О`zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi


Kaltaminorliklar chaylasi



Download 0.84 Mb.
Pdf ko'rish
bet22/145
Sana15.07.2021
Hajmi0.84 Mb.
1   ...   18   19   20   21   22   23   24   25   ...   145
 
3. Kaltaminorliklar chaylasi
 
Neolit (yangi tosh) davriga o`tish, asosan toshni silliqlash va teshish usullarini rasm 
qilishdan boshlanadi. Bu davrda odamlarning katta yutuqlaridan biri sopol idishlar yasash bo`ldi. 
Ko`pchilik xalq bu davrda daryo, ko`l va dengizlar bo`yida, aksariyati qum ustida chayla qurib 
yashagan. Bular asosan o`troq bo`lib, faqat ovchilik va baliqchilik bilan kun kechirganlar. 
SHuning   uchun   sopol   idishlarning   tagi   tekis   emas,
 
yumaloq yoki tuxum uchiga o`xshash 
bo`lgan. O`zbekistonda Boysun tog`laridagi Machay, Amir Temur g`orlarida, Uzboy atrofida va 
Qoraqalpog`istondagi YOnbosh qal`a atroflarida neolit davri madaniyatining qoldiqlari topilgan. 
Bu makonlar ichida eng diqqatga sazovori qoraqalpog`istondagi kaltaminorliklar chaylasidir.
 
Professor S. P. Tolstov boshliq Xorazm arxeologiya ilmiy safari 1937 yilda qidirish ishlari 
olib borib, Janubiy Qoraqalpog`istondagi qizilqum ichida qolib ketgan qadimgi obod erlarda 
g`oyatda ko`p va ahamiyatli yodgorliklarni topib tekshirdi. Bu yodgorliklar orasida eng 
qadimgisi kaltaminorliklar chaylasi bo`lib, unda so`nggi davrlarning yodgorliklari ham yaxshi 
saqlangan.
 
Qizilqum sahrosidagi qum tepaliklar orasida YOnbosh (Jonbos) qal`a nomli qir ustida 
eramizdan 300 —  400 yillar ilgari solingan qal`a bor. O`sha qirning janub tomon etagida 
shamolda buzilib nurayotgan taqirlar tagida kul, sopol siniqlari, mayda tosh qurollar va boshqa 
narsalar ko`rinib qolgan.
 
1940 yili o`sha joy qazilganda, u erda qum tepasini tekislab, xodachalar va qamishdan juda 
katta chayla qurilganligi aniqlandi.
 
Professor S. P. Tolstovning taxminiga ko`ra, deb yozadi marhum akademik YA. G`. 
G`ulomov, bu chaylada 100—120 odam ona urug`i oilasi tartibida yashagan. CHaylada qumni 
o`yib ishlangan 20 dan ortiq o`choq bo`lgan. Har bir o`choq atrofida baliq suyaklari, kiyik, 
yovvoyi cho`chqa, qirg`ovul, suv qushlarining suyaklari, o`rdak, g`oz tuxumlarining po`choqlari, 
yovvoyi jiyda danaklari, chaqmoqtoshdan yasalgan mayda pichoqsimon asboblar, toshni silliqlab 
ishlangan bolg`asimon asbob, sopol idish siniqlari va shunga o`xshash narsalar ko`p bo`lgan. Bu 
joyda hali metall, uy hayvonlari, qo`lda ekiladigan ekin qoldiqlari yo`q.
 
CHaylada topilgan narsalarning hammasi bu joyda qadim zamonda suv bo`lganligidan 
dalolat beradi. Bu atrof bir zamonlar ko`l va botqoq bo`lgan, unda yovvoyi jiyda danaklari 
bo`lgan, chaqmoqtoshdan yasalgan mayda pichoqsimon qurollar topilgan joy atrofida paxta 
daraxtlari o`sgan chakalakzorlar va qamish o`sadigan to`qaylar bo`lgan. CHaylani shu 
materiallardan yasaganlar. Baliq suyagining ko`pligi bundagi odamlarning asosiy kasbi ko`lda 
baliq ovlash va to`qayda ovchilik qilishdan iborat bo`lganligidan guvohlik beradi.
 
Metallning yo`qligi, uy hayvonlari va dehqonchilik alomatlarining yo`qligi —  bular hali 
ona urug`i bosqichida yashaganligidan darak beradi. Bu chayla ahli bundan 5000 yillarcha 
muqaddam yangi tosh (neolit) davrining oxirida yashagan. Bu O`zbekistonda ona urug`i 
tartibining oxiri hisoblanadi.
 

Download 0.84 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   18   19   20   21   22   23   24   25   ...   145




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
nomidagi toshkent
guruh talabasi
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
rivojlantirish vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
samarqand davlat
tashkil etish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
ta’limi vazirligi
matematika fakulteti
navoiy nomidagi
vazirligi muhammad
bilan ishlash
fanining predmeti
nomidagi samarqand
Darsning maqsadi
maxsus ta'lim
pedagogika universiteti
ta'lim vazirligi
Toshkent axborot
o’rta ta’lim
Ўзбекистон республикаси
sinflar uchun
haqida umumiy
fanlar fakulteti
fizika matematika
Alisher navoiy
Ishdan maqsad
universiteti fizika
Nizomiy nomidagi
moliya instituti
таълим вазирлиги
nazorat savollari
umumiy o’rta
respublikasi axborot
Referat mavzu
махсус таълим