O`zbekiston respublikasi sog`liqni saqlash vazirligi u. X. Xasanov fuqaro muhofazasi va tibbiy xizmati



Download 2.55 Mb.
bet30/36
Sana11.01.2017
Hajmi2.55 Mb.
1   ...   26   27   28   29   30   31   32   33   ...   36

Aholi zichligi. Aholining zich yashashi oqibatida bir-biriga juda yaqin bog`lanish mavjudligi zarrachalari havodan o`tadigan infeksiyalar paydo bo`lishi va tarqalishi xavfini oshiradi. Mavjud sanitariya xizmatlari aholi zichligi to`satdan ortib ketishiga ko`pincha bardosh berolmay qoladi.

  • Aholining ko`chib yurishi. Aholining eng xavfsiz zonaga o`tishi ko`chirilgan aholi o`rtasida ham, mahalliy aholi o`rtasida ham infeksiya tarqalishiga olib kelishi mumkin.

  • Mavjud kommunikasiya tarmoqlarining ishdan chiqishi. Ofat vaqtida mavjud kommunikasiya tizimlari ko`pincha shikastlanib qoladi. Suv ta`minoti, kanalizasiya, elektr ta`minoti tizimlari eng nozik tizimlar hisoblanadi.

  • Jamiyat sog`liqni saqlash dasturlari bajarilishining to`xtab qolishi. Ofat sodir bo`lganidan keyin, odatda, xodimlar va ijtimoiy jamg`armalar ofat oqibatlarini bartaraf etishga kirishadilar. Biroq, belgilangan rejaga muvofiq jamiyatni sog`lomlashtirish Davlat dasturi uzluksiz qo`llab-quvvatlab turilmas ekan, etarli muhofaza qilinmagan aholi o`rtasida yuqumli kasalliklarning tarqalish darajasi tobora ortib ketishi mumkin.

    Ofat yuz bergandan so`ng eng ko`p tarqaladigan kasalliklar yuqorida ko`rsatilgan uch omil bilan bog`liq ichak infeksiyalaridir. Infeksiya tashuvchilar tarqatadigan hamda kasallikning oldini olish uchun vaksinasiya qilingan aholi, infeksiyalar tarqatadigan kasalliklarning uzoq davom etadigan oqibatlarini to`rtinchi omil-jamiyat sog`liqni saqlash dasturlari bajarilishining to`xtab qolishi ham keltirib chiqarishi mumkin.

    Infeksiyalar tarqatadigan eng tipik manba- bu ichimlik suv, ovqat mahsulotlari, ho`l meva va sabzavotlardir. Infeksiya tashuvchilar- pashsha, chivin, burgalar kasalliklar tarqatishda juda katta rol o`ynaydi. Kemiruvchilar ( kalamush va sichqonlar) ham yuqumli kasalliklar tarqatish manbalari hisoblanadi. Ofat yuz berishi natijasida aholining ko`chirilishi qaysi bir joyda odamlar haddan tashqari ko`payib ketishi, suv, ovqat etishmay qolishi hamda hayot kechirish sharoiti yomonlashib ketishiga olib kelishi mumkin. Ilgarilari bunday vaziyatlar oqibatida kasallanish va o`lim darajasi ortib, odamlar sihat- salomatligiga salbiy ta`sir ko`rsatadigan to`rtta asosiy muammo ko`ndalang bo`lar edi. Ular:

    -Yuqumli (emlanganlar soni ancha kam bo`ladigan qizamiq singari) kasalliklar tarqalishi;

    - O`tkir ichak infeksiyasi ( ichburug`, botkin kasalligi, salmonellyoz, ich terlama, vabo) tarqalishi;

    - O`tkir respirator kasalliklar, gripp tarqalishi;

    - mahalliy xususiyatlar bilan bog`liq kasalliklar tarqalishi;

    - oziq ovqat tanqisligi, kam ovqatlik.

    Bu omillar ayniqsa bolalarga ko`proq ta`sir etadi. Quyidagi tadbirlar bunday vaziyatga tushmaslik hamda kasallanish va o`lim darajasini yuqori bo`lishi oldini olish imkonini beradi:



    Salomatlik

    muammolari

    Kasalliklar oldini olish choralari

    Qizamiq

    6 oydan 15 gacha yoshdagi hamma bolalarni immunizasiya qilish va A vitaminini taqsimlash

    O`tkir respirator infeksiyalar

    Issiq yashirinish joyi, yashab turishga etarli loy, issiq kiyim, ko`rpa, oddiy respirator infeksiyalarni davolaydigan dori darmonlar

    Diareya, vabo, ichburug`

    Toza suv va normal sanitariya sharoiti hamda shaxsiy gigieyna qoidalariga rioya qilish

    Kam ovqatlik

    Oqilona tanlangan ovqatlanish rasioni va oziq-ovqatni taqsimlashning yo`lga qo`yilgan tizimi

    FVda birinchi tibbiy yordam ko`rsatish dasturlarida jabrlanganlarning salomatligi ularni sifatli ichimlik suvi bilan ta`minlash, shaxsiy va ijtimoiy gigiyena qoidalariga rioya qilish, to`g`ri obqatlanish hamda boshpana berish o`rtasida to`g`ridan-to`g`ri bog`liqlik bo`lishi kerak. Suv, ovqat etarli bo`lishi hamda boshpana borligi ko`p xastaliklar oldini olishga yordam beradi. Suv insonning hamma asosiy ehtiyojlaridan eng muhim hayotiy omil hisoblanadi. U ichish ovqat pishirishgagina emas, balki gigiyena maqsadlarida ham ishlatiladi. FVda ko`pincha suv etishmaydi. Suv ta`minotining cheklanganligi salomatlikka, xotirjamlikka ta`sir etadi hamda ichak va teri kasalliklari ko`payib ketishiga olib keladi.

    Muayyan makon va zamon chegaralarida aholi yuqumli kasallik qo`zg`atuvchilaridan zaharlanib, kasallik epidemiyaga aylanib ketgan hudud falokat joyidagi epidemiya o`chog`I hisoblanadi. Bu chegaralar epidemiya o`chog`ining uchta elementi tavsifi bilan belgilanadi. Bular:



    1. Yuqumli kasallika chalinganlar va ularning qo`zg`atuvchilarini tarqatish ehtimoli borligi

    2. Yuqish xavfi nuqtai nazaridan baho beriladigan sog`-salomat aholi va gospitalga yotqizish ehtiyoji bor shikastlanganlar.

    3. Odamlarga kasal yuqtirish xavfi bor tashqi muhit.

    Epidemiya o`chog`ining vaqtinchalik chegaralarini aniqlashda kasal tashuvchilar borligini hisobga olish kerak.

    Aholi orasida yuqumli kasalliklar ommaviy paydo bo`lishi sababli yuzaga kelgan favqulodda vaziyatlarda kasallik tarqalishiga yo`l qo`ymaslikka qaratilgan rejimli cheklash choralari ko`riladi. Favqulodda vaziyatning ko`lami va kasallik turi qandayligiga qarab, kuzatish (observasiya) yoki karantin ana shunday choralardan bo`lishi mumkin.

    Kuzatish vaqtidagi tadbirlar cheklash xususiyatli bo`lib, quyidagilarni o`z ichiga oladi: favqulodda vaziyat yuzaga kelgan aholi punktidan chiqish, unga kirish va transit tarzida o`tishni cheklash; bunday joydagi aholining falokat o`chog`idan tashqaridagi aholi bilan uchrashishlarini cheklash.

    Karantin rejimi bulardan jiddiyroq. Bunday rejim yuqish xususiyati juda yuqori bo`lgan o`ta xavfli kasalliklar ( o`lat, tabiiy chechak, vabo) paydo bo`lganida belgilanadi. Karantin rejimi hududdan asosiy chiqish joylarini qurolli soqchilar qo`yib, aylanasi bo`ylab qurshab, falokat o`chog`ini batamom ajratib qo`yishni ko`zda tutadi

    Bu cheklash choralarining amal qilishi eng so`nggi kasal kishi topilgan vaqtdan boshlab, kasallikning inkubasiya davri davom etishi vaqtiga teng muddat o`tganda tamom bo`ladi.



    Observasiya yoki karantin zonasida qolgan aholi ularning oldiga qo`yilgan hamma talablarni

    Qatiyan bajarishi hamda vahimaga tushmasligi kerak. Bu ayniqsa vaqtinchalik kelib qolgan kishilarga tegishlidir. Rejim zonasidan shoshilinch chiqib ketish zarur bo`lib qolganida ular inkubasiya davri mobaynida izolyatorga qo`yilib, nazorat ostida bo`lganlaridan keyin zonadan tashqariga chiqishlari uchun ruxsat berilishi mumkin.

    Yuqumli kasalliklarni bartaraf etish va epidemiya avj olib ketishini tugatish choralari kompleksida muhim rol o`ynaydigan tadbirlardan biri dezinfeksiya bo`ladi. Dezinfeksiya ob`ektlaridagi va tashqi muhitning turli qatlamlaridagi yuqumli kasalliklarning qo`zg`atuvchilarini yo`q qilish uchun o`tkaziladi.

    Mexanik usul- bu kir yuvish, qo`llarni, badanni yuvish, polni supurish va yuvish, chang artish. Bunda odatdagi kir bilan birga kasallik qo`zg`atuvchilari ham olib tashlanadi.

    Fizik usul- bu suvda qaynatish, bug`latish va uy sharoitida tez-tez qo`llanadigan dazmollashdir. Bu usulda qo`zg`atuvchilar muayyan ekspozisiyada yuqori temperaturada yo`q qilinadi, chunki qo`zg`atuvchilarning yuqori haroratga chidamligi har xil bo`ladi. Masalan, gepatitga chalingan kasallarning idishlari va ich kiyimlarini kamida 45 daqiqa qaynatish kerak.

    Kimyoviy usul- turli kimyoviy moddalarning kasallik qo`zg`atuvchilarini qirib tashlash xususiyatiga asoslangan. Xlorli preparatlar- xlorli ohak, xloramin, kalsiy gipoxlorid tuzi, lizol – dezinfeksiya ishlarida eng ko`p qo`llanadigan kimyoviy moddalardandir.

    Yuqumli kasalliklarga qarshi kurash tadbirlari majmuida turli yuqumli kasalliklar qo`zg`atuvchilarini odamlar yuqtirmaydigan bo`lishlari uchun vaksinasiya o`tkaziladi. Buning uchun murakkab, sermehnat va qimmatbaho usullarda tayyorlanadigan vaksina, zardob va antitoksinlardan foydalaniladi. Emlash sabablari mamlakatimizda tabiiy chechak, poliomielit va boshqa kasalliklar tugatib yuborganligi vaksinasiyaning samaradorligini ko`rsatadi.

    Quyidagi bo`limlardan iborat sanitary-epidemiologik razvedka halokat joylaridagi epidemic sharoitga baho berishning asosiy usuli hisoblanadi:


    • Epidemiologic ko`rsatkichlarga binoan kasallanish dinamikasini va strukturasini tahlil qilish;

    • Ofat joylarida qolgan, ko`chirib olib borilgan joylardagi aholi o`rtasidagi epidemic sharoitga aniqlik kiritish;

    • Kasallarni, shikastlangan va sog`lom kishilarning sog`-salomatligini so`rab surishtirish va tekshirib ko`rish;

    • Tashqi muhitni ko`z tashlab, shuningdek laboratoriyada tekshirish;

    • Ishlab chiqarishbinolari, suv taminoti va kanalizasiya tizimlari vayron bo`lishi natijasida ofat o`chog`idagi sanitariya-gigiyena va epidemiologic sharoitning yomonlashuvini, atrof muhit ifloslanishini battar qilayotgan xalq xo`jaligi obektlari (XXO) ni aniqlash va tekshirib chiqish;

    • Tibbiyot va veterinariya xodimlaridan, mahalliy aholidan so`rab bilish;

    • Aholi punktlari, suv taminoti manbalari, communal va oziq-ovqat obektlari va boshqalarini ko`rib chiqish;

    • To`plangan ma`lumotlarni tahlil qilish va ishlash hamda aynan shu yuqumli shakldagi epidemiya turi haqidagi mavjud materiallarga muvofiq sabab-oqibatning o`zaro bog`liqligini aniqlash.

    Tabiiy ofat va halokat zonalaridagi epidemiya o`choqlarining tavsifi qandayligiga qarab, yuqumli kasalliklar o`chog`ida aholi orasidagi talafotlar mikroorganizmlar tomchili-havo yo`li bilan organizmga bevosita tutishi, organizmga suv va ovqat mahsulotlaridan yuqishidan ham paydo bo`ladi.

    Talofatlar qancha bo`lishi sanitariya-gigiyena choralari, shuningdek epidemiyaga qarshi tadbirlar majmui o`z vaqtida va qanchalik to`liq o`tkazilishiga bog`liq. Odamlarning bir-biri bilan uchrashuvlari ko`p bo`lgandagi aerogen yuqishlarda sanitariya talofatlarining qanchaligi aholining shoshilinch profilaktika hamda muhofaza vositalari bilan necha foiz ta`minlahganiga bog`liq bo`ladi. Bu malumotlar quyidagi jadvalda keltirilgan.



    Infeksiya aerogen yo`l bilan o`tgandagi taxminiy sanitariya talafotlari

    Aholining muhofaza vositalaridan foydalanish foizi

    Shoshilinch muhofaza vositalaridan foydalangan aholi foizi

    0

    10

    20

    30

    40

    50

    60

    70

    80

    90

    100

    0

    65,0

    65,0

    65,0

    65,0

    65,0

    65,0

    65,0

    65,0

    65,0

    65,0

    65,0

    58,5

    53,9

    49,4

    44,8

    40,3

    36,7

    31,2

    26,6

    22,1

    17,5

    13,0

    10

    60,0

    60,0

    60,0

    60,0

    60,0

    60,0

    60,0

    60,0

    60,0

    60,0

    60,0

    54,0

    49,8

    45,6

    41,4

    37,2

    33,0

    28,8

    24,6

    20,4

    16,2

    12,0

    20

    55,0

    55,0

    55,0

    55,0

    55,0

    55,0

    55,0

    55,0

    55,0

    55,0

    55,0

    49,5

    45,6

    41,8

    37,6

    34,1

    30,2

    26,4

    22,5

    18,7

    14,8

    11,0

    30

    50,0

    50,0

    50,0

    50,0

    50,0

    50,0

    50,0

    50,0

    50,0

    50,0

    50,0

    45,0

    41,5

    38,0

    34,5

    31,0

    27,9

    24,0

    20,5

    17,0

    13,5

    10,0

    40

    45,0

    45,0

    45,0

    45,0

    45,0

    45,0

    45,0

    45,0

    45,0

    45,0

    45,0

    40,5

    37,3

    34,2

    31,0

    27,9

    24,7

    21,6

    18,4

    15,3

    12,1

    9,0

    50

    40,0

    40,0

    40,0

    40,0

    40,0

    40,0

    40,0

    40,0

    40,0

    40,0

    40,0

    36,0

    33,2

    30,2

    27,6

    24,8

    22,0

    19,2

    16,4

    13,6

    10,8

    8,0

    60

    35,0

    35,0

    35,0

    35,0

    35,0

    35,0

    35,0

    35,0

    35,0

    35,0

    35,0

    31,5

    29,0

    26,6

    24,1

    21,7

    19,2

    16,8

    14,3

    11,9

    9,4

    7,0

    70

    30,0

    30,0

    30,0

    30,0

    30,0

    30,0

    30,0

    30,0

    30,0

    30,0

    30,0

    27,0

    24,9

    22,8

    20,7

    18,6

    16,5

    14,4

    12,3

    10,2

    8,1

    6,0

    80

    25,0

    25,0

    25,0

    25,0

    25,0

    25,0

    25,0

    25,0

    25,0

    25,0

    25,0




    22,5


    20,7

    19,0

    17,2

    15,5

    13,7

    12,0

    10,2

    8,5

    6,7

    5,0

    90

    20,0

    20,0

    20,0

    20,0

    20,0

    20,0

    20,0

    20,0

    20,0

    20,0

    20,0

    18,0

    16,6

    15,2

    13,8

    12,4

    11,0

    9,6

    8,2

    6,8

    5,4

    4,0

    IZOH: Suratda -kasal yuqqanlar foizi; maxrajda-aholi umumiy sonidan kasallanganlar foizi.

    Operativ hisoblashlarda tabiiy ofat va halokat joylarida aholi o`rtasidagi talafotlarni quyidagi formuladan topilsa bo`ladi:

    Stq KxIxBxXxE, bunda:



    St-sanitariya talafotlari (kishi hisobida);

    K- kasallar yuqqanlar soni (uchrashganlarni ham qo`shib);

    I-kontagiozlik indeksi;

    B- xos bo`lmagan muhofaza koeffisienti;

    X- xos muhofaza koeffisienti (immunitetlik koeffisienti)

    E- shoshilinch muhofaza koeffisienti (antibiotiklar bilan muhofazalanganlik)

    K”- miqdori epidemiya o`chog`I infeksiya shakliga bog`liq tarzda aniqlanadi. Kontagioz infeksiyalarda ofat zonasidagi aholi umumiy sonining 50% ga, kamkontagioz infeksiyalarda esa 10-20% ga kasallik yuqadi, deb qabul qilinadi.




    Download 2.55 Mb.

    Do'stlaringiz bilan baham:
  • 1   ...   26   27   28   29   30   31   32   33   ...   36




    Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
    ma'muriyatiga murojaat qiling

        Bosh sahifa
    davlat universiteti
    ta’lim vazirligi
    O’zbekiston respublikasi
    maxsus ta’lim
    zbekiston respublikasi
    o’rta maxsus
    davlat pedagogika
    axborot texnologiyalari
    nomidagi toshkent
    pedagogika instituti
    texnologiyalari universiteti
    navoiy nomidagi
    guruh talabasi
    samarqand davlat
    toshkent axborot
    nomidagi samarqand
    toshkent davlat
    haqida tushuncha
    ta’limi vazirligi
    xorazmiy nomidagi
    Darsning maqsadi
    vazirligi toshkent
    Toshkent davlat
    tashkil etish
    Alisher navoiy
    rivojlantirish vazirligi
    Ўзбекистон республикаси
    matematika fakulteti
    pedagogika universiteti
    sinflar uchun
    Nizomiy nomidagi
    таълим вазирлиги
    tibbiyot akademiyasi
    maxsus ta'lim
    o’rta ta’lim
    bilan ishlash
    ta'lim vazirligi
    fanlar fakulteti
    махсус таълим
    kommunikatsiyalarini rivojlantirish
    umumiy o’rta
    Referat mavzu
    fanining predmeti
    haqida umumiy
    Navoiy davlat
    fizika matematika
    universiteti fizika
    Buxoro davlat
    malakasini oshirish
    davlat sharqshunoslik
    Samarqand davlat