О`zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi



Download 0.84 Mb.
Pdf ko'rish
bet6/145
Sana15.07.2021
Hajmi0.84 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   145
davrdagi Qo`qon xonligi tarixiga doir siyosiy voqealar tasvirlagan. 
Hakimxon to`ra xon bilan birga yurib, XIX  asrning birinchi choragidagi voqealarga 
aralashadi. U saroydagi fisq-fujur, viloyaxlardagi siyosiy tortishuvlar, xonlikning tashqi va ichki 
siyosatini, Buxoro amirligidagi siyosiy hodisalarni o`z ko`zi bilan ko`rib, ularni o`z asarida aks 
ettirgan. Ashtarxoniylardan so`ng taxtga o`tirgan o`zbeklarning ming sulolasi haqida, 
Umarxonning hukmronlik qilgan (1810—1822) vaqtdagi siyosiy voqealar aniq va izchillik bilan 
ifodalangan. Asarning qimmati shundaki, Rossiyaning O`rta Osiyoga nisbatan tutgan siyosati va 
o`sha vaqtdan O`rta Osiyoliklarning Rossiyaga bergan bahosini aniqlashda u muhim o`rin tutadi, 
chunki muallif Rossiyada bo`lib, u erdagi hayot bilan bevosita tanishgan, Rossiya bilan 
bog`lanish masalasida ilg`or fikrlarni bayon qilgan. Muallif o`z asarida 1821  —  1825 yillarda 
Buxoroda bo`lib o`tgan xitoy-qipchoqlar qo`zg`olonida qatnashganlarni «xoin kishilar» deb 
qoralaydi. Bu esa muallif tutgan yo`lni yaqqol ko`rsatib turibdi.
 
Qo`qon xonligi tarixiga oid manbalardan biri mulla Avaz Muhammadning fors-tojik tilida 
yozilgan «Tarix jahonnumai» asari bo`lib, o`z ko`zi bilan ko`rganlarining bayoni xamda tarixiy 
manbalar asosida yozilgan ikki kitob va geografik qo`shimchadan iborat. Asarning birinchi 
qismida insonning paydo bo`lishidan boshlab, to XVI asrgacha bo`lgan hukmdorlar tarixi 
berilgan.
 
Asarning ikkinchi qismida Qo`qon xoni Olimxon (1798-1810) va Umarxon (1810-1822) 
hukmronligi davri siyosati to`liq berilgan. 
 
Asarda Buxoro amirining xitoy-qipchoqlar va qoraqalpoq xalqlariga nisbatan tutgan 
siyosati, Qo`qon xonligi bilan Buxoro amirligi o`rtasidagi munosabatlar, rus askarlari tomonidan 
Samarqand va Kattaqo`rg`on erlarining bosib olinishi, yo`l va imoratlar qurilishi, ayrim 
voqealarning sanalari va h. k. lar berilgan. SHu bilan birga, asarda 1842 yili Qo`qonda 
ko`tarilgan xo`ja qalandar' boshchiligidagi qo`zg`olon, 1847 yilda Toshkent hokimiga qarshi 
ko`tarilgan harakat kabi muhim voqealar xaqida ham so`z boradi. Asarda keltirilgan bu dalillar 
tarixni o`rganish uchun muhimdir. Biroq bu xildagi asarlar o`sha davr hukmron feodal sinf 
mafkurasi ruhida yozilgan bo`lib, unga tanqidiy ko`z bilan qarash talab qilinadi.
 
Qo`qon   xonligi   tarixchiligida   Mulla   Niyoz   Muhammadning «Tarixi SHohruhiy» 
degan asari ham diqqatga sazovordir. Muallifning bu asari Qo`qon xonligining XVIII va XIX 
asrning 70-yillarigacha bo`lgan tarixiga oid muhim ma`lumot beradi. Bu ma`lumotlar shu davr 
tadqiqotchilari uchun juda qimmatlidir.
 
Toshkentdagi qoryog`di mahallalik Muhammad Solih Qoraxo`ja o`g`lining 1880—1885 
yillar orasida yozgan «Tarixi jadida-i Toshkand» («Toshkentning yangi tarixi») nomli 1200 
betdan iborat asari ham juda muhim ahamiyatga ega bo`lib, u O`rta Osiyoda o`tgan uch xonlikda 
yozilgan tarixiy asarlardan birmuncha farq qiladi. Asar fors-tojik tilida yozilgan. U hukmdorlar 
o`rtasidagi urushlar tarixidan iborat bo`lib, ikkinchi qismi Qo`qon xonligi va Toshkent tarixiga 
bag`ishlangan. Bunda muallifning yangicha tarix yozish niyatida ish boshlagani va A. Kundan 


 

maslahatlar olganligi seziladi. SHuningdek, asarda Qo`qonning  siyosiy hayotida ustunlik rolini 
o`ynagan guruhlar va shaxslar, Toshkentda bo`lib o`tgan siyosiy harakatlar, xalq qo`zg`olonlari, 
shu qo`zg`olonlarning yo`nalishi va sabablari haqida (bu masala boshqa hech bir asarda 
bunchalik yoritilmagan) mufassal ma`lumotlar berilgan. Bu asar yangi davr tarixchiligida yangi 
intilish edi. Asar O`zbekiston Fanlar akademiyasining SHarqshunoslik institutida nodir asarlar 
qatorida saqlanmoqda.
 
XIX asrning birinchi yarmida Xiva xonligida yozilgan tarixiy manbalardan eng muhimi 
Munis va Ogahiylarning asarlari hisoblanadi.
 
Munis (1778—1829) ning otasi Avazbiy mirob Xiva xoni eltuzarga qadar ham, uning 
hukmronligi vaqti (1804—1806) da ham saroy xizmatida bo`ladi. eltuzarxonning  hukmronligi 
vaqtida Munis saroy xizmatiga kiradi va xonning topshirig`i bilan o`zining «Firdavs  ul-iqbol» 
nomli mashhur tarixiy asarini yozadi. eltuzarxon SHermuhammad Munisga bu asarni 

Download 0.84 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   145




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
nomidagi toshkent
guruh talabasi
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
rivojlantirish vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
samarqand davlat
tashkil etish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
ta’limi vazirligi
matematika fakulteti
navoiy nomidagi
vazirligi muhammad
bilan ishlash
fanining predmeti
nomidagi samarqand
Darsning maqsadi
maxsus ta'lim
pedagogika universiteti
ta'lim vazirligi
Toshkent axborot
o’rta ta’lim
Ўзбекистон республикаси
sinflar uchun
haqida umumiy
fanlar fakulteti
fizika matematika
Alisher navoiy
Ishdan maqsad
universiteti fizika
Nizomiy nomidagi
moliya instituti
таълим вазирлиги
nazorat savollari
umumiy o’rta
respublikasi axborot
Referat mavzu
махсус таълим