Orfoepiya haqqinda Buwinnin jasaliwi



Download 0.71 Mb.
Sana29.09.2021
Hajmi0.71 Mb.




Ameliy jumis

Orfoepiya


Jobasi

Orfoepiya haqqinda

Buwinnin jasaliwi
So’ylew waqtinda so’ylew ag’imi ta’biyiy tu’rde buwinlarg’a bo’linip aytiladi. So’ylew ag’imin payda etiwdin’ deregi bolg’an hawa ag’imi ju’da’ az waqitqa bo’liniwi na’tiyjesinde buwinnin’ jigi payda boladi. So’ylew ag’zalari muskullarinin’ seziwi ha’m esitiwi arqali buwinlardin’ shegarasi esitilip turadi. Solay etip buwin fonetikaliq kategoriya bolip awizeki so’ylew arqali ju’zege asadi. So’ylew waqtinda sesler birgelki aytilmaydi. Dawissiz seslerdi aytqanda so’ylew ag’zalari ortasinda jabisiw yamasa jaqinlasiw payda etiletug’inlig’i, dawislilardi aytqanda so’ylew ag’zalarinin’ aralig’i ashiq halda bolatug’inlig’i belgili. Al so’ylew bolsa, dawisli ha’m dawissiz seslerdin’ maqsetke muwapiq izbe-iz dizbeklesken ag’iminan turadi. Sonliqtan so’ylew waqtinda awiz boslig’inda u’nsiz jabisiw (yamasa juwisiw) ashiliw mudami qaytalanip turadi. Bunday qubilislar buwinnin’ jasaliwina sebepshi boladi.
So’ylew ag’zalarinin’ jabisiw (yamasa juwisiwi) ha’m ashiliw qubilisi menen so’ylew ag’zalari muskullarinin’ bosan’lasiw ha’m olardin’ keriliw qubilisi, basqasha aytqanda so’ylew ag’zalarinin’ tek belgili bo’liminin’ ko’birek ku’shli jumsaliwi ha’m tutas barliq so’ylew ag’zalarinin’ birlikte ko’birek ku’sh jumsawi, o’z ara tig’iz baylanisli boladi. Dawisli seslerdin’ artikulyatsiyasi waqtinda awiz boslig’i anaw ya minaw da’rejede ken’irek ashiq boliwi menen birge tutas so’ylew ag’zalarinin’ muskullari kerilip, barliq so’ylew ag’zalari ko’birek ku’sh jumsaydi. Al dawissiz seslerdi aytqanda so’ylew ag’zalarinin’ bir bo’liminde g’ana maksimal’ jaqinlasiw (yamasa jabisiw) boladi ha’m da’l sol bo’limine ko’birek ku’sh tu’sip, ko’birek energiya jumsaladi da, qalg’an so’ylew ag’zalarinin’ muskullari bosan’ halda turadi. Ko’birek ku’sh jumsalip, muskullardin’ keriliwi arqali jasalatug’in ses (dawisli ses) buwin quraytug’in ses delinedi ha’m ol buwindi sho’lkemlestiriwshi, buwinnin’ orayi boladi. Al az ku’sh jumsalatug’in, muskullardin’ bosan’lasiwi arqali jasalatug’in ses (dawissiz ses) buwin quray almaytug’in ses delinedi ha’m ol dawisli sestin’ jeteginde buwinnin’ qurilisinda keledi.

Buwing’a bo’liw


Ha’r bir buwin artikulyatsiyaliq jaqtan u’sh basqishtan turadi; birinshi ku’sh jumsawdin’ kem-kem o’sip bariw basqishi; ekinshi, ku’sh jumsawdin’ shin’i; u’shinshi, ku’sh jumsawdin’ pa’sen’lep bariw basqishi. Dawissiz sesler buwinnin’ orayi bolg’an dawisli sestin’ aldinda yamasa son’inda kelip, ku’shtin’ kem-kem o’siw yamasa pa’sen’lep bariw basqishina tuwra keledi. Eger buwin tek jalg’iz dawisli sesten ibarat bolsa, ol dawisli ses u’sh basqishti da toliq bastan keshiredi.


Download 0.71 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
guruh talabasi
nomidagi toshkent
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
haqida tushuncha
rivojlantirish vazirligi
toshkent davlat
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
matematika fakulteti
ta’limi vazirligi
samarqand davlat
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
bilan ishlash
pedagogika universiteti
vazirligi muhammad
fanining predmeti
Darsning maqsadi
o’rta ta’lim
navoiy nomidagi
haqida umumiy
Ishdan maqsad
moliya instituti
fizika matematika
nomidagi samarqand
sinflar uchun
fanlar fakulteti
Nizomiy nomidagi
maxsus ta'lim
Ўзбекистон республикаси
ta'lim vazirligi
universiteti fizika
umumiy o’rta
Referat mavzu
respublikasi axborot
таълим вазирлиги
махсус таълим
Alisher navoiy
Toshkent axborot
Buxoro davlat