O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi termiz davlat universiteti



Download 0.51 Mb.
Pdf ko'rish
bet12/52
Sana14.05.2020
Hajmi0.51 Mb.
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   52
        3. Boshlang‘ich  sinflarda   matematika  darsiga tayyorlanish. 

 Matematika darsiga tayyorlanishda birinchi navbatda o’quvchilarga yangi dars 

materiali yuzasidan qanday me’yorda  tayyorlanganligini,  buning uchun nimani 

takrorlash zarurligini aniqlash kerak. 

O’qituvchi matematika  dasturini, ishchi rejasini, darslik va o’quv qo‘llanmalarini, 

metodik adabiyotlarni  va ko‘rsatmali qurollarni  hozirlagandan keyin navbatdagi darsga 

tayyorgarlikni boshlaydi. Eng avvalo  navbatdagi dars matematika  dasturida  qaysi 

o‘rinda, qaysi mavzular bilan bog‘liq holda,  tushunchani nimalarga bog‘lab tushuntirish 

kerakligini aniqlaydi. Bu savollarning hammasi bayon qilinganidan keyin darsning asosiy  

didaktik maqsadini va uning tipik xususiyatini  qat’iy o‘rnatish kerakligi kelib chiqadi. 

Bu esa darsning mazmunini aniqlashga yordam beradi. Darsning didaktik maqsadida 

uning mazmunidan darsning bir tizimga  kiladi, ya’ni darsning alohida bo‘limlarining 

birlashashi, ularning organik  birligi darsning qismlarini to‘ldiradi va o‘zaro bir-birini 

bog‘laydi.  Darsning  reja yoki matnini tuzishda mavzuning  didaktik maqsadiga  javob 

beruvchi asosiy qismlarni  tuzishdan boshlash kerak. Agar dars yangi bilimlarni bayon 

qilishdan iborat bo‘lsa, masalan:  uch xonali sonlarni yozma  qo‘shish haqidagi mavzu 

bo‘lsa, o’qituvchi oldin o’quvchilarga yozma qo‘shish algoritmini bayon  qilishni, undan 

keyin esa o‘tgan darsdan  nimalarni takrorlash kerakligini, bu asosda yangi mavzuni 

yaxshi  o‘zlashtirish mumkinligini, ya’ni, mavzudan oldin uy vazifasini tekshirish 

zarurmi yoki yo’qmi, yangi mavzuni o‘zlashtirish uchun o’quvchilarga qaysi topshiriqni 

tavsiya qilishligini  o‘ylab  ko‘rishi kerak. Shundan keyin o’qituvchi qaysi o’quv 

materiali bilan darsning ayrim  qismini  to‘ldirish zarurligini, o’qitishning qaysi  metod 




va usullarini qo‘llash, qanday  ko‘rgazmali qurollarni tayyorlash va  qo‘llash 

mumkinligini hisobga oladi. 

Darsning har bir bo‘limini  bajarish uchun qancha vaqt talab qilishni aniqlash zarur. 

Тabiiyki, darsning eng katta qismi  darsning asosiy didaktik maqsadini yechadigan 

bo‘limga qaratilishi zarur. 

Darsga tayyorgarlik ko‘rishda o’quvchilarga  beriladigan vazifani  bajarish usularini  

ko‘rsatish, ya’ni misol va masalalarni yechib qo‘yish, sxematik yozuv va grafik ishlarini 

tayyorlab qo‘yish,  

o’qituvchining o‘zi uchun foydalidir. Darsning maqsadi, uning tizimi  va  mazmuni  

aniqlangandan keyingina  darsning rejasi yoki matni yoziladi. 

Darsning rejasida mavzu va didaktik maqsad, foydalaniladigan ko‘rgazmali qurollar  

ko‘rsatiladi. 

Тartib bo‘yicha dars bo‘limlarining  tarkibiy nomi va  uning mazmuni, 

mumkin qadar taxminiy vaqt  ko‘rsatiladi. 

Dars matnida  barcha  detallar mumkin qadar to‘laroq  yoritiladi. Suhbat olib borishga 

yordam beradigan savollarning hammasi  ko‘rsatiladi,  

o’quvchilardan kutadigan javoblar yoziladi.  

Misol va masalalar yechish, shuningdek, boshqa ishlarni bajarishda ko‘rgazmalar 

yoziladi.  Shunday qilib o’qituvchi quyidagi ishlarni  bajarishi  lozim. 

1.O’quv dasturi va o’qituvchi rejasida  darsning o‘rnini aniqlash. 

2. Darsning asosiy didaktik maqsadini aniqlash. 

3. Dars mazmunini aniqlash. 

4. Dars bosqichlarini tuzib chiqish. 

5. Dars  rejasini tuzish. 

6. Dars matnini yozish. 

7. Dars o‘tish metodlarini aniqlash. 

8. Har bir bosqichga sarflanadigan vaqtni aniqlash. 

9. Darsda va uyda beriladigan misol masalalarni bajarish. 

10. Ko‘rgazmali qurollarni  tayyorlash va h.k. 

  4. Matematika  darsini o‘tkazish. 

 Matematika darsining reja yoki matni o’qituvchiga  o’quvchilar bilan bajaradigan ish 

turining umumiy yo‘nalishi   va ketma-ketligi, misollar, algebraik ifoda  namunalarini 

ko‘rsatib  turadi.  

O’qituvchi dars o‘tishda tuzgan reja yoki konspektidan erkin foydalanadi, ba’zan 

tuzgan rejasidan chekkaga chiqish zarurati tug‘iladi. Masalan, o’quvchilar  

o’qituvchining bayonini yomon tushungan bo‘lsalar, qo‘shimcha tushuntirish o‘tkazadi, 

o’quvchilar  qiynalgan bo‘lsalar zaruriy yordam  ko‘rsatadi.  Bilimlarni mustahkamlash 

uchun bajarilgan  mashqlar  yetarli bo‘lsa, ba’zilarini qoldirish mumkin.  Bilimlarni 

o’quvchilar  qanday tushunganligini bilish maqsadida so‘rash, topshiriqlarni bajarishini 

tekshirib ko‘rish mumkin.  

5. Matematika  darsini  tahlil qilish. 

 Boshlang‘ich sinflarda matematikadan darsni tahlil qilish va baholash birinchi 

navbatda  uning ta’lim-tarbiyaviy  ahamiyatini ko‘rsatadi.  Shuning uchun darsni qay 

darajada tuzilganligini  va  o‘tilganligini, hozirgi zamon psixologik-pedagogik  talablar 

darajasida qanday bajarilganligini va  asosiy didaktik tamoyillarini qanday 

qo‘llanganligini  ko‘rsatish kerak. Dars tahlilida  uning mazmuni, tizimini,  vaqtning 

taqsimlanishi,  ish bajarish usullari, qo‘llanilgan  ko‘rgazma va boshqa didaktik 

vositalarni ko‘rsatish zarur. Darsning har bir tomoni  o’quvchilar  faoliyatini qanday  




yo‘naltirishini,  undan qaysi o‘rinda faollik va mustaqillik buzilganini, hayajonlanish 

bo‘lganligini,  boshqa tarbiyaviy  tomonlar amalga oshirganligini e’tiborga olish kerak. 

        Dars tahlili quyidagi  yo‘nalishda yoritilishi mumkin: 

     1. Darsning asosiy didaktik maqsadini  tushuntirish va asoslash. Bunda mavzu  

bo‘yicha darslar tizimida tahlil qilingan  darsning  o‘rni va ahamiyati, boshqa darslar 

bilan bog‘liqligi, darsning mazmunini baholash va to‘g‘ri tushuntirilishi, uning tizimi, 

ishdagi metod va usullari ko‘rsatiladi. 

   2. Dars mazmunining tahlili. 

Dars  mazmunini tahlil qilishda hisoblash mashqlarini qanday qo‘llaganligi, 

 

matematik tushunchalarni arifmetik masalalar yechishga qaratilgan  va boshqa 



mashqlarni bajarishga beriladigan metodik bahoda  quyidagilarni  e’tiborga olish zarur: 

a)  berilgan bilimlarning ilmiyligi va yetarlicha  qat’iyligi, 

b) o‘rganiladigan materialning puxtaligi va tushunilish darajasi, ish jarayonida 

o’quvchilarning yetarlicha vazifa bilan taminlanganligi

d) dars materialining ta’lim-tarbiyaviy maqsadga  taalluqliligi, 

e) o’quv materiali  mazmuni darsning barcha qismlarini ta’minlash darajasi. 

3.o’quvchilar faoliyatini ijodilikka  yo‘naltirish. 

Darsda  nechtao’quvchi  faol qatnashganligini va mustaqil  faoliyat ko‘rsatganligi, 

unga qanday yo‘l bilan erishish zarurligini aniqlash: 

a)  o’quv materialini, shuningdek, ish metodini va usullarini tanlash,  o’quvchilarning 

yoshi, ulardagi bilim, malaka va  ko‘nikmalar darajasini hisobga olish;  

b) o’quvchilarning individual va jamoa bo‘lib bajargan ishlarini hisobga olish; 

d) o’qitishda differensial yondoshish; 

e) yangi matematik tushuncha, yangi hisoblash qismlari, masalalar yechishning  yangi 

usullari  bilan tanishtirish, bilim va malakalarni ishlab chiqishda o‘tilgan materialni  

mustahkamlashga  yo‘naltirilgan ishlar e’tiborga olinadi; 

f)  darsning  har bir qismiga vaqtning taqsimlanishi; 

4.Darsda qo‘llaniladigan ko‘rgazma va didaktik qo‘llanmalarning  ahamiyatini 

ko‘rsatish; 

5. Dars natijasini reytingi baholash. Baholashning muhim belgilaridan biri shuki, dars 

o‘z maqsadiga erishganligi,  har bir o’quvchiga  to‘laligicha mustaqil ish bajartirilganligi,  

ular barchasi o’qituvchi rahbarligida amalga oshirilganligi ko‘rsatiladi. Darsni tahlili 

qilishda  shu narsani e’tiborga  olish  zarurki,  o’quvchilarni o’qitish  va tarbiyalashning 

pedagogik jaryonlari  bir maqsadga qaratilgan bo‘lsa, dars to‘g‘ri baholanadi. 

Boshlang‘ich matematika kursining eng muhim xususiyati uning amaliy 

yo‘nalganligidir. Agar yuqori sinflarda matematika dasturining ba’zi masalalari nazariy 

xaraktyerda bo‘lsa, boshlang‘ich maktabda har bir yangi tushuncha, xossa, qonun amaliy 

faoliyat natijasida va amaliy faoliyat uchun kiritiladi. Masalan, VII sinfda, 

o’quvchilarning to‘g‘ri to‘rtburchak tushunchasini o‘zlashtirishlari, ular endilikda to‘g‘ri 

to‘rtburchak ta’rifini bilishlarini, uning alomatlarini mantiqiy keltirib chiqarishni va ba’zi 

xossalarini isbotlashni bilishlarini, ta’rifi, alomatlari va xossalariga  doir amaliy 

masalalarni yechish uchun foydalana bilishlarini bildiradi. Boshlang‘ich sinflarda 

o’quvchilar to‘g‘ri to‘rtburchakning qarama-qarshi tomonlari tengligini o‘lchash yo‘li 

bilan aniqlaydilar va to‘g‘ri to‘rtburchakni yasash, uning perimetri va yuzini o‘lchash va 

hisoblashni o‘rganadilar. 

O’quvchilarda boshlang‘ich maktabda shakllanadigan amaliy uquvlardan ko‘pchiligi  

maktab matematika kursi uchun asosiy ahamiyatga ega, lekin tasavvurlar haqida bunday 

deyish mumkin emas. Masalan, son haqida III va IV sinflar o’quvchilari ega bo‘lgan 




tasavvurlar tubdan farq qiladi. Biroq quyi sinflarda shakllanadigan arifmetik amallarni 

yozma va og‘zaki bajarish uquvlaridan o‘rta sinflarda ham, yuqori sinflarda ham 

foydalaniladi.  

 


Download 0.51 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   52




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
davlat pedagogika
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
guruh talabasi
toshkent axborot
nomidagi samarqand
ta’limi vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
Darsning maqsadi
xorazmiy nomidagi
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
Alisher navoiy
rivojlantirish vazirligi
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
pedagogika universiteti
таълим вазирлиги
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
tibbiyot akademiyasi
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
o’rta ta’lim
махсус таълим
bilan ishlash
fanlar fakulteti
Referat mavzu
umumiy o’rta
haqida umumiy
Navoiy davlat
Buxoro davlat
fanining predmeti
fizika matematika
universiteti fizika
malakasini oshirish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
jizzax davlat
davlat sharqshunoslik