P. Gulyamov, R. QuRbonniyozov, m avEzov, n. SaiDova


­rasm.  Quyosh sistemasi (Quyosh va uning atrofidagi sayyoralar) . mERkuRiy



Download 4.48 Mb.
Pdf ko'rish
bet14/157
Sana06.07.2021
Hajmi4.48 Mb.
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   157
7­rasm.  Quyosh sistemasi (Quyosh va uning atrofidagi sayyoralar)
.
mERkuRiy
vEnERa
yER
maRS
yuPiTER
SaTuRn
uRan
nEPTun
QUYOSH
oy
http://eduportal.uz


ye
r
 —
 quyosh 
si
st
emasi
dagi
 sa
yyor
a
13
8­rasm.  Oyning har xil ko‘rinishi:  1 

 Oy ko‘rinmaydi; 2 
– 
Yangi oy; 

– 
Oy ning birin chi choragi; 4 
– 
Chorak kam to‘lin oy;5 
– 
To‘lin oy; 

– 
Qis qarayotgan oy; 7 
– 
Oxirgi chorak; 8 
– 
Tugayotgan oy.
va  ularning  yo‘ldoshlari  asosan  bir  xil  moddalardan  tuzilganini 
aniqlashgan.  Ular  ham,  asosan,  Yerda  uchraydigan  moddalardan 
tuzilgan ekan. Sayyoralarning yulduzlardan yana bir farqi shuki, ular 
osmondagi o‘z o‘rinlarini ancha o‘zgartirib turadi.
oy  –
  Yerning  tabiiy  yo‘ldoshi.  Oy  o‘zidan  nur  sochmaydi, 
Quyoshdan tushgan nurni qaytaradi. Oy Yer atrofini deyarli bir oyda 
bir marta aylanib chiqadi. Yer, Quyosh va Oyning osmonda bir-biriga 
nisbatan  joylashgan  o‘rniga  qarab  u  bizga  har  xil  ko‘rinadi.  Bizga 
Oyning Quyosh nuri bilan yoritilgan qismigina ko‘rinadi. Agar diqqat 
bilan qarasangiz, yangi oy o‘roq shaklida bo‘ladi. Endi eslab qoling: 
yangi oy kechqurun Quyosh botganda g‘arb tomonda ko‘rinadi, eski, 
tugayotgan  oy  esa  erta  tongda,  Quyosh  chiqmasdan  sharq  tomonda 
ko‘zga tashlanadi (8-rasm). Agar Oy doira shaklida ko‘rinsa, to‘lin oy 
deyiladi. Oyning 14–15-kunlari to‘lin oy bo‘ladi. Oy tutilishi to‘lin oy 
kuniga  to‘g‘ri  keladi.  Oy, Yer,  Quyosh  osmonda  bir  chiziqqa  to‘g‘ri 
kelib qolganda Oy tutiladi. Quyosh, Oy va Yer osmonda bir chiziqda 
QUYOSH
 
YER
Oy orbitasi
2
3
4
5
6
7
8
1
2
3
4
5
6
7
8
1
http://eduportal.uz


14
ye
r
 —
 quyosh 
si
st
emasi
dagi
 sa
yyor
a
turib qolganda esa Quyosh tutiladi. Quyosh va Oyning Yerni tortishi 
natijasida dengiz hamda okeanlarda  davriy ravishda suv qalqishi, ya’ni 
suvning ko‘tarilib, pasayishi ro‘y beradi. Suvning ko‘tarilib, qaytishi 
Quyosh tortishiga nisbatan Oy tortganda ikki baravar kuchli bo‘ladi. 
Odamlar  osmon  jismlarini  kuzatish  natijasida  Oy  va  Quyosh  taqvim 
(kalendar)larini  tuzishgan,  quruqlik  va  okeanlarda  turgan  joylarini 
aniqlashgan.

Download 4.48 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   157




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
nomidagi toshkent
guruh talabasi
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
rivojlantirish vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
matematika fakulteti
ta’limi vazirligi
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
samarqand davlat
vazirligi muhammad
pedagogika universiteti
bilan ishlash
fanining predmeti
Darsning maqsadi
navoiy nomidagi
o’rta ta’lim
Ishdan maqsad
haqida umumiy
nomidagi samarqand
fizika matematika
sinflar uchun
fanlar fakulteti
maxsus ta'lim
Nizomiy nomidagi
ta'lim vazirligi
moliya instituti
universiteti fizika
Ўзбекистон республикаси
umumiy o’rta
Referat mavzu
respublikasi axborot
Toshkent axborot
таълим вазирлиги
Alisher navoiy
махсус таълим
Buxoro davlat