘itlar).

2.Ammoniy nitrat ishlab chiqarishning fizik-kimyoviy xossalari.

Ammoniy nitrat (NH4)2NO3 ni Ammiakli selitra deb ham yuritiladi. Ma'lumki ammoniy nitrat- ammiak va nitrat kislotaning oʻzaro ta'sirlashuvi jarayonida hosil boʻladi. Shuning uchun avvalo nitrat kislota hosil boʻlish jarayoni bilan tanishishimiz zarur. Azotning vodorod bilan ta'siri natijasida ammiak sintez qilinadi:

2N+4H2=2NH4

Ammiak sintezi issiqlik effekti, harorat va bosimga bogʻliq boʻladi.

Odatda past bosimli (10-15 MPa) , oʻrta bosimli (25-60 MPa) va yuqori bosimli (60-100MPa) jarayonlar ma'lum. Harrat esa 400-500°C oraligʻida boʻladi. Bu jarayon katalizatorsiz juda sust kechadi. Amaliy ishlab chiqarishda oʻrta bosimli jarayon temir katalizator (promotorlari: Al2O3,K2O va Sio) lar ishtirokida olib boriladi. Kontakt jihozidan chiqayotgan gaz tarkibida 14-20% ammiak boʻladi. U sovutilishi natijasida ammiak kondensatsiyalanadi, azot-vodorodli aralashma siklga qaytariladi. Hozirgi vaqtda quvvati 150 dan 1500 t/kunli sintez kolonnalar ishlatilmoqda.

Nitrat kislotasi esa ammiakning oksidlanishi natijasida hosil boʻladi. Bu jarayon azotning oksidlanish darajasi oʻzgarishi bilan sodir boʻladi:

Sanoat korxonalarida suyultirilgan nitrat kislota olinadi. Bunda quyidagi jarayonlar sodir boʻladi:

1. Ammiakning azot oksidigacha kontaktli oksidlanishi:

4NH3+5O2=4NO+6H2O+907,3 kj

2. Azot oksidining dioksidgacha oksidlanishi:

2NO+O2=2NO2+124 kj

3. Azot dioksidining suv bilan absorbsiyasi:

3NO2+H2O=2HNO3+NO+136,0 kj

Bu jarayonda platina va uning temir, marganets,kobalt va oʻz guruhidagi metallar oksidlari bilan qotishmalari ishlatiladi.

Agar katalizator ishlatilmasa(harorat 900°C dan yuqorida), ammiak erkin holatdagi azotgacha oksidlanadi xolos:

4NH3+3O2=2N2+6H2O+1269,1 kj

Ammiakni katalitik oksidlash natijasida azot oksidining hosil boʻlish unumini 98% gacha yetkazish mumkin.

Jarayonni ishlab chiqarish korxonalarida atmosfera bosimida 700-800°C haroratda, yuqori bosim esa 800-900°C haroratda olib boriladi. Havo -ammiak aralashmasida 1,25 mol O2 ga

1 mol NH3 berilishi kerak. Reaksiya tezligini va azot oksidining miqdorini oshirish uchun amalda

O2:NH3 ning miqdoriy nisbati 1,7-2,0 oraligʻida olinadi.



1-rasm. Ammiakli selitra ishlab chiqarishning ICI firmasi usuli.



Ammoniy nitrat (ammiakli selitra) NH4NO3 molekulyar og'irligi 80,043; sof mahsulot - tarkibida 60% kislorod, 5% vodorod va 35% azot (ammiak va nitrat shakllarida har biri 17,5%) bo'lgan rangsiz kristalli modda. Texnik mahsulot tarkibida kamida 34,0% azot mavjud.

Ammiakli nitrat, haroratga qarab, atmosfera bosimida termodinamik jihatdan barqaror bo'lgan beshta kristalli modifikatsiyada mavjud (jadval). Har bir modifikatsiya faqat ma'lum bir harorat oralig'ida mavjud bo'lib, bir modifikatsiyadan ikkinchisiga (polimorfik) o'tish kristal strukturasining o'zgarishi, issiqlikning chiqishi (yoki yutilishi) bilan bir qatorda o'ziga xos hajm, issiqlik sig'imi, entropiya va boshqalarning keskin o'zgarishi bilan birga keladi. - enantiotropik.

NH4NO3-N2O tizimi (11-2-rasm) oddiy evtektikaga ega tizimlarga tegishli. Evtektik nuqta 42,4% MH4MO3 konsentratsiyasiga va -16,9 ° S haroratga to'g'ri keladi. Suv suyuqlanish chizig'i diagrammasining chap tarmog'i HH4MO3 - H20 tizimidagi muzning chiqish sharoitlariga mos keladi. Suyuqlanish egri chizig'ining o'ng tarmog'i MH4MO3 ning suvda eruvchanligi egri chizig'i. Ushbu egri chiziq NH4NO3 1 \u003d 11 (125.8 ° C), II \u003d III (84.2 ° C) va 111 \u003d IV (32.2 "C) \u200b\u200bharoratlariga mos keladigan uchta sinish nuqtasiga ega. Erish (kristallanish) harorati suvsiz ammiakli selitra 169,6 ° S dir. Tuzning namligi oshishi bilan kamayadi.

NH4NO3 (Tcryst, "S) kristallanish haroratining namlik tarkibiga bog'liqligi (X, %) 1,5% gacha tenglama bilan tavsiflanadi:

Ammoniy nitratning ammoniy sulfat qo'shilishi bilan kristallanish haroratining namlik tarkibiga bog'liqligi (X, %) 1,5% gacha va ammoniy sulfat (Y,%) 3,0% gacha tenglama bilan ifodalanadi:

t

Ammiakli nitrat issiqlik yutishi bilan suvda eriydi. Quyida ammoniy nitratning har xil konsentrasiyadagi 25 ° C haroratda eritma harorati (Q eritmasi) keltirilgan:



C (NH4NO3) % massa 59,69 47.05 38,84 30,76 22,85 15,09 2,17

Q hal etish kJ / kg. -202.8 -225.82 -240.45 -256.13 -271.29 -287.49 -320.95

Ammiakli selitra suvda, etil va metil spirtlarida, piridin, aseton, suyuq ammiakda oson eriydi.

Ammoniy nitrat ishlab chiqarish. Ammoniy nitrat tarkibida bekorchi jins saqlamaydigan qattiq o'g'itdir. NH4NO3- ammiakli selitra, sulfat- nitrat ammoniy (NH4)2SO4∙2NH4NO3, ohakli-ammiakli selitra CaCO3∙NH4NO3 lar oq rangli moddalar bo’lib, faqat oxirgisining suvda eruvchanligi bir oz kamroq. Barcha turdagi tuproq va ekinlarni oziqlantirish uchun tavsiya etiladi. Uning tarkibida 35% azot bor. U gigroskopik bo'lganligi uchun yopishib qolishini oldini olish maqsadida uning eritmasiga (krisstallanishdan ilgari) turli moddalar qo'shiladi. Unga magniy nitrat, kalsiy nitrat, ammoniy sulfat, diammoniy fosfat, appatit yoki fosforit uni, qattiq erimaydigan moddalar (tuproq, talk, diatamit va boshqalar) qo'shiladi. Qo'shilgan qo'shimchalarning ta'sir mexanizmi har xil. Masalan, magniy nitrat kristallgidrat hosil qilganligi uchun namlikni o'ziga biriktirib oladi (Mg(NO3))2∙6H2O, yoki donachalarining sirti aktiv, gidrofobligini oshiruvchi moddlar bilan qoplanadi. Ammoniy nitrat nitrat kislotani ammiak bilan neytrallab olinadi:

NH3 + HNO3 = NH4NO3 + 145 kJ

Suyuq nitrat kislotani (47—60 % li) neytrallanganda suyuq ammoniy nitrat hosil bo'ladi, undan qattiq NH4NO3 olish uchun uni bug'latish zarur. Reaksiya ekzotermik bo'lganligi uchun uni issiqligidan foydalaniladi. Kislota konsentratsiyasi qanchalik yuqori bo'lsa, neytrallanish reaksiyasida shunchalik ko'p issiqlik chiqaradi.

Ammoniy nitrat ishlab chiqarish jarayoni uch bosqichni: nitrat kislotani ammiak bilan neytrallash, olingan eritmani bug'latib suvsizlantirish va ammoniy nitratni granullash-donador holga keltirish bosqichlarini o'z ichiga oladi. Neytrallanish reaksiyasi natijasida ajralib chiqqan issiqlikdan ammoniy nitrat eritmasini bug'lantirish uchun unumli foydalaniladi.

Ilgari 47-55% li nitrat kislotasi ishlatilib NIF (neytrallanish issiqligidan foydalanish) apparatlarida 62—83% li NH4NO3 olinar edi. Bu eritma so'ngra vakuumli-bug'lantirgich apparatlarida uch bosqichda ham sharbatli bug' (tarkibida NH4NO3 saqlovchi bug' shunday deb ataladi), ham issiq suv bilan bug'lantirish orqali NH4NO3 ning konsentratsiyasi 98,7% gacha oshirilar edi. Olingan suyuqlanma ichi kislotaga chidamli, ichki diametri 12 m, balandligi 30—35 m li minoralardan havo oqimida granullanar edi. Bunday apparatlarning mahsuldorligi 450—600 t/s ga teng edi. Hozir ham bunday tipdagi eski qurilmalarda ishlovchi sexlar ayrim zavodlarda ishlab turibdi.

Hozirgi paytda yangi tipdagi, qudratli, 58-60 % li HNO3 bilan ishlovchi, mahsuldorligi 1575 t/sutkaga teng bo'lgan yirik zavodlar qurilmoqda.

Ana shunday yangi tipdagi zavodda NIF va ko'rama bug'lantirgich apparati o'rnatilgan. Bu reaktor ikkita silindrsimon ostki reaksion (diametri 1,6 m) va ustki separator (diametri 3,8 m) qismlardan tuzilgan.

Apparatning umumiy uzunligi 210 m. Ostki reaksion silindrda neytrallanish reaksiyasi boradi. Reaksiya issiqligidan NH4NO3 tarkibidagi suvning bir qismi bug'lanib, NH4NO3 eritmasi bilan emulsiya hosil qilib, yuqoriga ko'tariladi. Suyuqlik bug' emulsiyasi reaksion silindrning tepa qismidan — zavixriteldan (zavixritel chir-chir aylanib quyun hosil qiluvchi apparat bo'lib u bug'ni suyuqlikdan ajratadi) yuqoriga chiqarib tashlanadi.

Suyuqlik (NH4NO3 eritmasi) reaksion silindr bilan reaktor korpusi oralig'idagi bo'shliqqa tushadi. U yerda reaksion silindr devori orqali chiqqan issiqlikda qaynab, bug'lanishda davom etadi va ostki qismidagi teshikdan reaksion silindrga kiradi. Shunday qilib aylanadi (sirkulyatsiyalanadi). Reaktorning yuqori qismi separatorlik vazifasini o'taydi. Qaysiki, unda reaksion silindrdan chiqqan sharbatli bug' to'rtta qalpoqchali tokchalarda yuviladi. Ostki ikkita tokchada bug' 20-25 % li ozroq nitrat kislota qo'shilgan NH4NO3 eritmasi bilan ammiakdan yuvilib, tozalanadi.

2 ta tokchalarda bug' sharbatli bug' kondensati bilan yuvilib, HNO3 bug'lari va NH4NO3 eritmasining tomchilari ushlab qolinadi. Tomchilardan to'liq tozalash (qaytargichda) amalga oshiriladi. Yuvilib bo'lgach, NH4NO3 eritmasi neytralizatorning yon tomonidan chiqib doneytralizatorga to'liq neytrallash apparatiga boradi. Hozirgi zamon yirik ko'p tonnajli (qudrati 1360 t. sutka) ammiakli selitra zavodining (AS-72) agregati ishlatilmoqda. Dastlabki 58—60% li nitrat kislota NIF apparatining shirali bug'i bilan qizdirgichda 170—80°C gacha qizib neytrallanishga boradi. Apparatga kirishdan oldin nitrat kislotaga tayyor mahsulot tarkibida 0,3—0,5 P205 va 0,05—0,2% ammoniy sulfat bo'lishiga yetadigan miqdorda fosfat va sulfat kislotalari qo'shiladi.

Agregatda parallel ishlovchi ikkita NIF apparati o'rnatilgan. Unga nitrat kislotadan tashqari qizdirgichda bug'li kondensat bilan 120-130°C gacha qizigan bug'simon ammiak ham beriladi. Beriladigan nitrat kislota va ammiak miqdori shunday nisbatda benladiki, NIF apparatidan chiqqan eritmada ammiak to'liq yutilishi uchun kislota miqdori (2—5 g/1) ko'proq bo'lishi kerak.

Apparatning pastki qismida 155—170°C da neytrallanish reaksiyasi boradi natijada tarkibida 91—92% NH4NO3 saqlovchi konsentrlangan eritma hosil bo'ladi. Apparatning tepa qismida suv bug'lari (shirali bug' deb ataluvchi) ammiakli selitra sachratqilari va nitrat kislota bug'laridan yuviladi.

Nordon ammiakli selitra eritmasi to'liq neytrallash apparatga keladi, u yerga eritma tarkibidagi kislotani to'liq neytrallash uchun ammiak yuboriladi. So'ngra eritma bug'lantirgich apparatiga uzatiladi. Olingan suyuqlanma tarkibida 99,7—99,8% selitra saqlaydi, uning harorati 175°C bo'lib, filtrdan o'tgach nasos yordamida bosimli bakka va so'ngra donadorlash minorasiga yuboriladi.

Minoraning tepa qismida donadorlagich va o'rnatilgan, pastki qismida esa tepadan tushayotgan selitra tomchilarini sovutish uchun havo yuboriladi. 50—55 m balandlikdan tushgan tomchilar havo ta'sirida sovub o'g'it donalariga aylanadi. Minoradan chiqqan donalar harorati 90—110°C bo'ladi. Issiq donalar qaynovchi qavatli apparatda sovutiladi. Bu apparat uch bo'lmadan iborat va teshikchalari bo'lgan panjara bilan ta'minlangan. Panjara ostidan ventilyator orqali havo yuboriladi, bunda donadorlash minorasidan transportyor orqali keluvchi selitra donalarining siqilgansimon qavati hosil bo'ladi. Havo sovutilgach donadorlash minoraga boradi.

Selitra donachalari sirt aktiv moddalar bilan ishlov berilishi uchun transportyor orqali aylanuvchi barabanga yuboriladi. So'ngra tayyor o'g'it transportyor orqali qoplarga joylash xonasiga boradi.

Donadorlash minorasidan chiqqan havo ammiakli selitra zarrachalari bilan ifloslangan bo'ladi, neytrallagichdan chiqqan shirali bug' va bug'lantirgich apparatidan kelgan bug'-havo aralashmasi reaksiyaga kirishmay qolgan nitrat kislota va ammiak, hamda o'zi bilan uchirib olib kelgan selitra zarrachalarini saqlaydi. Bu oqimlarni tozalash uchun donadorlash minorasining tepa qismida oltita parallel ishlovchi tarelkatipidagi yuvuvchi skrubbellar o'rnatilgan. Ular nasos orqali yig'gichdan keluvchi 20—30%li ammiakli selitra eritmasi bilan sug'orilib turiladi. Bu eritmaning bir qismi shirali bug'ni yuvish uchun NIF neytrallagichga boradi, so'ngra selitra eritmasiga qo'shiladi. Tozalangan havo donadorlash minorasidan ventilyator bilan so'rib olinadi va atmosferaga chiqarib yuboriladi.

Xulusa:


Men bu mustaqil ishni yozish davomida ammoniy nitrat haqida, ammoniy nitrat ishlab chiqarish texnologiyasi haqida, ammoniy nitratning fizik- kimyoviy xossalari haqida ma'lumotlarga ega boʻldim.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1.arxiv.uz sayti.

2.library.ziyonet.uz sayti.





Download 318.5 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
guruh talabasi
nomidagi toshkent
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
haqida tushuncha
rivojlantirish vazirligi
toshkent davlat
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
matematika fakulteti
ta’limi vazirligi
samarqand davlat
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
bilan ishlash
pedagogika universiteti
vazirligi muhammad
fanining predmeti
Darsning maqsadi
o’rta ta’lim
navoiy nomidagi
haqida umumiy
Ishdan maqsad
moliya instituti
fizika matematika
nomidagi samarqand
sinflar uchun
fanlar fakulteti
Nizomiy nomidagi
maxsus ta'lim
Ўзбекистон республикаси
ta'lim vazirligi
universiteti fizika
umumiy o’rta
Referat mavzu
respublikasi axborot
таълим вазирлиги
Alisher navoiy
махсус таълим
Toshkent axborot
Buxoro davlat