Ona tili darslik


  Fonetik  (ya’ni  tovush)



Download 1.88 Mb.
Pdf ko'rish
bet9/542
Sana22.05.2021
Hajmi1.88 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   542
   1.  Fonetik  (ya’ni  tovush)    jihatdan:      yo‘q  (ad.)  –  jo‘q  (sheva),  keldi  (ad.)  – 
geldi (sheva), bahor(ad.) – bohor(sheva).  
   2.  Leksik  (ya’ni  so‘z)  jihatdan:  ota  (ad.)  -    ada(sheva),  chumchuq(ad.)    – 
secha(sheva), sigir(ad.)  – inak(sheva). 
   3. Grammatik (ya’ni, qo‘shimchalar va gap qurilishi)  jihatdan: kelyapti (ad.) 
– kevotti – kelopti – kelutti.       
      Xalq shevalarining faqat og‘zaki shakli mavjud. 
Shevalarning          bir-biriga  yaqin  bo‘lgan  guruhlari  l a h j a   deb  ataladi  (dialekt 
so‘zi    sheva  va  lahja  tushunchalarini  birgalikda  ifodalaydi.).  Jumladan,  o‘zbek 
milliy tilining uchta lahjalar (dialektlar) guruhi mavjud:         
     1. Qarluq lahjasi (janubiy-sharqiy guruh). 
     2. Qipchoq lahjasi (janubiy-g‘arbiy guruh). 
     3. O‘g‘uz lahjasi (shimoliy-g‘arbiy guruh). 
     Qarluq  lahjasi  asosan  shahar  shevalarini  o‘z  ichiga  oladi  (Toshkent,  Andijon, 
Farg‘  ona,  Samarqand,  Buxoro).  Bu  shevalarning  muhim  fonetik  va  morfologik 
belgilari quyidagilar: 
     1) so‘z oxiridagi k  tovushi  y  tarzida aytiladi: elak - elay, terak - tera   
     2) o lashish yuz beradi: aka - oka, nahor – nohor. 
     3)  Bu  lahjada  qaratqich  kelishigining  qo‘shimchasi  yo‘q  bo‘lib,  uning  o‘rniga 
ham   tushum kelishigi qo‘shimchasi  -ni  ishlatiladi: ukamni(ng)  daftari
     Qipchoq  lahjasi  shevalari  O‘zbekistonning  hamma  viloyatlarida  mavjud,  ular 
asosan qishloqlarda tarqalgan (Samarqand, Jizzax, Surxondaryo, Qoraqalpog‘iston, 
Shimoliy  Xorazm  viloyatlari,  Turkmanistonning  Toshovuz  viloyati  shevalari). 
Belgilari quyidagilar: 
     1) y o‘rnida j ishlatiladi:  yo‘l - jo‘l, yo‘q - jo‘q. 
     2) g‘   o‘rnida  ishlatiladi:  tog‘  - tov, sog‘  - sov va b. 
     3) so‘z oxirida k, q tovushlari tushiriladi:   quru(q), sari(q). 

Download 1.88 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   542




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
guruh talabasi
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
haqida tushuncha
samarqand davlat
toshkent davlat
navoiy nomidagi
nomidagi samarqand
ta’limi vazirligi
vazirligi toshkent
Toshkent davlat
matematika fakulteti
tashkil etish
Darsning maqsadi
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
Ўзбекистон республикаси
Alisher navoiy
bilan ishlash
fanining predmeti
Nizomiy nomidagi
pedagogika universiteti
таълим вазирлиги
vazirligi muhammad
fizika matematika
maxsus ta'lim
fanlar fakulteti
sinflar uchun
universiteti fizika
o’rta ta’lim
ta'lim vazirligi
Toshkent axborot
махсус таълим
haqida umumiy
Referat mavzu
ishlab chiqarish
tibbiyot akademiyasi
pedagogika fakulteti
umumiy o’rta
Samarqand davlat