Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus taʻlim vazirligi


II BOB 50-70-yillarda Oʻzbekistonda ijtimoiy va siyosiy iqtisodiy tuzum



Download 201.5 Kb.
bet6/8
Sana04.10.2020
Hajmi201.5 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8

II BOB 50-70-yillarda Oʻzbekistonda ijtimoiy va siyosiy iqtisodiy tuzum

2.1 Oʻzbekistonda demografik jarayonlar.Soxta “urbanizatsiyalash”


Oʻzbekistonda demografik jarayonlar. Soxta “urbanizatsiyalashtirish”.

Sovet davridagi urbanizatsiya jarayonini tahlil qilish bu masalaning murakkabligini va koʻp qirrali ekanligini koʻrsatadi. Ikkinchi jahon urushi tugaganidan soʻng Oʻzbekiston sanoatining rivojlanish darajasi evakuatsiya qilingan va shu yerda qoldirilgan korxonalar hisobiga ancha oshdi. 1945-1950 yillarda Ohangaron koʻmir xavzasi, Farhon GESi, Ohangaron metallurgiya kombinati ishga tushirildi, koʻpgina korxonalar kengaytirildi va rekonstruksiya qilindi. Keyingi yillarda ishga tushirilgan korxonalar orasida Oltintopgan mis kombinati, Ohangaron sement, Popdagi rezina buyumlari zavodi, Chirchiqdagi kiyin eriydigan va issiqqa chidamli metallar kombinati, Fargʻona va Navoiy azot oʻgʻitlari zavodlarining birinchi navbati, Ohangaron GRESi, tabiiy gaz bilan ishlaydigan Toshkent va Navoiy GRESlari qurilishi avj oldirildi. Chirchiq elektrokimyo kombinati, Samarqand va Qoʻqon superfosfat zavodlari ishga tushirildi.

Bunday korxonalarning barpo etilishi natijasida, sanoatning yangi va mavjud tarmoqlarida ishlash uchun sovet respublikalaridan koʻplab ishchi, texnik va mutaxassislar koʻchirib keltirildi. Birgina 1959-1962 yillar mobaynidagi migratsiya natijasida Oʻzbekiston aholisi mehnatga qobiliyatli erkak va ayollar hisobiga 133226 kishiga koʻpaydi. Ushbu holat oʻz navbatida respublikada mehnat resurslarining koʻpayishiga, turli millat va elat vakillari sonining oʻsishiga sabab boʻlgan.

Sovet hokimiyati yillarida Oʻzbekiston hududida vujudga kelgan shaharlar oʻziga xosligi bilan ajralib turar edi. Sovet hokimiyatining iqtisodiyoti umumittifoq manfaatlarini koʻzlab, Oʻzbekistonni xom ashyo yetkazib beruvchi hududga aylantirdi. Natijada katta hududlarda qoʻriq va buz yerlar oʻzlashtirilib, paxta maydonlariga aylantirildi. Qishloq xoʻjaligida paxtachilik asosiy tamoqqa aylantirilib barcha hududlarda paxtani dastlabki qayta ishlovchi sanoat korxonalari ishga tushirildi. Sovet hokimiyati yillarida Oʻzbekiston iqtisodiy hududlarga ajratilgan va bular jumlasiga: Toshkent iqtisodiy hududi (Toshkent, Sirdaryo), Fargʻona iqtisodiy hududi (Fargʻona. Andijon, Namangan), Janubiy-gʻarbiy iqtisodiy hudud (Buxoro, Samarkand, Qashkadaryo, Surxondaryo), Quyi Amudaryo iqtisodiy hududiga (Xorazm, Qoraqalpogʻiston) kiradi.

Har bir hududning tabiiy sharoiti, joylashishi, tabiiy boyliklari, aholisining milliy va jinsiy tarkibi hisobiga olingan holda yangi shaharlar qurildi. Sovet hokimiyatining shaharlar qurishdagi asosiy xususiyati aholisi 100 ming kishidan iborat boʻlgan kichik va oʻrta shaharlarga eʼtibor qaratilganidir.

1970 yilga kelib shaharlaring 90 foizini kichik va oʻrta shaharlar tashkil etgan. XX asr 50-yillarida Mirzachul oʻzlashtirilib Yangiyer shahriga, Qizilqum choʻlida esa Navoiy shahriga asos solindi. 1959 yillarda vujudga kelgan shaharlar asosan xalq xoʻjaligida ishlab chiqaruvchi kuchlarning hududiy va tarmoq sohalardagi tarkibiy oʻzgarishlarni hisobga olgan holda bunyod etildi. Respublikada shu yillarda vujudga kelgan shaharlar soni 10 taga koʻpaydi.

1 Karimov I.A. Biz kelajagimizni oʻz qoʻlimiz bilan quramiz. 7-jild – Toshkent: Oʻzbekiston, 1999. – B. 94-95

Mirzachoʻl hududida maʼmuriy markaz Guliston shahri 1959 yilda vujudga keldi. 1963 yilda Sirdaryo viloyati tashkil etilishi bilan qayta tashkil topgan Gulistonda sanoat korxonalari qishloq xoʻjalik mahsulotlarini qayta ishlab chiqarishga ixtisoslashgan. Shaharda paxta tozalash, yogʻ-ekstratsiya, sut zavodlari va boshqa qishloq xoʻjalik mahsulotlarini qayta tayyorlovchi zavod va fabrikalar ishga tushirildi, Shuningdek, Sirdaryo viloyatida Shirin va Baxt shaharlariga asos solindi.

Umuman, Oʻzbekistonda XX asrning ikkinchi yarmidan keyingi yillarda bunyod etilgan shaharlar sovet hokimiyati sanoatlashtirish siyosatining uzviy davomi boʻldi. 1939-1959 yillar aholini roʻyxatga olish oraligʻida 54 ta shahar va shaharchalar vujudga kelganligi aniqlangan, Bu davrda shahar tipidagi shaharchalar soni 1939 yilgacha boʻlgan davrda 110tani, 1959 yilgacha boʻlgan davrda esa uch baravar koʻproqni tashkil qildi. 1959-1969 yillar oraligʻida tarkib topgan shaharlar sanoatlashtirish jarayonida vujudga kelgan. Oʻzbekistonda 1970 yildagi aholini roʻyxatga olish yakuniga asosan katta shaharlaring oʻsganligi koʻrinadi. Ularning umumiy soni 5tadan 8taga koʻtarildi. Toshkentdan tashqari (1385 ming) Samarqandda (267 ming), Andijon (188 ming), Qoʻqon (133 ming), Buxoro (112 ming), Fargʻona (110 ming), Chirchiq (107 ming) koʻp aholiga ega shaharlar vujudga keldi. Oʻzbekistonda shaharlar soni 70 yillarda 1,5 baravarga koʻtarildi, 50 ta yangi shaharlar vujudga keldi.

Mazkur shaharlar tashkil etilib Oʻzbekistonda shaharlashish jarayonini kuchaytirgan boʻlsa-da, lekin ulardagi ishlab chiqarish markaz manfaatlariga boʻysundirilgan edi. Respublikaning agrar mintaqa boʻlganligi ham bu shaharlar atrofida yangi yerlarning oʻzlashtirilishiga zamin hozirlar va bu yerda asosan paxtachilikni ustasi bulagan tub joy vakillari joylashgan edilar.

Maʼlumki, Oʻzbekistan SSR ittifoqdosh respublikalar orasida demografik jarayonlar tez surʼatlar bilan oʻsib borayotgan respublikalar qatoriga kirar, bu ahvol milliy siyosatga ham jiddiy taʼsir etar edi. 1989 yilda oʻtkazilgan butunittifoq aholi roʻyxati maʼlumotlariga koʻra, Oʻzbekiston SSRda 120 dan ortiq millat vakillari istiqomat qilgan. Respublika aholisi 1979 yilda SSSR aholisining 5,9 foizini, 1989 yilda esa 6,9 foizini tashkil etgan. Shu yillar ichida RSFSR, Ukraina, Belorussiya aholisi oʻrta hisobda bir foizdan kamaygan.

1Iymanova D. Oʻzbekisonda sovet tuzumining kadrlar siyosati va uning oqibatlari. – T.: “Yangi asr avlodi” 2013. -B.120-121. 2Kommunisticheskaya partiya Uzbekistana v rezolyutsiyax i reshe¬niyax syezdov i plenumov SK. T.2. - Tashkent: 1988. — S. 364.

Alohida taʼkidlash lozimki, aholi sonining oʻsishiga oʻzbek xonadonlaridagi urf-odat, anʼanalar, xalqimizning bolajonlik va koʻp farzandlilik hususiyatlari ham taʼsir koʻrsatgan. Shuningdek, turmush tarzlari ancha uygʻunlashib ketgan baynalmilal oilalar soni ham nisbatan koʻpaygan. Mahalliy millat yigitlarining Rossiya, Ukraina, Belorus, Tatariston va boshqa oʻlkalarga borib harbiy hizmatdan oilali boʻlib kelishlari ham bu jarayonga taʼsir etgan edi. 1989 yil aholi roʻyxati maʼlumotlarida koʻrsatilishicha, turli millat vakillariga mansub oilalar soni 1979 yildagi 233,7 mingdan 435,1 mingga yetgan yoki 186,2 foizgacha koʻpaygan va ularning salmogʻi respublikadagi jami oilalar miqdorida 10,9 foizdan 12,7 foizga yetdi.


Download 201.5 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
davlat pedagogika
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
guruh talabasi
toshkent axborot
nomidagi samarqand
ta’limi vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
Darsning maqsadi
xorazmiy nomidagi
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
Alisher navoiy
rivojlantirish vazirligi
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
pedagogika universiteti
таълим вазирлиги
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
tibbiyot akademiyasi
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
o’rta ta’lim
махсус таълим
bilan ishlash
fanlar fakulteti
Referat mavzu
umumiy o’rta
haqida umumiy
Navoiy davlat
Buxoro davlat
fanining predmeti
fizika matematika
universiteti fizika
malakasini oshirish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
jizzax davlat
davlat sharqshunoslik