Qattiq jismlar fizikasi



Download 0,84 Mb.
bet3/6
Sana07.09.2021
Hajmi0,84 Mb.
#167977
1   2   3   4   5   6
Bog'liq
Tayyor. QATTIQ JISMLARNING ISSIQLIK O’TKAZUVCHANLIK KOIFFISIENTINI ANQLASH
TIM mustaqil ish Rashidov D, 8-mavzu.To’lov balansi. Valyuta kursi. Ochiq iqtisodiyotda makroiqtisodiy siyosat. , Atomda-elektronning-energetik-holati-va-ularning-orbitallarda-taqsimlanishi, 15a-17MT Abdushukurov, ozbekiston transporti va tashqi iqtisodiy aloqalari (1), 2 5301252144605693917, Диншунослик, Диншунослик, Xadicha va maftuna va Sunbula va farangiz va gulyuz va jasmina, Oqsaroy tarixi, Oqsaroy tarixi, Menejement funksiyalari va ularning o’zaro bog’liqligi., moluch 138 ch2 Jn3qGRj, Matinli redaktor, 1-Мавзу 0d46fd9ca6b2905505b706431f0c1557
Issiqlik oʻtkazuvchanlik.
Qattiq jismlarda issiqlik energiyasi fononlarning, erkin elektron va kovaklarning, eksitonlar yoki fotonlarning harakati tufayli uzatilishi mumkin. Bunda issiqlik uzatishda asosan fononlarning harakati asosiy rolni oʻynaydi va bu fizik jihatdan quyidagicha tushuntirilishi mumkin. Jismning qandaydir qisminining temperaturasining oshishi bu sohadagi panjara atomlarining muvaznat vaziyatlari atrofidagi tebranishlari amplitudasining ortishi bilan bogʻlangan. Atomlar orasidagi bogʻlanish kuchlari hisobidan qoʻshni atomlar tebranishlarining kuchayishi yuz beriadi va bu issiqlikning tarqalishiga ekvivaletdir. Bunday mexanizim dielektriklar uchun deyari yagona mexanizm boʻlib hisoblanadi. Metallarda esa issiqlik oʻtkazuvchanlikga butun kristall boʻylab harakat qilaoladigan erkin elektronlar sezilarli hissa qoʻshadi. Yuqori temperaturalarda esa issiqlik oʻtkazuvchanlikning foton mexanizmi boʻlishi mumkin.

Gazlar kinetik nazariyasida issiqlik oʻtkazuvchanlik koyeffisiyenti quyidagi ifoda bilan ifodalanadi.



(1.28)


bu yerda  –issiqlik sigʻimi,  –zarralar oʻrtacha tezligi;  –zarraning oʻrtacha erkin yugurish yoʻli. Debay koʻrsatganidek (1.28)–ifodani qattiq jismlarning fononlar harakati bilan bogʻliq boʻlgan issiqlik oʻtkazuvchanligini hisoblash uchun foydalanish mumkin. Bunda  –fononlar miqdoriga bogʻliq boʻlgan panjara issiqlik sigʻimi,   – fononlar tezligi (yoki tovush tezligi);  –fononlarning oʻrtacha erkin yugurish yoʻli.

 –ni aniqlash ancha murakkab masala boʻlib hisoblanadi. Taqribiy nazariy hisoblashlar va tajriba natijalari   juda past temperaturalarda santimetrning ulushlarida, erish temperaturasi atrofida esa bir necha atom orasidagi masofalargacha kamayishini koʻrsatadi. Past haroratlarda   yuqori haroratlarda esa   ga proporsional. Temperaturaning oshishi bilan   ning kamayishi toʻqnashuvchi fononlar sonining oshishi bilan bogʻliq boʻladi.   boʻlganda fononlarning soni taqriban T ga proporsional va shuning uchun   boʻladi.

Fononlarning oʻzaro toʻqnashishlari bilan birgalikda fononlarning kristall panjara nuqsonlarida sochilishi ham muhim ahamiyatga ega. Nuqsonlar sonining oshishi   ning qiymatini cheklaydi, xususan temperaturaning sezilarli pasayishlarida u   qonun boʻyicha cheksiz oshmasdan, aksincha doimiy qolib, nuqsonlar miqdori va ularning joylashishi bilan aniqlanadi. Kristall oʻlchamlari kichik boʻlganda,   uning oʻlchamlari bilan chegaralanadi va shuning uchun bunday kristallarning issiqlik oʻtkazuvchanligi ularning chiziqli oʻlchamlariga sezilarli bogʻliq boʻladi. K ning temperaturaga bogʻliqligi 1.11 –rasmda keltirilgan.



Issiqlik oʻtkazuvchanlik koyeffisiyenti   koʻpaytma bilan aniqlanadi va yuqori haraoratlarda,   doimiy boʻlganda doimiy, fononlarning oʻrtacha erkin yugurish yoʻli doimiy   boʻlganligi uchun,   boʻladi va bunda past haroratlarda   va   boʻlganligi uchun   boʻladi.

Elektronlarning metallar issiqlik oʻtkazuvchanligiga hissasi toʻliq issiqlik oʻtkazuvchanlikning 90% dan katta boʻlishi mumkin. Kristall boʻylab harakatlanayotgan elektronlar, nuqsonlar va fononlar bilan toʻqnashib energiya alamashadilar. Aralashmalar va boshqa nuqsonlar sonining oshishi issiqlik oʻtkazuvchanlikning elektron tashkil etuvchisining rolini kamaytiradi. Erkin zaryad tashuvchilar konsentrasiyasi kichik boʻlgan yarim oʻtkazgichlarda, ularning issiqlik oʻtkazuvchanligiga hissasini hisobga olmasa ham boʻladi (zaryad tashuvchilar konsentrasiyasi sezilarli oshadigan yetralicha yuqori temperaturalardan boshqa temperaturalarda).

Metallardagi elektronlar gazining isssiqlik oʻtkazuvchanlik koyeffisiyenti quyidagi formula yordamida aniqlanadi.



  (1.16)

bu yerda,   elektronlar issiqlik sigʻimi,  elektronlarning oʻrtacha tezligi,  elektronlarning oʻrtacha yugurish yoʻli.

Shuni hisobga olish kerakki, issiqlik uzatishda energiyasi Fermi energiyasi   yaqin boʻlgan elektronlargina qatnashishlari mumkin. Temperaturaning oshishi bilan   kamayadi, chunki bunda panjara issiqlik tebranishlari va elektronlarni sochuvchi fononlar soni ortadi ( ammo bunda har bir elektron olib oʻtadigan oʻrtacha energiya oshganligi uchun  ) umumiy holda issiqlik oʻtkazuvchanlikning elektron tashki etuvchisi temperaturaning keng intervalda deyarli oʻzgarmaydi.

Yuqori temperaturalarda issiqlik oʻtkazishga infraqizil nurlaniish fononlari sezilarli hissa qoʻshadi. Bu mehanizm metall qattiq jismlar uchun muhim ahamiyat kasb etadi. Fononlar hisobidan issiqlikning oʻtkazuvchanlik koyeffisiyenti



  (1.17)

Bu yerda  sindirish koʻrsatgichi,   Stefan-Bolsman doimiysi,  fotonlarning erkin yugirish yoʻli.




Download 0,84 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
axborot texnologiyalari
ta’lim vazirligi
zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
nomidagi toshkent
guruh talabasi
o’rta maxsus
toshkent axborot
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
davlat pedagogika
rivojlantirish vazirligi
pedagogika instituti
vazirligi muhammad
haqida tushuncha
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
respublikasi axborot
toshkent davlat
tashkil etish
vazirligi toshkent
Toshkent davlat
bilan ishlash
O'zbekiston respublikasi
matematika fakulteti
Ishdan maqsad
o’rta ta’lim
ta’limi vazirligi
fanining predmeti
saqlash vazirligi
moliya instituti
haqida umumiy
pedagogika universiteti
fanlar fakulteti
fanidan tayyorlagan
umumiy o’rta
samarqand davlat
ishlab chiqarish
fanidan mustaqil
Toshkent axborot
universiteti fizika
fizika matematika
uzbekistan coronavirus
Darsning maqsadi
sinflar uchun
Buxoro davlat
coronavirus covid
Samarqand davlat
koronavirus covid
sog'liqni saqlash