O‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi o. A. Tojiboyeva, N. Baratova, sh. H. G‘aniyev aholiga ijtimoiy yordam ko‘rsatish



Download 0.63 Mb.
bet7/11
Sana19.01.2017
Hajmi0.63 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

Test javoblari: 1 2 3

f f f


74

III BO‘LIM

DAVLAT VA DAVLATDAN TASHQARI

IJTIMOIY MUHOFAZA MABLAG‘LARI MANBALARI

6-mavzu: BYUDJETDAN TASHQARI PENSIYA

JAMG‘ARMASI. JAMG‘ARMANING SHAKLLANISHI

VA SARFLANISHI

6.1. Byudjetdan tashqari pensiya jamg‘armasi tushunchasi

va uning mohiyati

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qoshida 1991-yil 1-

yanvardan boshlab pensiya va nafaqalarni to‘lashga sarflanadigan

xarajatlarni moliyalashtirish va ularni yig‘ish hamda to‘plash uchun

ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasi tashkil qilindi. Jamg‘arma tashkil qilinishi

pensiya tayinlashda ish stajini hisobga olish qoidalarini osonlashtirdi,

chunki sug‘urtalangan holda yollanib ishlagan davrlar, yakka tartibdagi

mehnat faoliyatlarini sug‘urta badallarini o‘tkazilganligini hisobga olib

borib, ish stajiga qo‘shishga imkoniyat tug‘ildi. Ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasi

tashkil qilinishdan avvalgi yakka tartibdagi mehnat faoliyati ish

stajiga umuman qo‘shilmasdi. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi

yakka tartibdagi mehnat faoliyatini to‘la huquqli mehnat faoliyati

sifatida qonunlashtirdi.

«O‘zbekiston kasbkorlik-hunarmandchilik, qishloq xo‘jaligi,

aholiga maishiy xizmat ko‘rsatish sohalarida yakka tartibdagi mehnat

faoliyatiga shuningdek, fuqarolarning va fuqaro oila a’zolarining

faqat shaxsiy mehnatiga asoslangan boshqa turlardagi faoliyatiga

qonunga muvofiq yo‘l qo‘yiladi. Davlat shaxsiy mehnat faoliyatini

tartibga solib, undan jamiyat manfaatlari yo‘lida foydalanishni

ta’minlaydi».

Yakka tartibdagi mehnat faoliyati bilan shug‘ullanuvchilar qanaqa

mehnat turi bilan shug‘ullanishlaridan qat’iy nazar olgan daromadlari

hisobidan ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasiga har oyda badallar o‘tkazib

turishlari lozim. Shundagina bu mehnat faoliyatini ish stajiga qo‘shish

mumkin.

75

Ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasi buni hisobga olib borib, pensiya



tayinlanayotganda sug‘urta badallari to‘langan davr to‘g‘risida ma’-

lumotnoma rasmiylashtirib beradilar va bu ma’lumotnoma ish stajini

pensiya tayinlashda hisobga olish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.

6.2. Pensiya jamg‘armasini byudjetdan tashqari

Pensiya jamg‘armasiga aylantirilishi

Ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasi fuqarolarda yollanib mehnat shartnomasi

bo‘yicha ishlagan shaxslarni ijodiy uyushmalar a’zolarini ijodiy

uyushma a’zosi bo‘lmagan lekin ijodiy faoliyat bilan shug‘ullangan

shaxslarni, chet elda ijara shartnomasi bilan ishlayotgan shaxslarni,

diniy muassasalarda ishlagan shaxslarni mehnat faoliyatini nazorat qilib

turadi. 1991-yil 1-yanvardan keyingi davr uchun yuqoridagi fuqarolar

o‘z mehnat faoliyatlarini sug‘urtalab har oyda sug‘urta badallari

o‘tkazilgan taqdirdagina pensiya tayinlashda ish stajini hisobga olish

uchun ma’lumotnoma beradilar.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1996-yil 27-

dekabrdagi 459-sonli qarori bilan davlatimizning olib borayotgan

kuchli ijtimoiy siyosatini amalga oshirish va pensionerlarning manfaatini

himoya qilishga doir ishlarni maqsadga muvofiq yo‘naltirish uchun

O‘zbekiston Respublikasi Ijtimoiy Sug‘urta jamg‘armasi negizida

Respublika ijtimoiy ta’minot vazirligi qoshida tegishli hududiy pensiya

jamg‘armasi hamda Qoraqalpog‘iston Ijtimoiy Ta’minot vazirligi va

ijtimoiy ta’minotning mahalliy organlari qoshida pensiya jamg‘armalarining

bo‘linma va bo‘limlari tashkil qilindi.

6.3. Byudjetdan tashqari pensiya jamg‘armasini

shakllantirilishi

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 15-

noyabrdagi 444-sonli «Pensiya ta’minoti tizimini takomillashtirish

chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qaroriga binoan 2001-yil 1-yanvardan

boshlab O‘zbekiston Respublikasi ijtimoiy ta’minot vazirligi huzuridagi

Pensiya jamg‘armasi O‘zbekiston Respublikasining byudjetdan

tashqari Pensiya Jamg‘armasiga aylantirildi.

Pensiya jamg‘armasini byudjetdan tashqari Pensiya jamg‘armasiga

aylantirishdan maqsad davlat ijtimoiy sug‘urtasi bo‘yicha majburiy

76

badallar to‘liq yig‘ilishini ko‘paytirish, amaldagi boshqaruv tuzilmalarini



qisqartirish hamda pensiyalar va nafaqalar to‘lashga yo‘naltirilgan

mablag‘larni samaradorligini oshirishdan iborat edi.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 21-

oktyabrdagi 490-sonli qarori bilan O‘zbekiston Respublikasi Moliya

vazirligi huzuridagi byudjetdan tashqari Pensiya jamg‘armasi to‘g‘-

risida»gi Nizom qabul qilindi.

Quyidagilar Jamg‘arma vazifalari hisoblanadi:

a) Jamg‘arma daromadlari va xarajatlarining prognoz ko‘rsatkichlarini

ko‘rib chiqish va tasdiqlash;

b) Jamg‘arma ijro etuvchi direksiyasining amalga oshirilgan ishlar

to‘g‘risidagi hisobotlarini eshitish va tasdiqlash;

d) O‘zbekiston Respublikasi Davlat soliq qo‘mitasining majburiy

ajratmalar, badallar va boshqa to‘lovlarning Jamg‘armaga to‘liq va o‘z

vaqtida to‘lanishini ta’minlash to‘g‘risidagi axborotlarini eshitish;

e) O‘zbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza

qilish vazirligi, «O‘zbekiston pochtasi» ochiq aktsiyadorlik jamiyati va

Xalq banki bo‘linmalari tomonidan Jamg‘arma mablag‘laridan maqsadli

foydalanilishi masalalarini ko‘rib chiqish;

f) O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga Jamg‘arma

faoliyatini takomillashtirish va uning mablag‘laridan foydalanish

to‘g‘risida takliflar kiritish;

g) Jamg‘arma ijro etuvchi direksiyasining faoliyatini, ayniqsa

daromadlar manbalarini shakllantirish, Jamg‘arma mablag‘larining o‘z

vaqtida moliyalashtirilishi va maqsadli foydalanilishiga doir faoliyatini

nazorat qilish;

h) Jamg‘arma daromadlarining shakllantirilishi hamda fuqarolarning

ijtimoiy ta’minotga va ijtimoiy sug‘urtaga bo‘lgan davlat tomonidan

kafolatlangan huquqlarining amalga oshirilishi bilan bog‘liq

boshqa funktsiyalarni amalga oshirish va b.

Mavzu yuzasidan savol va topshiriqlar

1. Byudjetdan tashqari pensiya jamg‘armasi qanday organ va uning

vakolatlari nimalardan iborat?

2. Pensiya jamg‘armasini byudjetdan tashqari Pensiya jamg‘armasiga

aylantirilishidan ko‘zlangan asosiy maqsad nimada?

77

3. Byudjetdan tashqari pensiya jamg‘armasi mablag‘lari qanday shakllantiriladi?



4. Jamg‘armaning ijro etuvchi direksiyasining huquqiy maqomoni

tushuntirib bering.

5. Byudjetdan tashqari pensiya jamg‘armasi mablag‘lari qanday sarflanadi?

6. Byudjetdan tashqari pensiya jamg‘armasi mablag‘lari sarflanishini

nazorat qiluvchi idoralar faoliyatini tushuntiring?

Mavzuni mustahkamlash yuzasidan test savollari

1. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qoshida qachondan

boshlab pensiya va nafaqalarni to‘lashga sarflanadigan xarajatlarni moliyalashtirish

va ularni yig‘ish hamda to‘plash uchun ijtimoiy sug‘urta jamg‘armasi

tashkil qilindi?

a) 1991 yil 1 yanvar

b) 1992 yil 14 yanvar

d) 1993 yil 16 mart

e) 1995 yil 26 aprel

f) 2001 yil 1 dekabr

2. Ishlamaydigan fuqarolarga Jamg‘arma mablag‘laridan qanday to‘lovlar

ajtratiladi?

a) ijtimoiy ta’minot bo‘limlari tomonidan tayinlanadigan pensiyalar

b) bolalikdan nogironlarga, davlat pensiya ta’minoti olish huquqiga ega

bo‘lmagan keksa va mehnatga layoqatsiz fuqarolarga nafaqalar

d) qonun hujjatlariga muvofiq Jamg‘arma mablag‘laridan moliyalashtiriladigan

boshqa kompensatsiya to‘lovlari to‘lash uchun

e) a, b, d to‘g‘ri

3. Ishlaydigan fuqarolarga Jamg‘arma mablag‘laridan qanday to‘lovlar

ajtratiladi?

a) ijtimoiy ta’minot bo‘limlari tomonidan tayinlanadigan pensiyalar

b) vaqtincha mehnatga layoqatsizlik nafaqalari

d) homiladorlik va tug‘ish nafaqalari

e) A, B, C to‘g‘ri



Test javoblar: 1 2 3

a e e


78

7-mavzu: IJTIMOIY MUHOFAZA UCHUN BYUDJETDAN

TASHQARI MABLAG‘LARNI JALB QILISH TARTIBI

7.1. Ijtimoiy muhofaza uchun byudjetdan tashqari mablag‘larni

jalb qilish tushunchasi

Majburiy ajratmalar, badallar va to‘lovlar to‘g‘risidagi, Jamg‘armaga

majburiy ajratmalar, badallar va boshqa to‘lovlar turlari bo‘yicha

qarzlar to‘g‘risidagi tezkor hisobotni har oyda hisobot oyidan keyingi

oyning 10-kunigacha; majburiy ajratmalar, badallar va boshqa to‘lovlarni

hisoblash va to‘lash to‘g‘risidagi hisobotni yuridik shaxslar

tomonidan yil choragi va yillik hisobot taqdim etilgandan keyin 15 kun

mobaynida taqdim etadi.

Pensiyalar, nafaqalar va kompensatsiya to‘lovlarini (kompensatsiya

to‘lovlari bo‘yicha — byudjet tashkilotlaridan tashqari) o‘z vaqtida

tayinlaydilar va to‘laydilar. Yuridik shaxs bo‘lmasdan tadbirkorlik

faoliyati bilan shug‘ullanuvchi shaxslarga, shuningdek ular tomonidan

ijtimoiy sug‘urta badallari to‘langan taqdirda dehqon

xo‘jaligi a’zolariga — homiladorlik va tug‘ish nafaqalari, bola tug‘

ilganda beriladigan nafaqalar, dafn marosimi nafaqalarini hisoblaydilar

va to‘laydilar.

Ishlaydigan pensionerlarga pensiyalar, homiladorlik va tug‘ish

nafaqalari, bola tug‘ilganda beriladigan nafaqalar, dafn marosimi

nafaqalari, 16 yoshgacha bo‘lgan nogiron bolaning ota-onalaridan

biriga (vasiyga, homiyga) bir oyda bir qo‘shimcha dam olish kuni

uchun to‘lovlar, kompensatsiya to‘lovlari to‘lash uchun korxonalar,

tashkilotlar va muassasalarning xarajatlarini moliyalashtiradilar.



7.2. Ijtimoiy muhofaza uchun byudjetdan tashqari

mablag‘larni jalb qilish tartibi

«Fuqarolarning davlat pensiya ta’minoti to‘g‘risida»gi O‘zbekiston

Respublikasi Qonunining 15-moddasiga muvofiq mehnatda mayib

bo‘lganlik yoki kasb kasalligi oqibatidagi nogironlik tufayli tayinlangan

79

pensiyalarga to‘langan mablag‘larni aybdor yuridik va jismoniy shaxslardan



regress da’volar bo‘yicha belgilangan tartibda undirib oladilar:

a) yuridik shaxs bo‘lmasdan tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanuvchi

shaxslardan, shuningdek dehqon xo‘jaligi a’zolaridan badallar

tushishining hisobini olib boradilar;

b) yuridik shaxs bo‘lmasdan tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanuvchi

shaxslarning, shuningdek dehqon xo‘jaligi a’zolarining mehnat

daftarchalarini yuritadilar va saqlaydilar:

d) Jamg‘arma mablag‘larini qonun hujjatlariga muvofiq maqsadli

sarflaydilar;

e) pensiyalar, nafaqalar va kompensatsiyalar o‘z vaqtida hisoblanishi

hamda to‘lanishini ta’minlash masalalari bo‘yicha joylardagi

davlat hokimiyati organlari bilan yaqindan hamkorlik qiladilar;

f) yakka tartibdagi tadbirkorlar va dehqon xo‘jaliklari a’zolariga ijtimoiy

sug‘urta bo‘yicha nafaqalar olish huquqini beruvchi hujjatlarning

ishonchliligini tekshiradilar.

7.2.1. Jamg‘arma daromadlari quyidagi manbalar hisobiga shakllantiriladi:

a) majburiy ajratmalar va badallar:

b) mulkchilik shakllaridan qat’i nazar, yuridik shaxslarning mehnatga

haq to‘lash fondidan yagona ijtimoiy to‘lov tushumlarining

belgilangan miqdori;

d) alohida yuridik shaxslarning ijtimoiy sug‘urta badallari;

e) yuridik shaxs bo‘lmasdan tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanuvchi

jismoniy shaxslarning ijtimoiy sug‘urta badallari;

f) fuqarolarning ish haqidan sug‘urta badallari;

g) qo‘shilgan qiymat solig‘i va aksiz solig‘i chiqarib tashlangan

holda korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning tovarlar sotish

(ishlar, xizmatlar ko‘rsatish) hajmidan ajratmalari, shuningdek kommunal

xo‘jalik tizimi korxonalari uchun faoliyat xususiyatiga ko‘ra issiqlik

energiyasi, suv va tabiiy gazning xarid qiymati hajmlari chiqarib

tashlangan holda. Bunda uzoq muddatli aktivlar va o‘zi foydalanadigan

boshqa mol-mulkni sotish majburiy mablag‘ ajratish ob’ektiga kiritilmaydi.



7.2.2. Boshqa to‘lovlar:

a) «Fuqarolarning davlat pensiya ta’minoti to‘g‘risida»gi O‘zbekiston

Respublikasi Qonunining 15-moddasiga muvofiq, mehnatda mayib

bo‘lganlik yoki kasb kasalligi oqibatida nogiron bo‘lganlarga pensiya

80

to‘lash xarajatlarini qoplash uchun regressiv talablar (da’volar)



bo‘yicha ish bepuvchilar va fuqapolardan undiriladigan mablag‘lar;

b) «Fuqarolarning davlat pensiya ta’minoti to‘g‘risida»gi O‘zbekiston

Respublikasi Qonunining 14-moddasiga muvofiq muddatidan oldin

tayinlangan pensiyalarni to‘lash xarajatlarini qoplash uchun o‘tkaziladigan

O‘zbekiston Respublikasi Mehnat vazirligining Ish bilan

ta’minlashga ko‘maklashish jamg‘armasi mablag‘lari;

d) «Fuqarolarning davlat pensiya ta’minoti to‘g‘risida»gi O‘zbekiston

Respublikasi Qonunining 12-moddasiga muvofiq tayinlangan imtiyozli

pensiyalarni to‘lash xarajatlarini qoplash uchun o‘tkaziladigan korxonalar,

muassasalar va tashkilotlar mablag‘lari;

e) dehqon xo‘jaliklari a’zolarining ixtiyoriy ravishda to‘lanadigan

sug‘urta badallari;

f) hisoblangan jarimalar summalarining bir qismi, qonun hujjatlariga

muvofiq soliq organlarini rivojlantirish jamg‘armasiga undiriladigan

summalardan tashqari, majburiy ajratmalar, badallar va boshqa

to‘lovlar o‘z vaqtida to‘lanmaganligi uchun penyalar;

g) korxona tugatilganda, qishloq xo‘jaligi kooperativi (shirkat

xo‘jaligi), fermer va dehqon xo‘jaligi qayta tashkil etilganda yoki

tugatilganda, mehnat vazifalarini bajarish bilan bog‘liq holda mayib

bo‘lgan, kasb kasalligiga uchragan yoki sog‘lig‘iga boshqacha shikast

etkazilgan xodimga zararni qoplash uchun to‘lanadigan summalar;

h) qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar, shu jumladan

ixtiyoriy badallar mablag‘lari, xorijiy investitsiyalar va kreditlar.

7.3. Ijtimoiy muhofaza uchun byudjetdan tashqari mablag‘larni

shakllantirishda ixtiyoriylik va majburiylik tamoyillari

Jamg‘arma mablag‘lari — ishlamaydigan fuqarolarga:

a) ijtimoiy ta’minot bo‘limlari tomonidan tayinlanadigan pensiyalar;

b) bolalikdan nogironlarga, davlat pensiya ta’minoti olish huquqiga

ega bo‘lmagan keksa va mehnatga layoqatsiz fuqarolarga nafaqalar;

d) qonun hujjatlariga muvofiq Jamg‘arma mablag‘laridan moliyalashtiriladigan

boshqa kompensatsiya to‘lovlari to‘lash uchun;

— ishlaydigan fuqarolarga:

a) ijtimoiy ta’minot bo‘limlari tomonidan tayinlanadigan pensiyalar;

81

b) vaqtincha mehnatga layoqatsizlik nafaqalari;



d) homiladorlik va tug‘ish nafaqalari;

e) bola tug‘ilganda beriladigan nafaqalar;

f) dafn marosimi nafaqalari;

16 yoshgacha bo‘lgan nogiron bolaning ota-onalaridan biriga

(vasiyga, homiyga) bir oyda bir qo‘shimcha dam olish kuni uchun

to‘lovlar qonun hujjatlariga muvofiq Jamg‘arma mablag‘laridan

moliyalashtiriladigan boshqa kompensatsiya to‘lovlari uchun sarflanadi.

Ishlamaydigan va ishlaydigan fuqarolarga pensiyalar, nafaqalar va

kompensatsiya to‘lovlarini moliyalashtirish uchun O‘zbekiston Respublikasi

Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi va uning

joylardagi organlari tomonidan alohida hisob raqamlari ochiladi.

O‘zbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza

qilish vazirligi ishlamaydigan va ishlaydigan fuqarolarga pensiyalar,

nafaqalar va kompensatsiya to‘lovlari uchun mablag‘larga bo‘lgan

ehtiyoj miqdorini to‘lov to‘lanadigan har bir oyning 10-kunigacha

aniqlaydi va Ijro etuvchi direksiyaga buyurtmanoma beradi.

Ish joyi bo‘yicha korxonalar, tashkilotlar va muassasalar tomonidan

Jamg‘arma mablag‘larining maqsadli sarflanishini nazorat

qilish davlat soliq xizmati organlari tomonidan O‘zbekiston Respublikasi

Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi hamda uning

mahalliy organlari bilan birgalikda amalga oshiriladi.

Pensiyalar, nafaqalar va kompensatsiya to‘lovlarining to‘g‘ri

tayinlanishi va to‘lanishini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi

Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi hamda uning

joylardagi organlari tomonidan amalga oshiriladi.

Pensiyalar, nafaqalar va kompensatsiyalar to‘lovi xarajatlari,

shuningdek korxonalar, tashkilotlar va muassasalarning ijtimoiy sug‘urta

bo‘yicha xarajatlari o‘z vaqtida moliyalashtirilishi monitoringi Jamg‘armaning

Ijro etuvchi direksiyasi tomonidan amalga oshiriladi.

Jamg‘arma mablag‘larining maqsadli va samarali sarflanishini

nazorat qilish Jamg‘arma mablag‘laridan foydalanilishini nazorat

inspeksiyasi tomonidan amalga oshiriladi.

Nazorat funksiyalari Jamg‘arma mablag‘laridan foydalanilishini

nazorat qilish inspeksiyasi tomonidan Nazorat qiluvchi organlar

faoliyatini muvofiqlashtirish respublika kengashining qo‘shimcha

roziligisiz amalga oshiriladi. Bunda ko‘rsatib o‘tilgan tekshirishlar

82

tasdiqlangan rejalar va O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirining



buyruqlari bilan amalga oshiriladi.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2001-yil 24-

avgustdagi 351-sonli qarori bilan tasdiqlangan «Yuridik shaxs bo‘lmasdan

tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanuvchi jismoniy shaxslarning

mehnat stajini hisobga olish va ularning byudjetdan tashqari

pensiya jamg‘armasiga badallar ajratishi» to‘g‘risidagi tartibga asosan

tadbirkor davlat soliq xizmati organlarida hisobga qo‘yish bilan bir

paytda byudjetdan tashqari Pensiya jamg‘armasiga badal to‘lovchi

sifatida davlat ijtimoiy sug‘urtalanadigan shaxsga aylanadi.

Tadbirkor byudjetdan tashqari Pensiya jamg‘armasiga sug‘urta

badallari to‘lagan taqdirda:

a) «Fuqarolarning davlat pensiya ta’minoti to‘g‘risidagi»gi O‘zbekiston

Respublikasi Qonuniga muvofiq pensiya bilan ta’minlanish;

b) qonun hujjatlarida belgilangan tartibda vaqtincha mehnatga

layoqatsizlik nafaqasi, homiladorlik va tug‘ish nafaqasi, bola tug‘ilganda

nafaqa olish hamda dafn marosimi uchun nafaqa olish huquqiga ega

bo‘ladi.

Tadbirkorning pensiya olishga bo‘lgan huquqi u pensiya yoshiga

to‘lganda yoki qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa hollarda

boshlanadi.

Ijtimoiy sug‘urta bo‘yicha nafaqa, agar ushbu nafaqani olish

huquqi tadbirkor tomonidan sug‘urta badallari to‘lash davrida boshlangan

bo‘lsa beriladi.

Tuman (shahar) ijtimoiy ta’minot bo‘limlari tadbirkorning hisobga

qo‘yilganligi (hisobdan chiqarilganligi) to‘g‘risida davlat soliq xizmati

organlarining axboroti asosida Sug‘urta badallari to‘lanishini hisobga

olishning shaxsiy kartochkasi ochadilar (yopadilar), ushbu hisobga

olish kartochkasi doimiy ravishda ijtimoiy ta’minot bo‘limida saqlanadi;

Davlat soliq xizmati organlarining sug‘urta badallari to‘langanligi

to‘g‘risidagi ma’lumotlari asosida hisobga olish kartochkasiga badallar

summasi (sug‘urta badallari o‘z vaqtida to‘lanmaganligi uchun qo‘shiladigan

penyani hisobga olmagan holda) va ular to‘langan davrlar

to‘g‘risidagi yozuvlarni qayd etadi.

Mehnat daftarchasi tadbirkorning mehnat stajini tasdiqlovchi

asosiy hujjat hisoblanadi.

Mehnat daftarchasi tadbirkor ro‘yhatdan o‘tkazilgan joydagi

tuman (shahar) ijtimoiy ta’minot bo‘limida uning mazkur tumandagi

83

(shahardagi) tadbirkorlik faoliyatining butun muddati mobaynida



saqlanadi va yuritiladi.

Agar fuqaro tadbirkorlik faoliyati boshlangunga qadar mehnat

daftarchasiga ega bo‘lmagan bo‘lsa, tuman (shahar) ijtimoiy ta’minot

bo‘limi belgilangan tartibda mehnat daftarchasi ochadi.

Agar tadbirkorlik faoliyati fuqaro uchun o‘rindoshlik hisoblansa,

uning mehnat daftarchasi asosiy ish joyida yuritiladi.

Yuridik shaxs bo‘lmasdan tadbirkorlik bilan o‘rindoshlik bo‘yicha

shug‘ullanuvchi shaxsning xohishiga ko‘ra mehnat daftarchasiga tadbirkor

sifatidagi faoliyat davri to‘g‘risidagi yozuv kiritilishi mumkin.

Yozuv ro‘yhatdan o‘tkazish joyidagi tuman (shahar) ijtimoiy ta’minot

bo‘limi tomonidan kiritiladi.

Mavzu yuzasidan savol va topshiriqlar

1. Byudjetdan tashqari pensiya jamg‘armasi mablag‘lari qanday shakllantiriladi?

2. Byudjetdan tashqari pensiya jamg‘armasi mablag‘lari qanday

sarflanadi?

2. Byudjetdan tashqari pensiya jamg‘armasi mablag‘lari sarflanishini

nazorat qiluvchi idoralar faoliyatini tushuntiring.

84

IV BO‘LIM

QARIYALAR, YOLG‘IZ KEKSALAR VA

NOGIRONLARGA TIBBIY VA IJTIMOIY YORDAM

KO‘RSATISH

8-mavzu: QARIYALAR VA O‘ZGALAR PARVARISHIGA

MUHTOJ BO‘LGAN SHAXSLAR VA NOGIRONLARGA

TIBBIY VA IJTIMOIY YORDAM KO‘RSATISH

8.1. Qariya va o‘zgalar parvarishiga muhtoj shaxs va nogironlar

kategoriyasi tushunchasi

Qariyalar va o‘zgalar parvarishiga muhtoj bo‘lgan shaxslar va

nogironlarga tibbiy ijtimoiy yordam ko‘rsatish haqida so‘z yuritishda

bizningcha mazkur faoliyatning o‘zi haqida to‘xtalishdan olidin shu

faoliyat qaratilgan sub’ektlar to‘g‘risida so‘z yuritish maqsadga muvofiqdir.

Chunki biz fikr yuritayotgan masalada faoliyat to‘g‘ridan to‘g‘ri

sub’ektga yo‘naltirilgan. Sub’ekt deganda qariyalar, nogironlar va

o‘zgalar yordamiga muhtoj shaxslar nazarda tutilmoqda.

Masalan nogironlar. 1991-yil 18-noyabrda qabul qilingan «Nogironlarni

ijtimoiy muhofaza qilish to‘g‘risida»gi Qonunning 1-moddasida

nogiron deganda aqliy yoki jismoniy nuqsoni borligi tufayli

mehnat faoliyati cheklangan va o‘zgalarning yordamiga muhtoj bo‘lgan

shaxslar tushunilishi aytib o‘tilgan.

Qariyalar deganda kimlar tushunilishi biron bir qonun xujjatida

muayyan kriteriyalar va me’yorlar bilan belgilab qo‘yilmagan, lekin

umumiy huquqiy va ijtimoiy jihatdan yondashilsa, erkaklar 60 yoshdan,

ayollar 55 yoshdan jismoniy imkoniyatlari tabiiy ravishda kamayib

boradi.


Shuni nazarda tutib fuqarolarning davlat pentsiya ta’minoti to‘g‘-

risidagi qonunda pentsiya yoshi sifatida alohida belgilab q’o‘yildi.

Demak biz shunga asoslanib qariyalik va boshqacha aytganda boshqalarning

ko‘proq e’tiboriga muhtojltk davrini shu davrdan boshlanadi

deyishimiz uqadar to‘g‘ri fikr bo‘lmaydi, chunki qariya va pensiya

yoshidagi shaxslarini yagona tushuncha sifatida qabul qilib bo‘lmaydi.

85

Ushbu fikrlarni umumlashtirib aytish mumkinki, yuqoridagi shaxslar



jamiyatningh alohida ijtimoii muhofazaga muhtoj qatlami sifatida

e’tirof etish mumkin. Mazkur sub’ehktlarning maqomini belgilash

aniqlash tartibi quyidagi organlar tomonidan amalga oshhiriladi:

Nogironlikni belgilash — tibbiy mehhnat ekspertizasi komissiyasi

(TMEK) tomonidan aniqlanib ular tuman hokimliklari sog‘lihqni

saqlsh muassasalari, hamda fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish

organlari bilan bihrgalikda ish olib borib va ularni moddiy texnik

bazasini shakllantirishda ishtirok etadi, shhuningdek homiylar yordami

va mablag‘i asosida yolg‘izlarning uyini ta’mirlash, moddiy hyordam

berish, protez ortopediya bilan ta’minlash, sanatoriya va dam olish

uylariga bepulh davolash uchun yuborish ularning salomatligini tiklash

bo‘yicha zarur chora tadbirlahrni amalga oshiradilar.

Mazkur ishlarni amalga hoshirish chog‘ida vujudga keladigan

ijtimoiy munosabatlarni tartibga solish samahradorligini oshirish

maqsadida 2006 yil 7-sentyabrda qabul qilingan 459-sonli «2007-2010-

yillarda yolg‘iz keksalar va nogironlarni aniq ijtimoii muhofaza qilish va

ularga ijhtimoii xizmat ko‘rsatishni yanada kuchaytirish chora tadbirlari

dasturi to‘g‘risidagi» O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori

chiqarildi. Qarorda yolg‘iz keksa va nogironlharni yanada kuchliroq

ijtimoiy muhofaza qilish, ijtimoiy xizmat ko‘rsatish tizimini takhomillashtirish,

ularni ijtimoii himoyalash uchun homiylar mablag‘larini

jalb qilish ko‘zda tutilgan.




Download 0.63 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
davlat pedagogika
o’rta maxsus
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
guruh talabasi
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
toshkent davlat
toshkent axborot
haqida tushuncha
Darsning maqsadi
xorazmiy nomidagi
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
rivojlantirish vazirligi
matematika fakulteti
pedagogika universiteti
таълим вазирлиги
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
tibbiyot akademiyasi
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
махсус таълим
bilan ishlash
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
Referat mavzu
Navoiy davlat
haqida umumiy
umumiy o’rta
Buxoro davlat
fanining predmeti
fizika matematika
malakasini oshirish
universiteti fizika
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
jizzax davlat
davlat sharqshunoslik