Pedagogika o’ q u V – u s L u b I y qo`llanma


Maktab  va  madrasalarda  ta’lim  mazmuni



Download 2.71 Mb.
Pdf ko'rish
bet31/200
Sana15.07.2021
Hajmi2.71 Mb.
1   ...   27   28   29   30   31   32   33   34   ...   200
Maktab  va  madrasalarda  ta’lim  mazmuni.  Maktablardagi  talim 
tzimi bir qancha bosqichli va puxta tashkil etlgani bois savod o‘rganish 
ko‘p  vaqtni  olar  edi.  Chunonchi,  faqatgina  alifboni  o‘rganishga  3-4 
oydan  bir  yilgacha,  bazida  undan  ham  ko‘p  vaqt  sarflanar  edi. 
O‘quvchilar  dastlabki  o‘qish  ko‘nikmalarini  egallaganlaridan  so‘ng 
«Haftyak»ni (fors. “Quronning ettdan bir qismi”) o‘qishni boshlaganlar  
O‘quvchilar  «Haftyak»ni  tugatganlaridan  so‘ng  «Chor-kitob»  (To‘rt 
kitob)ni  o‘qishga  kirishganlar.  «Chor-kitob»  fors-tojik  tlida  yozilgan 
bo‘lib,  uning  birinchi  qismida  diniy  marosimlar  (tahorat  olish,  namoz 
o‘qish, ro‘za tutsh va h.q.) sheriy usulda bayon etlgan, ikkinchi qismida 
yuqoridagi  masalalar  katexizis  (izoh)  shaklda  ancha  keng  yoritlgan 
parchalar  o‘rin  olgan.  “Chor-kitob”ning  “Musulmonlikning  muhim 
masalalari”  deb  nomlangan  uchinchi  qismi  o‘quvchilarni  shariatning 
asosiy  ustuni  -musulmon  diniy  huquqlari  bilan  tanishtrgan.  Kitobning 
Pandnoma”  (Nasihat  kitobi)  deb  nomlangan  va  XIII  asrda  yozilgan 
to‘rtnchi qismida Quroni karimdan olingan odob-axloq masalalariga oid 
qoidalar sheriy shaklda bayon etlgan.  
Shundan  so‘ng  o‘quvchilar  mutlaq  din  masalalariga  bag’ishlangan 
Sabotul  ojizin”  kitobini  o‘qishni  boshlaganlar.  Ushbu  asar  ko‘pincha 
uning  muallifining nomi bilan,  yani  – “So‘fi Olloyor” deb  yuritladi. Bu 
sof diniy asar bo‘lib, unda diniy masalalar sheriy usulda bayon qilingan.  
Maktabni  tamomlagan  o‘quvchilar  talimni  davom  ettrish  uchun 
madrasalarga kirganlar.  


22 
 
Madrasa  odatda  ikki  bo‘limdan,  yani:  quyi  (ibādat  al-’islām)  va 
yuqori (masola) bo‘limlardan iborat bo‘lgan. Lekin barcha madrasalarda 
ham  bo‘limlar  shunday  nomlanmaganini  qayd  etsh  lozim.  Masalan, 
Buxoro madrasalarida quyi bo‘lim «mushkulāt» deb yuritlgan. 
Birinchi  bo‘limda  talabalar  din  ahkomlarini  o‘rganganlar.  Ikkinchi 
bo‘limda esa – Quroni karimga muvofiq holda bayon etlgan islomning 
asosiy  qonunlari  o‘qitlgan.  Bundan  tashqari,  arab  tlshunosligi,  mantq, 
tarix,  sher  yozish  ilmi,  metafizika  va  boshqa  fanlar  ham  o‘qitlgan. 
Madrasalarda barcha mashg’ulotlar arab tlida olib borilgan.  
Madrasa talabalarini shartli ravishda uchta kursga bo‘lish mumkin. 
Birinchi,  yani  boshlang’ich  kurs  adnā  (quyi),  ikkinchi  kurs  –  avsat 
(o‘rta)  va  uchinchi  kurs  –  a’lo  (yuqori)  deb  nomlangan.  Biroq, 
kurslarning  nomlari  hamma  madrasalarda  ham  bir  xil  bo‘lmagan.  Shu 
o‘rinda  bunday  kurslarga  ajratsh  faqat  yirik  madrasalarda  mavjud 
bo‘lgani,  talabalar  soni  20  kishiga  etmagan  kichik  madrasalarda  esa 
talabalarning 
barchasi 
faqat 
bitta 
mudarrisga 
mashg’ulotga 
qatnaganlarini qayd etsh lozim. 
Madrasada  darsni  tashkil  etsh  tartbi  quyidagicha  bo‘lgan:  bitta 
darslikdagi  aynan  bir  bobni  o‘rganayotgan  10-15  nafar  talaba  bir  sinf 
xonasiga  to‘planishgan  va  o‘zlariga  oqsoqol  (sardor)  saylab  olishgan. 
Bu  guruh  «jamoa»,  uning  oqsoqoli  esa  «qori  jamoa»  deb  nomlangan. 
Darsni  boshlash  uchun  oqsoqol  mudarrisning  huzuriga  borar  va  undan 
mazkur guruh bilan mashg’ulot o‘tkazish uchun izn so‘rardi. 

Download 2.71 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   27   28   29   30   31   32   33   34   ...   200




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
guruh talabasi
nomidagi toshkent
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
haqida tushuncha
rivojlantirish vazirligi
toshkent davlat
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
matematika fakulteti
ta’limi vazirligi
samarqand davlat
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
bilan ishlash
pedagogika universiteti
vazirligi muhammad
fanining predmeti
Darsning maqsadi
o’rta ta’lim
navoiy nomidagi
haqida umumiy
Ishdan maqsad
fizika matematika
nomidagi samarqand
fanlar fakulteti
moliya instituti
sinflar uchun
maxsus ta'lim
Nizomiy nomidagi
ta'lim vazirligi
Ўзбекистон республикаси
universiteti fizika
umumiy o’rta
Referat mavzu
таълим вазирлиги
respublikasi axborot
Toshkent axborot
Alisher navoiy
махсус таълим
Buxoro davlat