Ona tili darslik


  Fonetik  (ya’ni  tovush)



Download 1.88 Mb.
Pdf ko'rish
bet9/542
Sana22.05.2021
Hajmi1.88 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   542
   1.  Fonetik  (ya’ni  tovush)    jihatdan:      yo‘q  (ad.)  –  jo‘q  (sheva),  keldi  (ad.)  – 
geldi (sheva), bahor(ad.) – bohor(sheva).  
   2.  Leksik  (ya’ni  so‘z)  jihatdan:  ota  (ad.)  -    ada(sheva),  chumchuq(ad.)    – 
secha(sheva), sigir(ad.)  – inak(sheva). 
   3. Grammatik (ya’ni, qo‘shimchalar va gap qurilishi)  jihatdan: kelyapti (ad.) 
– kevotti – kelopti – kelutti.       
      Xalq shevalarining faqat og‘zaki shakli mavjud. 
Shevalarning          bir-biriga  yaqin  bo‘lgan  guruhlari  l a h j a   deb  ataladi  (dialekt 
so‘zi    sheva  va  lahja  tushunchalarini  birgalikda  ifodalaydi.).  Jumladan,  o‘zbek 
milliy tilining uchta lahjalar (dialektlar) guruhi mavjud:         
     1. Qarluq lahjasi (janubiy-sharqiy guruh). 
     2. Qipchoq lahjasi (janubiy-g‘arbiy guruh). 
     3. O‘g‘uz lahjasi (shimoliy-g‘arbiy guruh). 
     Qarluq  lahjasi  asosan  shahar  shevalarini  o‘z  ichiga  oladi  (Toshkent,  Andijon, 
Farg‘  ona,  Samarqand,  Buxoro).  Bu  shevalarning  muhim  fonetik  va  morfologik 
belgilari quyidagilar: 
     1) so‘z oxiridagi k  tovushi  y  tarzida aytiladi: elak - elay, terak - tera   
     2) o lashish yuz beradi: aka - oka, nahor – nohor. 
     3)  Bu  lahjada  qaratqich  kelishigining  qo‘shimchasi  yo‘q  bo‘lib,  uning  o‘rniga 
ham   tushum kelishigi qo‘shimchasi  -ni  ishlatiladi: ukamni(ng)  daftari
     Qipchoq  lahjasi  shevalari  O‘zbekistonning  hamma  viloyatlarida  mavjud,  ular 
asosan qishloqlarda tarqalgan (Samarqand, Jizzax, Surxondaryo, Qoraqalpog‘iston, 
Shimoliy  Xorazm  viloyatlari,  Turkmanistonning  Toshovuz  viloyati  shevalari). 
Belgilari quyidagilar: 
     1) y o‘rnida j ishlatiladi:  yo‘l - jo‘l, yo‘q - jo‘q. 
     2) g‘   o‘rnida  ishlatiladi:  tog‘  - tov, sog‘  - sov va b. 
     3) so‘z oxirida k, q tovushlari tushiriladi:   quru(q), sari(q). 

Download 1.88 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   542




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
nomidagi toshkent
guruh talabasi
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
rivojlantirish vazirligi
toshkent davlat
haqida tushuncha
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
samarqand davlat
ta’limi vazirligi
tashkil etish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
matematika fakulteti
navoiy nomidagi
vazirligi muhammad
nomidagi samarqand
bilan ishlash
Darsning maqsadi
fanining predmeti
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
Ўзбекистон республикаси
pedagogika universiteti
sinflar uchun
fanlar fakulteti
o’rta ta’lim
Toshkent axborot
Alisher navoiy
haqida umumiy
fizika matematika
Ishdan maqsad
moliya instituti
universiteti fizika
Nizomiy nomidagi
таълим вазирлиги
махсус таълим
respublikasi axborot
umumiy o’rta
pedagogika fakulteti
nazorat savollari