O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi andijon davlat tillar pedagogika instituti filologiya fakulteti



Download 2.48 Mb.
bet23/36
Sana25.01.2017
Hajmi2.48 Mb.
1   ...   19   20   21   22   23   24   25   26   ...   36

1-ilova


1 – mashq. O‘qing va faqlang

Nuqtai lab ustida bejodur desam aydi kulib,

Saxf qilmish kotibi qudrat magar tahririda.
Nuqtai lab ustida bejodur desam aydi kulib,

Saxf qilmish kotibi qudrat magar tahririda.






2-mashq. O’qing va tahlil qiling

Oyni yorug` charxni demak baland

Ta'bi ba land elga emas dilpisand.




Blits-so’rov uchun savollar



  1. Shoir Navoiy lirikasi o`zbek lirik merosining cho`qqisi ekani.

  2. Navoiy lirikasining mavzulari.Timsollar tizimi.

  3. Navoiy lirikasining g`oyaviy yo`nalishlari janr hususiyatlari.

  4. O`zbek lirik ijodiyotiga shoir Navoiy tomonidan kiritilgan yangiliklar.

  5. Navoiy lirikasida she`riy san`atlar.



3-mavzu

«Xamsa»

3.1. Seminar mashg‘ulotini o‘qitish texnologiyasi

Vaqti – 2 soat

Talabalar soni: 25-30 nafar

O‘quv mashg‘uloti shakli

Bilimlarni kengaytirish va chuqurlashtirish bo’yicha

seminar



Seminar mashg‘ulotining rejasi

  1. Sharq adabiyatida «Xamsa»chilik an`anasining boshlanishi.

  2. «Xamsa»chilik an`anasi tushunchasi.

  3. Nizomiy, Dehlaviy, Jomiy xamsalaridagi dostonlar.

  4. «Xayrat-ul abror» dostonining nomlanishi kompozisiyasi.

  5. «Xayrat-ul abror» dostonidagi falsafiy ijtimoiy ahloqiy va odob masalalari.

  6. «Farxod va Shirin» dostoni syujeti, timsollar tizimi.

  7. Layli-Majmun» dostoni syujeti, timsollar tizimi.

  8. Layli-Majmun» dostonining o`ziga xos xususiyatlari.

  9. Layli-Majmun» dostonidagi tush epizodi.Uning mohiyati.

  10. Saddiy Iskandariy dostonida Aleksandr Makedonskiy va Iskandar timsoli.

  11. Saddiy Iskandariy dostoni syujeti, timsollar tizimi.

  12. Saddiy Iskandariy dostonining g`oyaviy yo`nalishlari. Badiiy hususiyatlari.

  13. Saddiy Iskandariy dostonida Navoiy faxriyalari.




O‘quv mashg‘ulotining maqsadi: «Xamsa»chilik an`anasi tushunchasi mavzusi yuzasidan ma’ruzada olingan bilimlarni mustaxkamlash va chuqurlashtirish.

Pedagogik vazifalar:

- ma’ruzada olingan bilimlarni mustaxkamlash va ular asosida dokladlar tayyorlash ko’nikmalarini hosil qilish;

- darslik bilan ishlash

ko’nikmalarini hosil qilish;

- mavzu yuzasidan tushunchalarni tahlil

qilish va o’z fikrini ifodalash

ko’nikmalarini rivojlantirish.


O’quv faoliyatining natijalari:

Talaba:


- mavzudagi asosiy tushunchalar yuzasidan fikr yurita oladi;

- Sharq adabiyotida «Xamsa» chilik an'anasi.

- Dostonda odob-ahloq masalalari Navoiy «Xamsa»

asarining tarixiy va ilmiy ahamiyati tushuntiradi;





O‘qitish uslubi va texnikasi

Hamkorlikda o’qitish, munozara, taqdimot, blits-so’rov,

“Davra suhbati”, insert



O‘qitish vositalari

O’quv qo’llanmalar, proektor, markerlar, skotch, A32

bichimdagi qog‘oz varaqlari.



O‘qitish shakli

Individual, frontal, guruhlar / juftliklarda ishlash.

O‘qitish sharoitlari

Texnik ta’minlangan,guruhlarda ishlash uchun mo‘ljallangan auditoriya

Seminar mashg‘ulotining texnologik kartasi

Bosqichlar, vaqti

Faoliyat mazmuni

o‘qituvchi

Talaba

1-bosqich. Kirish

(5 min.)



1.1. O’quv mashg‘ulotining mavzusi maqsadi,rejalashtirilgan natijasi va uni o’tkazish rejasini aytadi.

1.2. Mashg‘ulot munozara tarzida o’tishini

ma’lum qiladi.


1.1. Diqqat bilan

tinglaydilar va yozib oladilar.




2 – bosqich.

Asosiy


(45 min.)

2.1. Mavzu bo’yicha asosiy tushunchalarga tarif berishni taklif qiladi va shu asosida blits-so’rov o’tkazadi.

2.2. Ish guruhlarda /juftliklarda o’quv vazifani bajarilgandan so’ng “Davra suhbati” sifatida davom ettirilishini e’lon qiladi. “Davra suhbati” qoidalari bilan tanishtiradi ( 1-ilova).

Guruhlarda ishlash qoidalarini eslatadi.

2.1. Iqtisodiy

tushunchalarga tarif

beradilar.

2.2. Esse yozadilar va o’qib beradilar.

2.3. Tinglaydilar,

savollar beradilar.


3-bosqich.

Guruhlarda juftliklarda ishlash

(20 min.)


3.1. Talabalarni gurhlarga/ juftliklarga

ajratadi. Davra suhbatida muhokama qilish uchun savollar va vazifalarni tarqatma va guruhlar/juftliklarga taqsimlaydi (2-ilova).

Vazifani bajarishda qo’shimcha materiallardan foydalanish mumkin emasligini tushuntiradi. Natijalarni baholash varaqlarini tarqatadi.

3.2. Guruhlarda ish boshlaganligini e’lon qiladi, maslahatlar beradi.



3.1. O’quv vazifasi,

yo’riqnoma va natijalar

kartochkasi bilan

tanishadilar;

3.2. Vazifani

bajaradilar, taqdimot

varaqlarini

rasmiylashtiradilar.



4-bosqich.

Yakuniy


(5 min.)

4.1. Ishga yakun yasaydi, umuiy xuloslar

qiladi, talabalarni baholaydi.

4.2. Mustaqil ish uchun vazifa beradi.


4.1. Tinglaydilar, vazifani

yozib oladilar.



1-ilova


Guruh bilan ishlash qoidalari

Har bir guruh a’zosi:

- o’z sheriklarining fikrlarini xurmat qilishlari lozim;

- berilgan topshiriqlar bo’yicha faol, hamkorlikda va mas’uliyat bilan ishlashlari lozim;

- o’zlariga yordam kerak bo’lganda so’rashlari mumkin;

- yordam so’raganlarga ko’mak berishlari lozim;

- guruhni baholash jarayonida ishtirok etishlari lozim;

- “Biz bir kemadamiz, birga cho’kamiz yoki birga qutilamiz” qoidasini yaxshi bilishlari lozim.




2-ilova

Guruhlar uchun vazifalar

1. Guruh.

«Xayrat-ul abror» dostonining nomlanishi kompozisiyasi.



2. Guruh.

«Farxod va Shirin» dostoni syujeti, timsollar tizimi.



3. Guruh.

Layli-Majmun» dostoni syujeti, timsollar tizimi




Baholash ko’rsatkichlari (ballda)


Guruh

Mavzuning yechimi

Tushuntirish (aniqlik, mantik)

Guruh faolligi (qo’shimchalar, savollar)

Jami ballar

Baho

(1,2)

(1,2)

(0,6)

(3,0)




1
















2
















3
















4
















3-ilova

Insert usuli”



Insert - samarali o’qish va fikrlash uchun belgilashning interfaol tizimi hisoblanib, mustaqil o’qib-o’rganishda yordam beradi. Bunda ma’ruza mavzulari, kitob va boshqa materiallar oldindan talabaga vazifa qilib beriladi. Uni o’qib chiqib, «V; +; -; ?» belgilari orqali o’z fikrini ifodalaydi.
Matnni belgilash tizimi

(v) - men bilgan narsani tasdiqlaydi.

(+) – yangi ma’lumot.

(-) – men bilgan narsaga zid.

(?) – meni o’ylantirdi. Bu borada menga qo’shimcha ma’lumot zarur.

Insert jadvali

Tushunchalar

v

+

-

?

«Maxzan-ul asror» («Sirlar xazinasi»).













«Xisrav va Shirin».













«Layli vaMajnun».













«Xaft paykar» («Etti go`zal»).













«Iskandarnoma».













«Farxod va Shirin»

















4- mavzu.

Qo`qon adabiy muhiti .Uvaysiy

4.1.Seminar mashg‘ulotining texnologik kartasi

Bosqichlar, vaqti

Faoliyat mazmuni

o‘qituvchi

Talaba

1-bosqich. Kirish

(10 min.)



1.1. Mavzu, reja va maqsad, seminar mashg‘ulotining rejasi ma’lum qilinadi.


1.1. Eshitadi va yozadilar.


2 – bosqich.

Bilimlarni faollashtirish

(10 min.)


2.1. Asosiy tushunchalar bo’yicha blits-so’rov o’tkazadi(1-ilova). Bir necha javoblarni eshitadi va faoliyat kichik guruhlarda davom etishini aytadi.


2.1. Eshitadilar,

savollar beradilar.

2.2. Javob beradilar. Javoblarni to‘ldiradi.


3-bosqich. Asosiy

(50 min.)



3.1. Talabalarni 2 ta guruhga bo’ladi va

topshiriq beradi:

1) asosiy tushunchalar bo’yicha komandalar bir-birlariga savol beradilar;

2) ishning natijalarini taqdimot shaklida

tayyorlash;

3) berilgan topshiriq bo’yicha umumlashtiruvchi xulosalar chiqarish.

Baholash ko’rsatkichlari va mezonlari bilan

tanishtiradi (2-ilova). Guruhda ishni boshlanganini e’lon qiladi. Guruhlar ishlariga maslahat beradi.

3.2. Taqdimot jarayonini va jamoa bo’lib muhokama qilishni tashkil qiladi.

3.3. O’zlashtirish darajasini tekshirish maqsadida har bir talabaga savollar to’plamini tarqatadi (3-ilova).



3.1. Guruhlarda

ishlaydilar.

- jamoa bo’lib

ma’lumotlarni

tizimlashtiradi;

3.2. Taqdimotni

namoyish etadi,

savollarga javob

beradi.

3.3. Jadvalni



to’ldiradi va topshiradi.


4 -bosqich.

Yakuniy


(10 min.)

3.1.Mashg‘ulotni yakunlaydi, talabalarni baholaydi va faol ishtirokchilarni ragbatlantiradi.

4.1. Eshitadilar.




1-ilova

Asosiy tushunchalar

Uvaysiy hayoti va ijodi. Uvaysiy adabiy merosi.

Uvaysiy lirik she`riyatining mavzusi, g`oyaviy yo`nalishi. Uvaysiy talqinida ishq, insoniylik, odob va axloq masalalari. Shoira lirikasida ijtimoiy hayot masalalarining yoritilishi. Uvaysiy adabiy merosining o`zbek adabiyoti tarixida tutgan mavqei. O`zbek adabiyoti va san`atida Uvaysiy obrazi.

2-ilova


Baholash mezonlari va kursatkichlari (ball)

Guruh

Jadvalni tugri tuzganligi

Javobning tushunarliligi va aniqligi

Xulosalarni shakllantirish

Ballar yigindisi

(0,8)

(0,6)

(0,6)

(2,0)

1













2












1-ilova


1 – mashq.Tahlil qiling

Zamona kulfatidin bu ko`ngul dog` o`ldi-dog` o`ldi,

Bu charxi bemuruvat ko`ngil dog` o`ldi-dog` o`ldi.


2-ilova

Blits-so’rov uchun savollar


  1. Uvaysiy hayoti va ijodi.

  2. Uvaysiyning adabiy merosi.

  3. Uvaysiy lirik sheriyatining mavzusi, g`oyaviy yo`nalishi.

  4. Uvaysiy talqinida ishq, insoniylik, odob va ahloq masalalari.

  5. Shoira Uvaysiy lirikasida ijtimoiy hayot masalalarining yoritilishi.

  6. Uvaysiy adabiy merosining o`zbek adabiyoti tarixida tutgan o`rni.

  7. O`zbek adabiyoti va san`atida Uvaysiy obrazi.

4.2. Seminar mashg‘ulotni o‘qitish texnologiyasi

Vaqti – 2 soat

Talabalar soni: 25-30 nafar

O‘quv mashg‘uloti shakli

Muammoli masalalarni hal etish va bilimlarni chuqurlashtirish ko’nikmalarini rivojlantirishga yo’naltirilgan seminar mashg‘ulot

Seminar mashg‘ulotning rejasi

1. Shoiraning hayot yo`li

2. Uvaysiyning chistonlari

3. Uvaysiy dostonlari


O‘quv mashg‘ulotining maqsadi: talabalarning Uvaysiy lirikasi mavzusi yuzasidan ma’ruza va seminar darslarida olgan bilimlarini seminar mashqlar ishlash orqali mustaxkamlash va chuqurlashtirish.

Pedagogik vazifalar:

- mavzu bo’yicha bilimlarni

tizimlashtirish, mustahkamlash;

- darslik bilan ishlash

ko’nikmalarini hosil qilish;

- mavzu yuzasidan tushunchalarni tahlil

qilish va o’z fikrini ifodalash

ko’nikmalarini rivojlantirish.




O’quv faoliyatining natijalari:

Talaba:


  • Uvaysiy hayoti va ijodi.

  • Uvaysiyning adabiy merosi.

  • Uvaysiy lirik sheriyatining mavzusi, g`oyaviy yo`nalishi.

  • Uvaysiy talqinida ishq, insoniylik, odob va ahloq masalalari.

  • Shoira Uvaysiy lirikasida ijtimoiy hayot masalalarining yoritilishi.

  • Uvaysiy adabiy merosining o`zbek adabiyoti tarixida tutgan o`rni.

  • O`zbek adabiyoti va san`atida Uvaysiy obrazi haqida fikr yuritadi.




O‘qitish uslubi va texnikasi

Muammoli usul, aqliy hujum, blits-so’rov.


O‘qitish vositalari

Ma’ruza matni, o‘quv qo‘llanmasi, konspektlar, proektor, doska.

O‘qitish shakli

Jamoa va guruhlarda ishlash.

O‘qitish sharoitlari

Guruhlarda ishlash uchun mo‘ljallangan auditoriya




5- mavzu.

Buxoro xonligida adabiy hayot .Nodira

5.1.Seminar mashg‘ulotining texnologik kartasi

Bosqichlar, vaqti

Faoliyat mazmuni

o‘qituvchi

Talaba

1-bosqich. Kirish

(10 min.)



1.1. Mavzu, reja va maqsad, seminar mashg‘ulotining rejasi ma’lum qilinadi.


1.1. Eshitadi va yozadilar.


2 – bosqich.

Bilimlarni faollashtirish

(10 min.)


2.1. Asosiy tushunchalar bo’yicha blits-so’rov o’tkazadi(1-ilova). Bir necha javoblarni eshitadi va faoliyat kichik guruhlarda davom etishini aytadi.


2.1. Eshitadilar,

savollar beradilar.

2.2. Javob beradilar. Javoblarni to‘ldiradi.


3-bosqich. Asosiy

(50 min.)



3.1. Talabalarni 2 ta guruhga bo’ladi va

topshiriq beradi:

1) asosiy tushunchalar bo’yicha komandalar bir-birlariga savol beradilar;

2) ishning natijalarini taqdimot shaklida

tayyorlash;

3) berilgan topshiriq bo’yicha umumlashtiruvchi xulosalar chiqarish.

Baholash ko’rsatkichlari va mezonlari bilan

tanishtiradi (2-ilova). Guruhda ishni boshlanganini e’lon qiladi. Guruhlar ishlariga maslahat beradi.

3.2. Taqdimot jarayonini va jamoa bo’lib muhokama qilishni tashkil qiladi.

3.3. O’zlashtirish darajasini tekshirish maqsadida har bir talabaga savollar to’plamini tarqatadi (3-ilova).



3.1. Guruhlarda

ishlaydilar.

- jamoa bo’lib

ma’lumotlarni

tizimlashtiradi;

3.2. Taqdimotni

namoyish etadi,

savollarga javob

beradi.

3.3. Jadvalni



to’ldiradi va topshiradi.


4 -bosqich.

Yakuniy


(10 min.)

3.1.Mashg‘ulotni yakunlaydi, talabalarni baholaydi va faol ishtirokchilarni ragbatlantiradi.

4.1. Eshitadilar.




1-ilova

Asosiy tushunchalar

Nodira hayoti va ijodi. Nodira haqida zamondoshlari. Nodira va Umarxon. Nodiraning adabiy merosi. Asarlarning mavzu doirasi – sevgi va sadoqat, samimiyat va vafo, do`stlik va insonparvarlik, visol va hijron mavzusi.

Lirik qahramon Nodira she`rlarida ijtimoiy tematika.

Nodira she`rlarining tili, uslubi va badiiy xususiyatlari. Nodira adabiy merosining o`zbek adabiyoti tarixida tutgan mavqei.

O`zbek adabiyoti va san`atida Nodira obrazi.




2-ilova


Baholash mezonlari va kursatkichlari (ball)

Guruh

Jadvalni tugri tuzganligi

Javobning tushunarliligi va aniqligi

Xulosalarni shakllantirish

Ballar yigindisi

(0,8)

(0,6)

(0,6)

(2,0)

1













2












1-ilova


1 – mashq.Tahlil qiling

Muhabbatsiz kishi odam emasdur,

Gar odamsan, muhabbat ixtiyor et.

Rohat tilasang, ishq binosini panoh et,

Osuda erur soyalar devori muhabbat.


2-ilova

Blits-so’rov uchun savollar


  1. Nodira hayoti va ijodi.

  2. Nodira haqida zamondoshlarining fikrlari.

  3. Nodira va A.Umarxon.

  4. Nodiraning adabiy merosi.

  5. Nodira asarlarining mavzu doirasi-sevgi, sadoqat, samimiyat va vafo, do`stlik va insonparvarlik, visol va xijron mavzusi.

  6. Lirik qaxramon Nodira she`rlarida ijtimoiy tematika.

  7. Nodira she`rlarining tili uslubi va badiiy hususiyatlari.

  8. Nodira adabiy merosining o`zbek adabiyoti tarixida tutgan mavqei.

5.2. Seminar mashg‘ulotni o‘qitish texnologiyasi

Vaqti – 2 soat

Talabalar soni: 25-30 nafar

O‘quv mashg‘uloti shakli

Muammoli masalalarni hal etish va bilimlarni chuqurlashtirish ko’nikmalarini rivojlantirishga yo’naltirilgan seminar mashg‘ulot

Seminar mashg‘ulotning rejasi

  • Nodiraning hayot yo`li haqida

  • Shoiraning devonlari, ularning nusxalari, hajmi

  • Ijodiy merosining janr xususiyatlari




O‘quv mashg‘ulotining maqsadi: talabalarning Nodira lirikasi mavzusi yuzasidan ma’ruza darslarida olgan bilimlarini seminar mashqlar ishlash orqali mustaxkamlash va chuqurlashtirish.

Pedagogik vazifalar:

- mavzu bo’yicha bilimlarni

tizimlashtirish, mustahkamlash;

- darslik bilan ishlash

ko’nikmalarini hosil qilish;

- mavzu yuzasidan tushunchalarni tahlil

qilish va o’z fikrini ifodalash

ko’nikmalarini rivojlantirish.




O’quv faoliyatining natijalari:

Talaba:


  • Nodiraning hayot yo`li haqida

  • Shoiraning devonlari, ularning nusxalari, hajmi

  • Ijodiy merosining janr xususiyatlari ahamiyati haqida ma’lumot beradi haqida fikr yuritadi.




O‘qitish uslubi va texnikasi

Muammoli usul, aqliy hujum, blits-so’rov.


O‘qitish vositalari

Ma’ruza matni, o‘quv qo‘llanmasi, konspektlar, proektor, doska.

O‘qitish shakli

Jamoa va guruhlarda ishlash.

O‘qitish sharoitlari

Guruhlarda ishlash uchun mo‘ljallangan auditoriya

1-ilova.

Reglament.

1. Muammoni yechish va prezentatsiya varog‘ini yozish uchun guruhda ishlashga - 20 min.

2. Muammo yechimini prezentatsiya qilish – 8 min. gacha.

3. Jamoa bo’lib muhokama qilish, xulosalarni shakllantirish - 10 min. gacha.

4. O’zaro baholash – 1 min.

2-ilova

Baholash ko’rsatkichlari va me’zonlari

Har bir guruh boshqa guruhlar taqdimotni baholaydi, mezonlar bo’yicha ballarni jamlaydi.



Baholash ko’rsatkichlari va mezonlari


Maksimal ball

1

guruh


2 guruh

3

guruh


4 guruh

Echimlar:

1,2













- muammoni va quyi muammoni to‘g‘ri shakllantirish;

0,4













- yechimning muammo va quyi muammo shakliga mos kelishi;

0,4













- mantiqiylik, aniqlik, xulosalarning qiskaligi

0,4













Taqdimot:

1,4













- javoblarni aniqligi va tushunarliligi;

1,0













- har bir guruh ishtirokchisining faolligi (savollar, qo’shimchalar).


0,4













Reglament

0,4













Umumiy ballar yigindisi

3,0














3-ilova

1-ekspert varagi.

  • Nodira hayoti va ijodi.Nodira haqida zamondoshlarining fikrlari haqida ma’lumot (Klaster, insert texnikasidan foydalangan holda)

2-ekspert varagi

  • Nodira va A.Umarxon.Nodiraning adabiy merosi. (Klaster, insert texnikasidan foydalangan holda)

3-ekspert varagi

  • Nodira asarlarining mavzu doirasi-sevgi, sadoqat, samimiyat va vafo, do`stlik va insonparvarlik, visol va xijron mavzusi.

  • Lirik qaxramon Nodira she`rlarida ijtimoiy tematika.

  • Nodira she`rlarining tili uslubi va badiiy hususiyatlari.

Nodira adabiy merosining o`zbek adabiyoti tarixida tutgan qiyofasi, ularga munosabat masalasi. (Klaster, insert texnikasidan foydalangan holda)

4-ilova

Guruhlarda beriladigan qo’shimcha savollar.

  • Nodira hayoti va ijodi.

  • Nodira haqida zamondoshlarining fikrlari.

  • Nodira va A.Umarxon.

  • Nodiraning adabiy merosi.

  • Nodira asarlarining mavzu doirasi-sevgi, sadoqat, samimiyat va vafo, do`stlik va insonparvarlik, visol va xijron mavzusi.

  • Lirik qaxramon Nodira she`rlarida ijtimoiy tematika.

  • Nodira she`rlarining tili uslubi va badiiy hususiyatlari.

  • Nodira adabiy merosining o`zbek adabiyoti tarixida tutgan mavqei.

Vizual materiallar

5-ilova

Seminar magulotining rejasi

  • Nodira hayoti va ijodi.

  • Nodira haqida zamondoshlarining fikrlari.

  • Nodira va A.Umarxon.

  • Nodiraning adabiy merosi.

  • Nodira asarlarining mavzu doirasi-sevgi, sadoqat, samimiyat va vafo, do`stlik va insonparvarlik, visol va xijron mavzusi.

  • Lirik qaxramon Nodira she`rlarida ijtimoiy tematika.

  • Nodira she`rlarining tili uslubi va badiiy hususiyatlari.

  • Nodira adabiy merosining o`zbek adabiyoti tarixida tutgan mavqei.




Sharqda badiiy ijod bilan shug`ullangan bir qancha ayollar borligini bilamiz. Mohlaroyim shularning eng ko`zga ko`rinarlisidir. Nodira shoira sifatida, davlat raxbari sifatida o`zbek ayollari ham erkaklardan qolishmasligini isbotlab ko`rsatgan shaxsdir.

Uning tug`ilgan yili juda ham aniq emas. Ammo ayrim tarixiy fikrlardan kelib chiqib, shoira 1792 yilda tug`ilgan deyishimiz mumkin. Uning otasi Rahmonquliy Andijon hokimi bo`lib, Qo`qon xoni Olimxonga qarindosh edi. Ular o`rtasida doimiy bordi-keldilar bo`lgan. Rahmonqulibiyning qizi Mohlaroyim voyaga yetganini ko`rgan Olimxon ukasi Umarxonga uni olib bermoqchi bo`ladi va sovchi yuboradi. Ma'lumotlarga ko`ra, Rahmonqulibiy qizini Marg`ilonga jo`natgisi kelmagan. Ammo sovchilar bir necha marta va katta savg`alar bilan kelavergach, ko`nishga majbur bo`ladi. Shunday qilib, Mohlaroyim 1808 yilda Andijondan Marg`ilonga kelin bo`lib boradi. Chunki Umarxon bu vaqtda Marg`ilon xokimi edi.

Beklarning fitnasi tufayli Olimxon o`ldirilgach, Umarxon Qo`qon taxtiga o`tiradi. Nodira ham malika bo`lib Qo`qonga keladi. Mohlaroyim kichikligidayoq adabiyotni ko`p mutolla qilgan, she'rlarga ko`ngil qo`ygan edi. Umarxonda ham aynan mana shunday xissiyot borligi, ular o`rtasida mustahkam do`stlik, muhabbat uyg`onishiga sabab bo`ladi. Ular bir-birlarini she'riy mashqlarini ko`rishar, bir-birlariga maslahat berishar edilar.

Afsuski, bu ikki ijodkor uzoq vaqt birga yashab ijod qila olmadilar. Umarxon vafot etganida shoira 30 yoshlarda edi. Bu vaqtda shoira sifatida tanilib, Komila va Nodira taxallusida ijod qilayotgan shoira ikki o`g`lini tarbiyalab voyaga yetkazish bilan birga davlat ishlarini nazorat qilib bordi. Umarxon tirikligida insof va adolat, insonparvarlik va xalqparvarlik bobida unga qanday maslahatlar bergan bo`lsa, o`zi ularga amal qildi, otasining o`rniga taxtga o`tirgan Muhammadalixonga yo`l-yo`riqlar ko`rsatdi.

Nodiraning adabiy merosi son va salmog`i, mazmun va g`oyasi bilan adabiyotimiz tarixida muxim o`rin egallaydi.

Dastlab shoiraning to`la bo`lmagan bir devoni ma'lum edi xolos. Unda shoiraning 109 g`azali «d» xarfigacha joylashtirilgan bo`lib, 81 tasi o`zbek tilida edi. She'rlar Nodira taxallusi bilan bitilgan edi. Devonning muqaddimasida shoira o`zinging Komila taxallusi bo`lganligini aytadi. Amma devonda Komila taxallusli she'rlar uchramagan edi. Amma keyingi Fazliy she'rlar to`plangan qo`lyozmaning oxirgi varaqlarida shoiraning Komila taxallusi bilan yaratilgan 19 ta she'ri topilgan. Ularning 8 tasi tojik tilida edi.

1962 yilda Namanganda Nodiraning o`g`li Musallamxon otasining kutubxonasidan Nodiraning yana bir o`zbekcha qo`lyozma devoni topildi. Devonga shoiraning 180 ta she'ri jamlangan. Ularning 136 tasi o`zbek tilida, 44 tasi tojik tilida edi. Komila taxallusi bo`lib yozilgan ikki g`azali ham bor edi. Ayrim g`azallar avvalgi devonda ham uchrar edi.

Nodira lirikasining asosiy qismi muhabbat mavzusida yaratilgan. Mana shu qismning katta bo`lagini esa hijron lirikasi tashkil etadi. Shoira o`z asarlarida yori Umarxonning portretini, xarakterini yaratib bergan. Eng muximi, vafo va sadoqatning yorqin namunasi sifatida Nodira timsoli yaratilgan. Quyidagi baytlar Nodira lirikasi haqida to`laroq tasavvurga ega bo`lishimizni ta'minlaydi:

Muhabbatsiz kishi odam emasdur,

Gar odamsan, muhabbat ixtiyor et.

Rohat tilasang, ishq binosini panoh et,

Osuda erur soyalar devori muhabbat.

Insonparvarlik g`oyalari Nodira ijodiy merosining eng salmoqli g`oyalaridan biridir. Chunki insonparvarlik shoiraning yodida hamma vaqt turgan, uni hech qachon tark etmagan fikridir. Shoira Umarxonni farzandlarini hamma vaqt insonparvarlikka undab turgan.

Nodiraning butun ijodiy faoliyati davomida uzluksiz davom etgan va takomillashib borgan g`oyalardan biri insonparvarlik va adolat g`oyasidir. Qalbi insonparvarlik g`oyalari bilan to`lgan shoira shoh Umarxonga juda katta savob olishning eng qulay yo`lini ko`rsatib turadi. Ka'bani ziyorat qilishdan tashqari, uni ta'mir etish ulkan savob bo`lsa, xuddi o`shanday darajadagi savobga xon o`z poytaxtidan chiqmasdan ham erishish mumkin:

Gar esa Ka'ba ta'miri muroding,

Ko`ngil vayronasini ayla obod.

Bunday tizimdagi baytlarni shoira asarlaridan ko`plab topish mumkin.

Adabiyotlar

1. Uvaysiy. Devon. T., 1963 y

2. O`zbek shoirlari. T., 1959 y

3. Ibragimov E. Uvaysiy. T., 1963 y

1. Nodira. Devon. «Fan» nashriyoti T., 1963 y

2. Nodira. Devon. Dushenbe. 1967 y

3. Qodirova M. Nodira, 5 jildlik, 4 jild T., 1978 y

4. O`zbek adabiyoti tarixi. 5 jildlik, 4 jild T., 1978y

5. Jo`raxonov A va boshqalar. Nodira abadiyati. Andijon 1993 y


5-mavzu

Buxoro xonligida adabiy hayot

5.1. Seminar mashgulotining texnologiyasi


Vaqti – 2 soat

Talabalar soni: 25-30 nafar

O‘quv mashg‘ulotining shakli

Muammoli masalalarni hal etish va bilimlarni chuqurlashtirish ko’nikmalarini rivojlantirishga yo’naltirilgan seminar mashg‘ulot

Ma’ruza mashg‘ulotining rejasi

1. Shoirning hayot yo`li.

2. Merosining o`rganilishi.

3. Ogahiy devoni: janr va tematik xususiyatlari.

4. Ogahiy lirikasining yetakchi obrazlari.





O‘quv mashg‘ulotining maqsadi

Talabalarga Shoirning hayot yo`li.Merosining o`rganilishi.Ogahiy devoni: janr va tematik xususiyatlari. Ogahiy lirikasining yetakchi obrazlari haqida chuqurroq bilim berish.

Pedagogik vazifalar:

Shoirning hayot yo`li.Merosining o`rganilishi.Ogahiy devoni: janr va tematik xususiyatlari. Ogahiy lirikasining yetakchi obrazlari haqida chuqurroq bilim berish.



O‘quv faoliyatining natijalari:

Talaba:


  1. Shoirning hayot yo`li.

  2. Merosining o`rganilishi.

  3. Ogahiy devoni: janr va tematik xususiyatlari.

4.Ogahiy lirikasining yetakchi obrazlari haqida ma’lumotlarga ega bo‘ladi.

O‘qitish uslubi va texnikasi

Ma’ruza, klaster, munozara, texnika: taqdimot, blits-so’rov, grafik organayzerlar.


O‘qitish vositalari

Ma’ruzalar matni, proektor, tarqatma materiallar, grafik organayzerlar, doska.

O‘qitish shakli

Frontal, individual, guruh bilan ishlash.


O‘qitish shart-sharoiti

Jihozlangan auditoriya

5.1.Seminar mashg‘ulotining texnologik kartasi

Bosqichlar, vaqti

Faoliyat mazmuni

o‘qituvchi

Talaba

1-bosqich. Kirish

(10 min.)



1.1. Mavzu, reja va maqsad, seminar mashg‘ulotining rejasi ma’lum qilinadi.


1.1. Eshitadi va yozadilar.


2 – bosqich.

Bilimlarni faollashtirish

(10 min.)


2.1. Asosiy tushunchalar bo’yicha blits-so’rov o’tkazadi(1-ilova). Bir necha javoblarni eshitadi va faoliyat kichik guruhlarda davom etishini aytadi.


2.1. Eshitadilar,

savollar beradilar.

2.2. Javob beradilar. Javoblarni to‘ldiradi.


3-bosqich. Asosiy

(50 min.)



3.1. Talabalarni 2 ta guruhga bo’ladi va

topshiriq beradi:

1) asosiy tushunchalar bo’yicha komandalar bir-birlariga savol beradilar;

2) ishning natijalarini taqdimot shaklida

tayyorlash;

3) berilgan topshiriq bo’yicha umumlashtiruvchi xulosalar chiqarish.

Baholash ko’rsatkichlari va mezonlari bilan

tanishtiradi (2-ilova). Guruhda ishni boshlanganini e’lon qiladi. Guruhlar ishlariga maslahat beradi.

3.2. Taqdimot jarayonini va jamoa bo’lib muhokama qilishni tashkil qiladi.

3.3. O’zlashtirish darajasini tekshirish maqsadida har bir talabaga savollar to’plamini tarqatadi (3-ilova).



3.1. Guruhlarda

ishlaydilar.

- jamoa bo’lib

ma’lumotlarni

tizimlashtiradi;

3.2. Taqdimotni

namoyish etadi,

savollarga javob

beradi.

3.3. Jadvalni



to’ldiradi va topshiradi.


4 -bosqich.

Yakuniy


(10 min.)

3.1.Mashg‘ulotni yakunlaydi, talabalarni baholaydi va faol ishtirokchilarni ragbatlantiradi.

4.1. Eshitadilar.


1-ilova.

Reglament.

1. Muammoni yechish va prezentatsiya varog‘ini yozish uchun guruhda ishlashga - 20 min.

2. Muammo yechimini prezentatsiya qilish – 8 min. gacha.

3. Jamoa bo’lib muhokama qilish, xulosalarni shakllantirish - 10 min. gacha.

4. O’zaro baholash – 1 min.

2-ilova

Baholash ko’rsatkichlari va me’zonlari

Har bir guruh boshqa guruhlar taqdimotni baholaydi, mezonlar bo’yicha ballarni jamlaydi.



Baholash ko’rsatkichlari va mezonlari


Maksimal ball

1

guruh


2 guruh

3

guruh


4 guruh

Echimlar:

1,2













- muammoni va kuyi muammoni tugri shakllantirish;

0,4













- yechimning muammo va kuyi muammo shakliga mos kelishi;

0,4













- mantikiylik, aniqlik, xulosalarning kiskaligi

0,4













Taqdimot:

1,4













- javoblarni aniqligi va tushunarliligi;

1,0













- har bir guruh ishtirokchisining faolligi (savollar, qo’shimchalar).


0,4













Reglament

0,4













Umumiy ballar yigindisi

3,0














Download 2.48 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   19   20   21   22   23   24   25   26   ...   36




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
davlat pedagogika
o’rta maxsus
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
guruh talabasi
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
toshkent davlat
toshkent axborot
haqida tushuncha
Darsning maqsadi
xorazmiy nomidagi
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
rivojlantirish vazirligi
matematika fakulteti
pedagogika universiteti
таълим вазирлиги
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
tibbiyot akademiyasi
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
махсус таълим
bilan ishlash
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
Referat mavzu
Navoiy davlat
haqida umumiy
umumiy o’rta
Buxoro davlat
fanining predmeti
fizika matematika
malakasini oshirish
universiteti fizika
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
jizzax davlat
davlat sharqshunoslik