O‘rta maxsus, kasb–hunar ta’limi markazi «Ixtisoslashtirilgan (maxsus) va boshlang`ich ta`lim muassasalari tarbiyachisi» kasbi bo’yicha



Download 6.48 Mb.
bet6/21
Sana22.01.2017
Hajmi6.48 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   21

10-mavzu So‘z turkumlarini o`tish metodi
I – IV sinf o`quv dasturi asosida ot so`z turkumini o‘rganish. Har bir bosqich bo`yicha ularning vazifalari va mazmuni.Otlarda son,egalik va kelishik kategoriyalarini o‘rganish. III-IV sinflarda otlarning yasalishi mavzusini o`tish. Mashqlarni bajartirish yo`llari.

Boshlang`ich sinflarda sifatni o`rganish metodi. Sifatlarning yasalishi mavzusining o`tilishi. Sifatni o`rganish jarayonida leksik va nutqiy ishlar. Mashqlarni bajartirish yo`llari.

Boshlang`ich sinflarda son so`z turkumini o‘tish.I-IV sinf o`quv dasturi asosida son so`z turkumini o`tish tartibini asoslash. Mashqlarni bajartirish yo`llari.

Boshlang`ich sinflarda fe’l so`z turkumini o`rgatish metodi. O`quvchilarning fe’lning grammatik ahamiyatini o`zlashtirishi. III sinfda bo`lishli va bo`lishsiz fe’llar, IV sinfda fe’llarning tuslanishi, fe’l zamonlarini o`tish metodi. III-IV sinflarda fe’llarning yasalishi bilan tanishtirish. Mashqlarni bajartirish yo`llari. Fe’lni o`rgatish jarayonida nutq o`stirish ishlari.

IV – sinfda olmosh so`z turkumini o`tish. Mashqlarni bajartirish yo`llari.

So`z turkumlarini farqlash, nutqda to`g`ri qo`llash, morfologik tahlil qilish.



2 – seminar

Mavzu: KUGlarda ona tili darslarida so`z turkumlarini mustahkamlashda mavzulararo, bo`limlararo, fanlararo bog`lanishni kuzatish va o`rganinsh
4 – amaliy mashg`ulot


  1. Umumiy o`rta ta’limning DTSning “ Fonetika, grammatika, imlo va nutq o`stirish” bo`limining “ So`z” qismini o`rganib tahlil qilish.

  2. Boshlang`ich sinflarda so`z turkumlarini o`rganish bo`yicha o`quvchilar bilimini nazorat qilish uchun testlar tuzish.


11-mavzu Sintaksis. So‘z birikmasi va gap. Gapning bosh va ikkinchi darajali bo`laklari. Undalma va uyushiq bo`lak.
Sintaksis grammatikaning bir qismi ekanligi. Sintaksisning tekshirish obyekti so`z birikmasi va gap ekani. Gapda so`zlarning o`zaro bog`lanishi. So`z birikmalarida so`zlarning o`zaro bog`lanish usullari ( moslashuv, bitishuv, boshqaruv). Gaplardan so`z birikmasini ajratish va uni tahlil qilishga o`rgatish.

Gapning ifoda maqsadiga ko`ra turlari: darak, so`roq gap, buyruq gap, undov gap va bu gaplarning belgilari.

Gap. Ularning intonatsiyasi va grammatik xususiyatlari.Gap oxirida tinish belgilarining ishlatilishi: sodda gaplar, qo`shma gaplar. To`liq va to`liqsiz gaplar. Bir va ikki bosh bo`lakli gaplar.

Gap bo`laklari. Ularning turlari. Bosh bo`laklar va ikkinchi darajali bo`laklar. Ularning ifodalanishi.

Uyushiq bo`lakli gaplar. Ularda tinish belgilarining ishlatilishi. Uyushuq bo`lakli gaplarda bog`lovchilarning qo`llanishi va tinish belgilari.

Undalma. Uning ifodalanishi. Tinish belgilarining qo`llanishi.


12-mavzu Sintaktik bilimlarni o`tish metodi.
Boshlang`ich sinflarda sintaktik bilimlarning o`rni. Gap va uni o‘rgatish metodi. Boshlang`ich sinflarda darak, so`roq, his – hayajon gaplarni tushuntirish metodi. Mashqlarni bajartirish yo`llari.

II – IV sinflarda gapning bosh bo`laklari: ega va kesimni o`tish metodi.

Boshlang`ich sinflarda ikkinchi darajali bo`laklarni o`tish va mashqlarni bajartirish yo`llari.

Boshlang`ich sinflarda gapda so`zlarning o`zaro bog`lanishi mavzusini o`tish va mashqlar bajartirish yo`llarini o`rgatish.

4 – sinfda uyushiq bo`lakni o`tish. Mashqlarni bajartirish yo`llari.

4 – sinfda undalma ustida ishlash. Mashqlarni bajartirish yo`llari.


5 – amaliy mashg`ulot


  1. Umumiy o`rta ta’limning DTSning “Fonetika, grammatika, imlo va nutq o`stirish” bo`limining “Gap” qismini o`rganib tahlil qilish.

  2. I – IV sinflar “Ona tili” darsligiga kiritilgan mavzular va mashqlarni o`rganib, tahlil qilish.


13-mavzu Imlo o`rgatish metodikasi
Imlo o`rgatish metodikasi. Savodxonlikni ta’minlovchi shartlar. O`quvchilar imloviy sezgirligini shakllantiruvchi ish turlari. Savodxonlikni ta’minlovchi mashqlar: grammatik – orfografik tahlil mashqi, ko`chirib yozuv, izohli yozuv, diktant, bayon, insho.

Diktant va ularning turlari.

Ularni o`tkazish metodi. Ona tili darslarida mashq tanlashga bo`lgan talablar. Maktab darsligidagi mashqlar tahlili ustida ishlash.

O`quvchilar tomonidan yo`l qo`yiladigan imloviy xatolar, ularning oldini olish. Xatolar ustida qilinadigan ishlar va uni o`tkazish metodi.


3 – seminar

Mavzu : KUGda ona tili fanidan mashqlarda uchraydigan imlosi qiyin so`zlar bilan ishlashda lug`atdan foydalanish yo`llari
14-mavzu Bog`lanishli nutqni o`stirish metodikasi.

Nutq madaniyati. Bolalar nutqini o`stirishning vazifa va yo`llari. Maktabga kelgan bolalarning nutqi. O`quvchilar nutqiga bo`lgan talablar. Bolalar lug`ati ustida ishlash metodi.

Yangi so`z bilan tanishtirish yo`llari:


  1. o`quvchilar lug`atini boyitish;

  2. o`quvchilar lug`atiga aniqlik kiritish;

  3. lug`atni faollashtirish;

  4. lug`atni nofaollashtirish.

Namunaviy matnlarni til jihatdan tahlil qilishning bolalar lug`at boyligini oshirishdagi ahamiyati.

Boshlang`ich sinflarda bayon. Uzluksiz matn ustida, gaplarning o`rinlarini almashtirib berilgan matn ustida ishlash.

Har bir bayon turi ustida ishlash metodi. Bayon yozishda qiynaladigan o`quvchilarga yordam berish.

Boshlang`ich sinflarda insho. Bolalarning bog`lanishli nutqlarini o`stirishda inshoning ahamiyati.

Har bir insho turi ustida ishlash metodi. Orfografik tayyorgarlik. Insho uchun materiallar to`plash. Insho tuzishda va yozishda qiynaladigan o`quvshilarga yordam berish.

O`quvchilarning ijodiy ishida uchraydigan nutqiy xatolarning turlari. Ularni o`quvchi daftarida tuzatish usullari. Bayon va insho xatolari ustida ishlashning o`ziga xos tomonlari.


6 – amaliy mashg`ulot


  1. Umumiy o`rta ta’limning DTSning “Bog`lanishli nutq” bo`limini o`rganish va tahlil qilish.

  2. II – IV sinf darsliklaridan bog`lanishli nutq uchun mo`ljallangan mashqlarni aniqlash va ular ustida ishlash.


Namunaviy mavzular rejasi




Fanning bo‘limlari va mavzular nomi

Umumiy yuklama soat

Hammasi

Darslar turi bo‘yicha soatlar taqsimot

(Auditoriya yuklanmasi)

Mustaqil ish

Jami

Nazariy

Amaliy

Labaratoriya ishi

Seminar

Kurs ishi

(loyihasi

1.

1-mavzu Kirish

4

3

2

1










1

2.

2-mavzu Fonetika. Grafika

4

3

3













1

3.

3-mavzu Savod o‘rganish metodikasi

11

8

4

2




2




3

4.

4-mavzu Kichik maktab yoshidagi o‘quvchilarda husnixat malakalarini shakllantirish

12

8

1

7










4

5.

5-mavzu Sinfda va sinfdan tashqari o‘qish metodikasi

20

14

10

4










6

6.

6-mavzu Fonetika. Tovush va fonema

4

3

3













1

7.

7-mavzu Fonetik bilimlarni o‘tish

7

5

3

2










2

8.

8-mavzu Morfemika. So‘z tarkibini o‘tish

2

2

2
















9.

9-mavzu Grammatika. Morfologiya.

So‘z turkumlari



13

9

5

4










4

10.

10-mavzu So‘z turkumlarini o‘tish

22

15

9

4




2




7

11.

11-mavzu Sintaksis. So‘z birikmasi va gap. Gapning bosh va ikkinchi darajali bo`laklari. Undalma va uyushiq bo`lak.

7

5

2

3










2

12.

12-mavzu Sintaktik bilimlarni o`tish metodi.

10

7

5

2










3

13.

13-mavzu Imlo o`rgatish metodikasi.

12

8

5

1




2




4

14.

14-mavzu Bog`lanishli nutqni o`stirish metodikasi.

14

10

8

2










4




Jami:

142

100

62

32




6

6

42


O`qitishning texnik vositalari:
Radio, televizor, magnitofon, kodoskop, kompyuter, multimediya, proyektor.

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Karimov I.A. Milliy istiqlol mafkurasi – xalq e’tiqodi va buyuk kelajakka ishonchdir. – T.; “O`zbekiston” , 2000.

2. Karimov I.A. Barkamol avlod O`zbekiston taraqqiyotining poydevori. – T.; “Sharq” , 1997.

3. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – Toshkent,; “Ma’naviyat”, 2008.

4. O`zbekiston Respublikasining “Ta’lim to`g`risida”gi qonuni – Barkamol avlod – O`zbekiston taraqqiyotining poydevori. – T.; “Sharq”, 1997.

5. Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi. – Barkamol avlod – O`zbekiston taraqqiyotining poydevori. – T.; “Sharq”, 1997.

6. Umumiy o`rta ta’limning davlat ta’lim standartlari va o`quv dasturi. 7-maxsus son. – T.; “Sharq”, 1999.

7. J.T.Ziyodova. Hozirgi o`zbek adabiy tilini o`rganishda kommunikativ jadvallardan foydalanish. – T.: Xalq merosi, 2002.

8. X. Abduraxmonov. A. Rafiyev., D. Shodmonqulova. O`zbek tilining amaliy grammatikasi.Toshkent 2001-yil.

9. B.Sulaymonova. Ona tili hamda nutq madaniyati va davlat tilida ish yuritish fanlaridan ma’ruzalar majmuasi. “Qo`hi-nur” MChJ bosmaxonasi 2011-yil.

10. A.Anorbekova, Sh, Mirzayeva. Hozirgi o`zbek adabiy tili “Noshir” nashriyoti Toshkent 2011-yil.

11. I.Azimov, M.Saparniyozova. Ona tilidan ma’ruzalar va testlar majmuasi. Toshkent – 2008-yil.

12. O`zbek tilining izohli lug`ati. “O`zbekiston milliy ensiklopediyasi” Davlat ilmiy nshriyoti. Toshkent. 2010-yil 5 jild.

13. G`.Abdurahmonov, H. Rustamov. Ona tili. 10-sinf uchun darslik. T.; “O`qituvchi” , 2003.

14. G`.Abdurahmonov, H.Rustamov. Ona tili. 11-sinf uchun darslik. T.; “O`qituvchi”, 2004.

15. A.Rafiyev, N.G`ulomova. Ona tili va adabiyot. T.; “Sharq”, 2002.

16. K. Qosimova va boshqalar. Ona tili o`qitish metodikasi. – T.: “Noshir” 2009.

17. G`. Ernazarov. Boshlang`ich sinflarda ona tili o`qitish uslubiyati. – T.: 2005.

18.Q.Abdullayeva. Savod o`rgatish metodikasi. – T.; 2000.

19. I – IV sinflarda “O`qish” darsliklari.

20. I – IV sinflarda “Ona tili” darsliklari.

21. I – IV sinflar uchun dasturlar.

22. K. Qosimova. 2 – sinfda ona tili darslari. T.: Cho`lpon, 2004.

23.M. Xudoyberganova. 3 – sinfda ona tili darslari. – T.: O`qituvchi, 2004.

24. X. G`ulomova va boshqalar. 4 – sinfda ona tili darslari. – T.: O`qituvchi, 2003.

25. X. G`ulomova, T.G`afforova. 1 – sinfda o`qish darslari. – T.: Sharq, 2003.

26. M. Umarova. 3 – sinfda o`qish darslari. – T.: Cho`lpon, 2005.

27. T.G`afforova va boshqalar. Boshlang`ich sinflarda ona tili darslarida didaktik o`yinlar va mustaqil ishlar. – Qarshi.: Nasaf, 2003.

28. M.Jo`rayeva. Ona tili o`qitish metodikasi fanidan ma’ruzalar matni. Toshkent – 2011-yil.

29. M.G`ulomov. Yozuv daftari. T.; “Ma’naviyat” , 2008.


Foydalanishga tavsiya etilgan internet tarmoqlari.
1.http://ziyonet.uz. Boshlang‘ich sinflarda ona tili o‘qitish metodikasi

2. http://ziyonet.uz. Ona tili va o‘qish darslarida ijodkorlikni shakllantirish

3. http://ziyonet.uz. Ona tili o‘qitish metodikasidan qo‘llanma

4. http://ziyonet.uz. Sinfdan tashqari o‘qitish metodikasi

5.http://www.tdpu.uz. Boshlang‘ich ta’lim metodikasi

6. http://www.portal.nuu.uz. Ona tili

7. http://www.urdu.uz. Husnixat va uni o‘qitish metodikasi

8. http://www.uzedu.uz. Ona tili grammatik topshiriqli nazorat diktanti o‘tkazish

9. http://www.fersityarm.uz. Dars ishlanmalari, multimediya darsliklar

10/ http://www.kitob.uz. Ona tili fanidan darsliklar

11. http://www.Ona tili.uz.

12. http://www.dokstoc.uz. Ona tili fanidan-taqvim-mavzu-reja-asosida-nazorat-materiallari

13. http://www.nspi. Boshlang‘ich ta’lim uslubiyoti

14. http://www.google.uz. Ona tili



O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O`RTA MAXSUS TA`LIM VAZIRLIGI
O`RTA MAXSUS, KASB – HUNAR TA`LIMI MARKAZI


Ro’yxatga olindi

№ KMD 3141601-2.08

2012 yil 15 avgust





Vazirlikning 2012 yil

15 avgustdagi 332-1-sonli

buyrug`i bilan tasdiqlangan




BOSHLANG`ICH MATEMATIKA NAZARIYASI

VA METODIKASI
fanidan o`quv DASTURI

Fan dasturi Oliy va o`rta maxsus, kasb-hunar ta`limi tayyorlov yo`nalishlari bo`yicha Muvofiqlashtiruvchi kengashning 2012-yil 24- iyuldagi 3-sonli majlisi bayonnomasi bilan ma`qullangan.


Fan dasturi 1-Toshkent Pedagogika kollejida ishlab chiqildi, bilim sohasi bo`yicha sho`ba kelishuvidan o`tkazildi (1-sonli kelishuv Bayoni 2012-yil 16-iyul).


Tuzuvchi:

N.Zokirova



1-Toshkent Pedagogika kolleji o’qituvchisi.
















M.Otaxonova



1-Toshkent Pedagogika kolleji o’qituvchisi.













Taqrizchi:

M.Jumayev



Nizomiy nomidagi TDPU Gumanitar fanlari “Matematika” kafedrasi dotsenti.
















D.Rahmonova



179 – maktab 1 – toifali boshlang`ich sinf o`qituvchisi.


Kirish
Boshlang`ich matematika nazariyasi va metodikasi fanini o`qitishdan maqsad o`quvchilarning hisoblash malakalarini oshirish, mantiqiy fikrlash qobiliyatini shakllantirish va rivojlantirish, egallagan bilimlarini kundalik hayotlarida qo`llashga o`rgatishdan iborat. Shuningdek, o`quvchilarda to`plamlar va ular orasidagi munosabatlar, moslik tushunchasi, natural sonlar va nol to`g`risida tasavvurlarni shakllantirish, puxta hisoblash ko`nikmalarini hosil qilish, manfiy bo`lmagan butun sonlar va ular ustida arifmetik amallarni bajarish, sodda geometrik shakllar haqida tushuncha berish, kattaliklar va ularni o`lchash, sonli va o`zgaruvchili ifodalar, sonli tenglik va tengsizliklar, ularning xossalari, tenglamalar yechish, matnli masalalar mazmunini tahlil qilish va ularni yechish usullari bilan tanishtirish, masalalarning tarbiyaviy tomonini yoritishga o`rgatish.

O`quvchilarni qo`shimcha adabiyotlar, uslubiy qo`llanmalardan foydalana olishga o`rgatish, ularni vatanparvarlik, mehnatsevarlik ruhida tarbiyalashdan iborat.


Fanni o`rganish natijasida o`quvchilar quyidagi ko`nikmalarga ega bo`lishlari kerak:


  • umumiy matematik tushunchalar;

  • fikrlar, “va”, “yoki”, “emas” so`zlarining ma`nosi;

  • to`plamlar va ular orasidagi munosabatlar;

  • munosabat va moslik haqida tushunchalar;

  • sonlarning o`nli sanoq sistemasidagi yozuvini o`zlashtirish;

  • o`nli sanoq sistemasida ko`p xonali sonlar ustida arifmetik amallar bajarish, puxta hisoblash ko`nikmalarni hosil qilish;

  • manfiy bo`lmagan butun sonlarning bo`linuvchanligi;

  • bir o`zgaruvchili tenglama va tengsizliklarni yechish;

  • matematika o`qitish metodikasi fanining boshqa fanlar bilan bog`liqligi;

  • boshlang`ich matematika fanining tuzilish xususiyatlari;

  • boshlang`ich sinf matematika fanining dasturi, DTS, o`qituvchi va o`quvchilar uchun nashr etilgan o`quv qo`llanmalarining mazmunini bilish;

  • ko`rgazma qurollar va texnika vositalaridan foydalanish;

  • matematika fanidan ma`lum bo`lim va mavzularni o`rgangandan so`ng biror darsning ishlanmasini tuzish;

  • sinfdan tashqari ishlarni tashkil qilish xususiyatlari, ularning turlari.



Fanni o`rganish natijasida o`quvchilar quyidagi bilimlarga ega bo`lishlari kerak:



  • Matematika o`qitish metodikasining maqsad va vazifalarini, tarkibiy qismini;

  • Matematik jumlalarni to`g`ri tuzish va ifoda etish;

  • Natural son va nol to`g`risidagi tasavvurlarni shakllantirish, tartibiy natural sonlarning ma`nosi. Narsalarni sanash va taqqoslash;

  • Manfiy bo`lmagan butun sonlar haqida tushuncha va ularni raqamlash, o`g`zaki sanoq malakalarini egallash, sonning tarkibi va boshqa xossalari haqidagi bilimlarga asoslangan o`g`zaki hisoblash usullarini o`zlashtirib, ularni ongli qo`llash;

  • ”Ortiq”, ”kam”, ”...ta ortiq”, ”...ta kam” ,”...marta ortiq”, ”...marta kam”, ”teng”, ”kichik” kabi matematik munosabatlar ma`nosini bilish;

  • Manfiy bo`lmagan butun sonlar ustida arifmetik amallar bajarish, arifmetik amallarning hadlari va natijalari orasidagi bog`lanishlar haqida tasavvurga ega bo`lish va amallarning bajarish tartibi va qoidasini o`zlashtirish, bir necha amalli misollarni yechish;

  • Matnli masalalar haqida tushuncha, uning mazmunini tahlil qilish, ularni turli usullarda yechish malakalarini egallash, egallangan bilimlarni ijtimoiy faoliyatda qo`llash;

  • ”Sonli ifoda” tushunchasini o`zlashtirish, sonli ifodaning qiymatini topishni bilish, o`zgaruvchili ifodalar haqida tushuncha, sonli tenglik va sonli tengsizliklar va ularning xossalarini bilish;

  • Murakkab sonli ifodalarning qiymatini topish;

  • Tenglik va tengsizliklar haqida tushunchaga ega bo`lish va ularni yecha olish;

  • Kattaliklar (mahsulot narxi, miqdori va qiymati, to`g`ri chiziqli harakatda masofa, tezlik va vaqt) orasidagi bog`lanishlarga oid masalalar yecha olish;

  • Kattaliklar va ularni o`lchash, uni masalalar yechish jarayonida qo`llash;

  • Geometrik shakllar bilan tanishish, ularga mos nomlarni bilish, bu shakllarni bir-biridan farqlay olish, geometrik shakllarni yasay olish.


Fanning o`quv rejasidagi boshqa fanlar bilan o`zaro bo`g`likligi,

uslubiy jihatidan uzviyligi va ketma –ketligi
Ushbu fanni o`zlashtirish uchun o`quvchi umumta`lim fanlaridan matematika, fizika, astronomiya, ona tili adabiyot, tasviriy san`at, kasbiy ta`lim fanlaridan pedagogika, psixologiya kabi fanlarni chuqur o`zlashtirishgan bo`lishlari talab etiladi. O`quv rejaga ko`ra yuqorida keltirilgan fanlar, boshlang`ich matematika nazariyasi va metodikasi fani bilan birgalikda o`zlashtirilishi lozim.
Fanni o`qitishda zamonaviy axborot va pedagogik texnologiyalardan

foydalanish bo`yicha tavsiyalar
Bugungi kunda hozirgi zamon talabiga binoan talabalarning bilim sifatini oshirishda katta e`tibor berilmoqda. Talabalarga boshlang`ich matematika nazariyasi va metodikasi fanini o`qitishda zamonaviy axborot va pedagogik texnologiyalarni qo`llash lozimdir. Bu tavsiyalar o`quvchilarni fanni yaxshi o`zlashtirishga, bilim sifatini oshirishga va bilim darajasini yuqori bo`lgan mutaxassislarni yetishtirishga katta yordam beradi.

  • Fanni o`qitishda o`quv jarayonida turli xildagi ko`rgazmali o`quv qurollarini ko`rsatish bilan, darsdagi amaliy ishlarining o`zaro uzviy bog`langanliklari bilan olib borilishi lozim.

  • Boshlang`ich matematika nazariyasi va metodikasi fanidan dars berishda ta`lim berishning zamonga xos texnik vositaridan: slaydlar, multimedia va boshqa kompyuter dasturlaridan foydalanishi kerak

  • Ma`lumki, ta`lim –ikki yoqlama jarayon. Bu jarayonda pedagog ham, o`quvchi ham faol bo`lishi kerak. Pedagog tomonidan berilayotgan turli pedagogik texnologiyalardan dars vaqtida unumli foydalanish maqsadga muvofiqdir. Bu o``quvchilarning bilimlarini kengaytirishga, kasbiy bilim-ko`nikmalarini chuqurlashtirishga yordam berishi kerak va o`quvchilar tomonidan bu axborotlar qanday qabul qilinayotganligini , “Teskari aloqa- bilim olish” yuzaga kelayotganligiga ishonch hosil qilishi kerak


Asosiy qism

Kirish 2 s.
Boshlang`ich matematika fanining tuzilishi, matematika o`qitish metodikasi fanining maqsad va vazifalari, ularning tarkibiy qismlari, matematika o`qitish metodikasi fanining boshqa fanlar bilan bog`liqligi.

Matematikaning umumiy tushunchalari 4 s.
Matematik tushunchalar. Tushunchaning mazmuni, hajmi va ta`rifi. Boshlang`ich sinf matematikasining asosiy tushunchalari. Boshlang`ich matematika fanining dasturi va darsligi bilan tanishtirish bo`yicha amaliy mashg`uot.
Matematik jumlalar va matematik isbotlar 4 s.
Matematik jumlalar. Fikrlar. ”Va”, ”yoki”, ”emas” so`zlarining ma`nosi. Fikrlarning inkorini tuzish qoidasi. Fikriy forma. Fikrlarning to`g`rilik to`plami. Jumlalar orasida kelib chiqishlik va teng kuchlilik munosabatlari.
To`plamlar va ular ustida amallar. 4 s.
To`plam tushunchasi, to`plamni tashkil etuvchilar. To`plamlarning berilish usullari. To`plamlar orasidagi munosabatlarga oid misollar yechish. Qism to`plamning to`ldiruvchisi. To`plamlarning Dekart ko`paytmasi. Ikkita sonli to`plamning Dekart ko`paytmasini koordinata tekisligida tasvirlash. Misollar yechish va nazorat ishi.
Munosabat va moslik. 4 s.
Bitta to`plam elementlar orasidagi munosabat haqida tushuncha. Munosabatlarning berilish usullari. Munosabatlarning xossalari. Ekvivalentlik munosabati. Tartib munosabati. Moslik haqida tushuncha. Berilgan moslikka teskari moslik. O`zaro bir qiymatli moslik. Teng quvvatli to`plamlar. Nazorat ishi.

Manfiy bo`lmagan butun sonlar haqida tushuncha

va ularni raqamlashni o`rgatish uslubi. 12 s.
Natural son va nol tushunchasining vujudga kelish tarixi haqida. Tartibiy va miqdoriy natural sonlar. Sonlargacha bo`lgan davrda matematika o`qitish uslubi. Narsalarni sanash, taqqoslash. Narsalar guruhini taqqoslash. Sonlargacha bo`lgan davrda o`quvchilar faoliyatini tashkil etish. Birinchi o`nlik ichida sonlarni raqamlashni o`rgatish uslubi. O`n ichida sonlarni raqamlash bo`yicha dars ishlanmasini tuzish.

Sonlarning o`nli sanoq sistemasidagi yozuvi. Sonlarning tuzilishini o`rgatish. Yuz ichida sonlarni raqamlashni o`rgatish uslubi bilan tanishtirish. Ming ichida sonlarni raqamlashni o`rgatish uslubi. Ming ichida sonlarni raqamlash mavzulari bo`yicha amaliy mashg`ulot. Ko`p xonali sonlarni raqamlashni o`rgatish uslubi.



Yakuniy nazorat ishi. Sonning tuzilishi bilan tanishtirish. Misollar yechish.
Manfiy bo`lmagan butun sonlar ustida

arifmetik amallar bajarishni o`rgatish uslubi. 30 s.
Manfiy bo`lmagan butun sonlarni qo`shish, yig`indining ta`rifi. Qo`shish qonunlari. “Teng” va “kichik” munosabatlari. Manfiy bo`lmagan butun sonlarni ayirish. Ayirmani yig`indi orqali ta`rifi. “... ta ko`p”, “... ta kam” munosabatlari. Yig`indidan sonni va sondan yig`indini ayirish qoidalari. Boshlang`ich sinflarda qo`shish va ayirish amalining aniq ma`nosini yoritish. Matematik belgilar. O`n ichida qo`shish va ayirish usullari, ularning nazariy asoslari. Yigirma ichida og`zaki qo`shish va ayirish. Yuz ichida sonlarni o`g`zaki qo`shish va ayirish, ularning nazariy asoslari. 1-nazorat ishi. Yig`indiga sonni va songa yig`indini qo`shish, yig`indidan sonni va sondan yig`indini ayirish xossasi. Ming ichida va ko`p xonali sonlarni og`zaki qo`shish va ayirish. Hisoblash usullari bilan tanishtirish bo`yicha dars ishlanmasini yozish va misollar yechish. O`nli sanoq sistemasida ko`p xonali sonlarni qo`shish. Qo`shish algoritmi. O`nli sanoq sistemasida ko`p xonali sonlarni ayirish. Ayirish algoritmi. Yuz ichida, ming ichida va ko`p xonali sonlarni yozma qo`shish ayirish. Manfiy bo`lmagan butun sonlarni ko`paytirish. Ko`paytirish qonunlari.

Boshlang`ich matematika fanida ko`paytirish amalining ma`nosini yoritish. Manfiy bo`lmagan butun sonlarni bo`lish. ”... marta ko`p”, ”... marta kam” munosabatlari. Boshlang`ich matematika fanida bo`lish amalining ma`nosini yoritish. Bo`linmaning ko`paytma orqali ta`rifi. Jadval bo`yicha ko`paytirish, bo`lish va uning nazariy asoslari (ko`paytmaning o`rin almashtirish xossasi, ko`paytirish va bo`lish amalining hadlari va natijalari orasidasi bog`liqlik). Yig`indini songa va sonni ko`paytmaga bo`lish qoidalari. Yuz ichida ko`paytirish va bo`lishning jadvaldan tashqari usullari. Ko`paytirish va bo`lishning maxsus hollari (a x 1, a x 0, a : 1, a : a, a x 10, a : 10) amaliy ish. Yakuniy nazorat ishi.

Qoldiqli bo`lishning nazariy ma`nosi. Qoldiqli bo`lishni tushuntirish metodikasi. Ikki xonali sonni ikki xonali songa bo`lish. Sonni ko`paytmaga ko`paytirish va sonni ko`paytmaga bo`lish. O`nli sanoq sistemasida ko`p xonali sonlarni ko`paytirish. Yozma ko`paytirishni tushuntirish metodikasi. O`nli sanoq sistemasida ko`p xonali sonlarni bo`lish. Ko`p xonali sonlarni yozma bo`lishni tushuntirish metodikasi.

Manfiy bo`lmagan butun sonlarning bo`linuvchanligi. 6 s.
Bo`linuvchanlik munosabati haqida tushuncha va uning xossalari. Manfiy bo`lmagan butun sonlarning yig`indisi, ayirmasi va ko`paytmasining bo`linuvchanligi. O`nli sanoq sistemasida sonlarning bo`linish alomatlari. Murakkab sonlarga bo`linish alomatlari. Eng katta umumiy bo`luvchi va eng kichik umumiy bo`linuvchi. Sonlarni tub ko`paytuvchilarga ajratish usuli bilan ularni eng katta umumiy bo`luvchisi va eng kichik umumiy bo`linuvchisini topish. Evklid algoritmi yordamida eng katta umumiy bo`luvchisi va eng kichik umumiy bo`linuvchisini topish. Nazorat ushi.
Matnli masalalar va ularni yechish. 10 s.
Matnli masala haqida tushuncha va uni yechish usullari. Masala mazmunini tahlil qilish. Masalani yechish rejasini izlash usullari. Masalalar yechish. 2-nazorat ishi. Masala yechimini tekshirish yo`llari. Boshlang`ich matematika fanida matnli masalalarning funksiyalari. Sodda masalalar va ularning turlari (arifmetik amallarning aniq ma`nosini yorituvchi masalalar, arifmetik amallarning hadlari va natijalari orasidagi bog`lanishni ifodalovchi masalalar, arifmetik amalning yangi ma`nosini yorituvchi masalalar). Ayirmali va karrali taqqoslashga doir masalalar. Masalalar yechish. Yakuniy nazorat ishi.

Murakkab masalalar va ularning turlari. Proporsional kattaliklarga oid masalalar. Harakatga doir bo`lgan masalalar. Tushunchani shakllantirish uchun matnli masalalardan foydalanish uslubi mavzusida namunali dars ko`rsatish. Masalalar yechish.


Son tushunchasini kengaytirish. 2 s.
Boshlang`ich matematika fanida “ulush”, ”kasr” tushunchasi. Ularning hosil qilinishi. Sonning ulushi va sonning ulushga ko`ra sonning o`zini topish. 1-nazorat ishi.
Algebraik tushunchalarni o`rgatish uslubi. 4 s.
Sonli va o`zgaruvchili ifodalar. Sonli ifodaning qiymati. Ma`noga ega bo`lmagan ifodalar. Ifodalarni aynan almashtirish. Ayniyat. Sonli va o`zgaruvchili ifodalarni o`rgatish uslubi. Boshlang`ich sinfda sonli tenglik va sonli tengsizlikni o`rgatish uslubi. Bir o`zgaruvchili tenglamalar. Teng kuchli tenglamalar. Boshlang`ich sinflarda tenglamani yechishni o`rgatish uslubi va murakkab tenglamalarni yechish. Bir o`zgaruvchili tengsizliklar, ularning yechimlar to`plami. Teng kuchli tengsizliklar. Nazorat ishi.
Kattaliklar va ularni o`lchash. 8 s.
Kattaliklar tushunchasi, ularning o`chov birliklari. Kesma uzunligi va ularni o`lchash. Kesmalar ustida amallar. Natural son kesma uzunligining qiymati sifatida. Kattaliklarning qiymatlari bo`lgan sonlarni qo`shish va ayirish, ko`paytirish va bo`lishning ma`nosi. Boshlang`ich sinfda o`quvchilarni o`lchash malakalarini shakllantirish va uzunliklarni o`lchashni o`rgatish uslubi.

Jismning massasi, asosiy xossalari va ularni o`lchash. Massa birliklari. O`quvchilarda massa va hajm haqidagi tasavvurlarini tarkib toptirish, ularni o`lchov birliklari bilan tanishtirish. O`quvchilarga hajm va ularning xossalari haqida tushuncha berish.

Shakllarning yuzalari va ularni o`lchash. Boshlang`ich sinfda geometrik shakllarning yuzasini o`lchashni o`rgatish uslubi. Vaqt birliklari va ular orasidagi munosabatlar bilan o`quvchilarni tanishtirish uslubi. Kattaliklar orasidagi bog`lanishlar. Kattaliklar va ularni o`lchash bo`yicha amaliy ish.
Boshlang`ich geometrik ma`lumotlarni o`rgatish uslubi. 2 s.
O`quvchilarni geometrik shakllar bilan tanishtirish uslubi, ularning sodda xossalari, shakllarning tasvirlanishi, o`quvchilarga sodda geometrik shakllarni o`rgatish. Shakllarni qismlarga ajratish va berilgan qismlardan shakllar yasash. Shakllarning tomonlari uzunliklarining yig`indisini topishga doir masalalar. Nazorat ishi.
Boshlang`ich sinflarda matematika o`qitishga o`rgatishning

umumiy tushunchalari. 4 s.
Matematika o`qitish uslublarining umumiy tavsifnomasi. Induksiya, deduksiya va anologiya. Mashg`ulot. Mashg`ulotning maqsad va vazifasi. Mashg`ulot turlari va ular orasidagi bog`lanish. O`qituvchining mashg`ulotga tayyorlanishi. Mashg`ulotlarda qo`llaniladigan uslublar, ularning o`quvchilar malaka va ko`nikmalarini egallashdagi samaradorligi. O`quvchilarni mustaqil ishlashga o`rgatish uslublari. O`quvchilar bilimini aniqlash va rag`batlantirish usullari, o`quvchilarga uy vazifalari berish va ularning bajarilishini nazorat qilish yo`llari.

O`qituvchi va o`quvchilar uchun o`quv uslubiy qo`llanmalar. Ularning mazmuni va foydalanish. Mashg`ulot jarayonida foydalaniladigan ko`rgazmali qurollar, ularning turlari, foydalanishda qo`yiladigan talablar.


Matematikadan sinfdan tashqar ishlar. 2 s.
Sinfdan tashqari ishlarning vazifalari va turlari. Sinfdan tashqari ishlarni tashkil etish xususiyatlari, ular uchun topshiriqlar tanlash, matematika rivojiga qomusiy olimlarimiz qo`shgan ulkan hissalaridan o`quvchilarni xabardor qilish.
Umumiy takrorlash. 2 s.
Manfiy bo`lmagan butun sonlar ustida arifmetik amallarni o`rgatish. Matnli masalalarni yechishni o`rgatish. Misollar yechish. Yakuniy nazorat ishi.

Boshlang`ich matematika nazariyasi va metodikasi fani bo`yicha amaliy mashg`ulotlar va mustaqil ishlarni tashkil etish bo`yicha ko`rsatmalar
Boshlang`ich matematika nazariyasi va metodikasi fani bo`yicha amaliy ishlar har bir bob yakunida tavsiya etiladi. O`qituvchi talabalar bilim saviyasi va o`qitish shart-sharoitlaridan kelib chiqib, bu ishlarni tashkil etadi. Amaliy ishlarni tashkil etishda o`quvchilarga oldindan mavzular tavsiya etiladi. Har bir o`tkazilgan amaliy ish albatta tekshirilishi va baholanishi lozim. Amaliy ishlarni tashkil etish o`quvchilarning mustaqil ishlarining davomi bo`lishi kerak.
Boshlang`ich matematika nazariyasi va metodikasi fanidan kurs ishlarining mavzulari


  1. Matematika darslarida didaktik o`yinlardan foydalanish.

  2. Boshlang`ich sinflarda sodda masalalar va ularning turlari, yechish usullari o`rgatish uslubi.

  3. Boshlang`ich sinflarda murakkab masalalar va ularning turlari, yechish usullarini o`rgatish uslubi.

  4. Sinfdan tashqari mashg`ulotlarda sharq allomalarining hayoti va ijodidan foydalanish.

  5. Boshlang`ich sinflarda foydalaniladigan ko`rgazmali qurollar va ularga qo`yiladigan talablar.

  6. Boshlang`ich sinf matematika darslarida test topshiriqlaridan foydalanish.

  7. Boshlang`ch sinf matematika darslarida tenglama va tengsizliklarni yechishni o`rgatish uslubi.

  8. Boshlang`ich sinflarda raqamlashni o`rgatish uslubi.

  9. Boshlang`ich sinflarda arifmetik amallarning aniq ma`nosini yoritish va amallar tartibini o`rgatish uslubi.

  10. Boshlang`ich sinf o`quvchilariga harakatga doir masalalarni yechishni o`rgatish uslubi.

  11. Boshlang`ich sinf matematika darslarida innovatsion texnologiyalardan foydalanish yo`llari.

  12. Boshlang`ich sinflarda iqtisodiy masalalarini o`rgatish uslubi.

Kurs ishlarini bajarish tartibi har bir fan kafedrasi tomonidan alohida ishlab chiqiladi.

Namunaviy mavzular rejasi




Fanning bo`limlari va mavzular nomi

Umumiy yuklama soat

Hammasi

Darslar turi bo`yicha soatlar taqsimoti (Auditoriya yuklamasi)

Mustaqil ish

Jami

Nazariy

Amaliy

Labora-toriya ishi

Seminar

Kurs ishi

1

Kirish

2

2

2

-










-

2

Matematikaning umumiy tushunchalari

7

4

4













3

3

Matematik jumlalar. Matematik isbotlar.

7

4

2

2










3

4

To`plamlar va ular ustida amallalar

4

4

2

2













5

Munosabat va moslik

8

4

2

2










4

6

Manfiy bo`lmagan va butun sonlar haqida tushuncha va ularni raqamlashni o`rgatish uslubi


19

12

8

2

2







7

7

Manfiy bo`lmagan butun sonlar ustida arifmetik amallarni bajarishni o`rgatish uslubi

38

30

20

8

2







8

8

Manfiy bo`lmagan butun sonlarning bo`linuvchanligi.

9

6

4

2










3

9

Matnli masalalar va ularni yechishni o`rgatish uslubi

14

10

6

2

2







4

10

Son tushunchasini ken-gaytirish

2

2




2













11

Algebraik tushunchalarni o`rgatish uslubi

6

4

2

2










2

12

Kattaliklar va ularni o`lchash

12

8

2

4

2







4

13

Boshlang`ich geometrik ma`lumotlarni o`rgatish uslubi

2

2

2

-













14

Boshlang`ich sinfda matematika o`qitishga o`rgatishning umumiy tushunchalari

8

4

2

2










4

15

Matematikadan sinfdan tashqari ishlar

2

2

2

-













16

Umumiy takrorlash.

2

2




2










-




Jami:

142

100

60

32

8

-

6

42


Amaliy mashg`ulotlarni o`tkazish uchun kerakli jihozlar

Boshlang`ich matematika nazariyasi va metodikasi fani bo`yicha o`tkaziladigan amaliy mashg`ulotlar uchun o`quv qurollari, darsliklar, qo`shimcha adabiyotlar, jadvallar, maketlar kerak.



O`qitishning texnik vositalari

Radio, televizor, kodoskop, magnitofon, kompyuter, multimediya.


Foydalanilgan adabiyotlar



  1. Umumiy o`rta ta`limning Davlat ta`lim standarti. – T.: 1999.

  2. A.M.Pishkalo., L.P.Stoylova. Boshlang`ich matematika kursi asoslari.–T.:1991.

  3. N.U.Bikbayeva., R.I.Sidelnikova., G.A.Adambekova. Boshlang`ich matematika o`qitish metodikasi. – T.: 1996.

  4. N.U.Bikbayeva., M.A.Zaynitdinova., E.Y.Yangiboyeva., G.Adambekova.

  5. Boshlang`ich sinf darsliklari va metodik qo`llanmalari. – T.: 1997.

  6. M.E.Jumayev., E.E.Jumayev., N.A.Adilxanova. Matematika o`qitish metodikasi. – T.: Ilm – Ziyo, 2003.

  7. M.E.Jumayev. Boshlang`ich matematika kursi asoslari. – T.: 1991.


Foydalanishga tavsiya etiladigan internet tarmog`i


  1. http:// ziyonet.uz/ru

  2. http:// www.doc.uz

  3. http:// www.matematika kursi.uz

O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O`RTA MAXSUS TA`LIM VAZIRLIGI
O`RTA MAXSUS, KASB – HUNAR TA`LIMI MARKAZI

Ro’yxatga olindi

№ KMD 3141601-2.09

2012 yil 15 avgust





Vazirlikning 2012 yil

15 avgustdagi 332-1-sonli

buyrug`i bilan tasdiqlangan



tabiatshunoslik va uni o`qitish
metodikasi
fanidan o`quv DASTURI

Fan dasturi Oliy va o`rta maxsus, kasb-hunar ta`limi tayyorlov yo`nalishlari bo`yicha Muvofiqlashtiruvchi kengashning 2012-yil 24-iyuldagi 3-sonli majlisi bayonnomasi bilan ma`qullangan.


Fan dasturi 1-Toshkent Pedagogika kollejida ishlab chiqildi, bilim sohasi bo`yicha sho`ba kelishuvidan o`tkazildi (1-sonli kelishuv bayoni 2012-yil 16-iyul).


Tuzuvchi:

A.Maxsumova



1-Toshkent Pedagogika kolleji o’qituvchisi.
















D.Yo`ldosheva



1-Toshkent Pedagogika kolleji o’qituvchisi.













Taqrizchi:

R.Toshmuhamedov



Nizomiy nomli TDPU Botanika, ekologiya va hujayra biologiyasi kafedrasi dotsenti
















Y.Saidaminova



1-Toshkent Pedagogika kolleji o`qituvchisi



Fanning o’quv rejasidagi boshqa fanlar bilan o’zaro bog’liqligi,

uslubiy jihatidan uzviyligi va ketma –ketligi.
Ushbu fanni o’zlashtirish uchun o’quvchi umumta’lim fanlaridan biologiya, geografiya, kasbiy ta’lim fanidan anatomiya, maxsus fanlardan pedagogika, psixologiya, kuni uzaytirilgan guruhlarda tarbiyaviy ishlar kabi fanlarni chuqur o’zlashtirishlari talab etiladi. O’quv rejaga ko’ra yuqorida keltirilgan fanlar tabiatshunoslik va uni o’qitish metodikasi fani bilan birgalikda o’zlashtirilishi lozim.
Fanni o’qitishda zamonaviy axborot va pedagogik texnologiyalaridan

foydalanish bo’yicha tavsiyalar
Bugungi kunda tabiat bilan inson o’rtasidagi munosabatlarni to’g’ri yo’lga qo’yishda tabiatshunoslik fanini chuqur o’rganish talab etiladi. Bu fanning ahamiyati shu darajadaki, tabiatni o’rganish va uni muhofaza qilish hozirgi zamonning dolzarb masalalaridan biri hisoblanadi.

  • Tabiiy fanlarni o’rgatish jarayoni turli xildagi ko’rgazmali qurollarni ko’rsatish bilan, darsdagi amaliy ishlar, maktab amaliyoti va tabiat go’shalariga ekskursiyalar o’tkazish bilan olib borilishi lozim.

  • Tabiatshunoslik va uni o’qitish metodikasi fanidan dars berishda Yer yuzasining tabiiy xaritalari, O’zbekistonning tabiiy va siyosiy – ma’muriy xaritalari, foydali qazilma namunalari, gerbariylar, hayvon va qushlarning tulumlari bo’lishi lozim.

  • Ta’lim berishning zamonga xos texnik vositalaridan slaydlar, multimedia, DVD, kompyuter dasturlari va internet ma’lumotlaridan foydalanish kerak.

  • Tabiatshunoslik va uni o’qitish metodikasi fanini o’qitishda tarbiya muhim ahamiyatga ega. O`quvchilarga tarbiya berishda darsdan tashqari amaliy ishlar hamda ekskursiyalarni to’g’ri tashkil etishda o’qituvchining pedagogik mahorati yuqori bo’lishi lozim.


Fanning maqsadi



Download 6.48 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   21




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
davlat pedagogika
o’rta maxsus
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
guruh talabasi
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
toshkent davlat
toshkent axborot
haqida tushuncha
Darsning maqsadi
xorazmiy nomidagi
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
rivojlantirish vazirligi
matematika fakulteti
pedagogika universiteti
таълим вазирлиги
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
tibbiyot akademiyasi
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
махсус таълим
bilan ishlash
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
Referat mavzu
Navoiy davlat
haqida umumiy
umumiy o’rta
Buxoro davlat
fanining predmeti
fizika matematika
malakasini oshirish
universiteti fizika
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
jizzax davlat
davlat sharqshunoslik