О`zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi


O`zbekistonda arxeologiyaning rivojlanishi



Download 0.84 Mb.
Pdf ko'rish
bet19/145
Sana15.07.2021
Hajmi0.84 Mb.
1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   ...   145
2. O`zbekistonda arxeologiyaning rivojlanishi
 
Tarixchilikning katta yutuqlaridan biri  arxeologiyaga katta e`tibor berganligi bilan 
belgilanadi. Jamiyat tarixi ishlab chiqaruvchi kuchlarning rivoji va shu asosda ishlab chiqarish 
munosabatlarining turli davrda o`zgarib borishidan iborat ekanligi fanda e`tirof etilgach, tarixni 
ijtimoiy-iqtisodiy tuzumlarga ajratib davrlash masalasi kun tartibiga qo`yildi.
 
Tarixchilikda butun insonyyat tarixi quyidagi davrlarga bo`lib o`rganiladi:
 
1. Ibtidoiy jamoa tuzumi davri. 2. quldorlik davri. 3. Feodalizm davri. 4. Kapitalizm davri.
 
Hozirgi fanning aniqlashiga ko`ra, kishilik jamiya-ti tarixi bir million yilga yaqinlasha 
boradi. SHu uzoq davrning oxirg`i ming yillaridangina sinfiy jamiyat, ya`ni quldorlik jamiyati 
vujudga kelgan bo`lib, unga qadar o`tgan davrlar ibtidoiy jamoa davrini, ya`ni sinf paydo 
bo`lgunga qadar o`tgan davrni o`z ichiga oladi. O`zbekistonda tarix fani rivoj topgunga qadar, 
birinchidan, tarixni ishlab chiqarish usullariga qarab davrlashtirish yo`q edi. O`zbekistonda, 
umuman O`rta Osiyoda ibtidoiy jamoa davri bo`lganligiga shubha bilan  qaralgan edi. 
Ikkinchidan, O`rta Osiyoga aholi eron va SHimoliy Hindiston tomondan ko`chib kelgan, deb 
taxmin qilinar edi. quldorlik davri ham go`yo bo`lmagan, eng qadimgi zamonlardan tortib, 
so`nggi Buxoro amirlari yamonigacha O`rta Osiyo xalqlarining hayotida o`zgarish bo`lmagan, 
deb uqtirilar edi.
 
Tarixni davrlashtirish masalasining qo`yilishi tarixchilar va arxeologlarni ishga solib 
yubordi. Birinchi besh yillik oxiridayoq sobiq SSJI tarixini, shu jumladan, O`zbekiston tarixini 
davrlashtirish masalasi yuzasidan yozma manbalarni o`rganishga kirishish bilan birga
arxeologiya yodgorliklarini qazib topishga ham jiddiy e`tibor berila boshlandi. Bu ishning 
boshida Moskva, Sankt-Peterburg va O`zbekiston arxeologlari: A. YU. YAkubovskiy, G. V. 
Grigor’ev, S. P.  Tolstov, M. E. Masson, V. A. SHishkin, YA. g`. G`ulomov va boshqalar 


 
23 
turdilar. Birinchi ish O`zbekistonning alohida rayonlarida arxeologiyaga oid qidirish 
o`tkazishdan boshlandi.
 
Masalan, 1925-1930 yillarda Samarqandda V. L. Vyatkin, 1926—1928 yillarda Termizda 
B. P. Denike, 1929—1930 yillarda A. A. Potapovlar Farg`ona vodiysida hamda 1932 —  1933 
yillarda Namangan viloyatining o`chqo`rg`on rayoni Norin daryosi bo`yida elektrostantsiya 
qurish tayyorgarligi munosabati bilan Sankt-Peterburg arxeologlaridan B.  A. Latinin Farg`ona 
vodiysining shimoli-sharqiy rayonlarida; 1934 yili Sankt-Peterburg arxeolog G. V. Grigor’ev 
YAngiyo`l rayonida; o`sha yili professor A. YU. YAkubovskiy boshliq Sankt-Peterburg va 
O`zbekiston arxeologlari Buxoro viloyatining sharqiy qismida, yana o`sha yili arxeolog M. E. 
Masson boshliq arxeologlar Ohangaron vodiysida jiddiy arxeologik qidiruv ishlarini o`tkazdilar.
 
1936  —  37 yillarda bu ish kengayib, qadimgi Termiz shahrini qazish yuzasidan ilmiy 
ishlar kuchaytirilishi bilan birga prof.  S. P. Tolstov boshchiligida Xorazmda, V. A. SHishkin 
boshchiligida Buxoro viloyatining g`arbiy qismida yangidan tekshirishlar boshlandi. Bu ilmiy 
safarlar katta miqyosda uyushtirilib, bularning hammasida Moskva, Sankt-Peterburg va 
O`zbekiston arxeologlari  hamkorlik qildilar. Bu ilmiy safarlar 1939 —  1940 yillarda 
O`zbekistonda sug`orish soxasida xalq qurilishlari boshlanishi munosabati bilan arxeologiya 
kuzatishlari o`tkazdi, bu borada Farg`ona vodiysida katta natijalarga erishildi.
 
 

Download 0.84 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   ...   145




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
nomidagi toshkent
guruh talabasi
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
rivojlantirish vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
samarqand davlat
tashkil etish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
ta’limi vazirligi
matematika fakulteti
navoiy nomidagi
vazirligi muhammad
bilan ishlash
fanining predmeti
nomidagi samarqand
Darsning maqsadi
maxsus ta'lim
pedagogika universiteti
ta'lim vazirligi
Toshkent axborot
o’rta ta’lim
Ўзбекистон республикаси
sinflar uchun
haqida umumiy
fanlar fakulteti
fizika matematika
Alisher navoiy
Ishdan maqsad
universiteti fizika
Nizomiy nomidagi
moliya instituti
таълим вазирлиги
nazorat savollari
umumiy o’rta
respublikasi axborot
Referat mavzu
махсус таълим