Ona tili darslik


Tilning vertikal (tik) harakatiga ko‘ra



Download 1.88 Mb.
Pdf ko'rish
bet41/542
Sana22.05.2021
Hajmi1.88 Mb.
1   ...   37   38   39   40   41   42   43   44   ...   542
   2.Tilning vertikal (tik) harakatiga ko‘ra. 
    
Unli  tovushlar  talaffuzida  tilning  tanglayga  tomon  ko‘tarilishi  va  tushishi 
vertikal  harakatdir.  Bu  harakat  tufayli  og‘izning  ochilish  darajasi  har  xil  bo‘ladi. 
Chunonchi, i, u unli tovushlarini hosil qilishda til tanglayga yaqin turadi, shuning 
uchun ham og‘izning ochilish darajasi tor bo‘ladi; aksincha, a, o tovushlarini hosil 
qilishda  til  tanglaydan  ancha  uzoqlashadi  (quyida  turadi),  shuning  uchun  til  bilan 
tanglay o‘rtasidagi oraliq keng bo‘ladi; e, o‘ tovushlarini hosil qilishda esa til bilan 
tanglay  o‘rtasidagi  oraliq  o‘rtacha  (tor  ham  emas,  keng  ham  emas)  bo‘ladi. 
Ko‘rinadiki, tilning vertikal harakati og‘izning ochilish darajasini (tor, keng, o‘rta 
keng)  belgilaydi.  SHuning  uchun  unlilar  tilning  vertikal  harakati  (yoki  og‘izning 
ochilish darajasi)ga ko‘ra uch guruhga bo‘linadi: 
1) yuqori tor unlilar:  i,  u; 
2) o‘rta keng unlilar:   e,  o‘. 
3) quyi keng unlilar:  a, o.  
   3. Lablarning ishtirokiga ko‘ra. 
    
Unlilar  talaffuzida  lablarning  roli  ham  kattadir.  Ayrim  unlilar  talaffuzida  
lablar  albatta  qimirlaydi,  ya’ni  ular  doira  shaklini  oladi,  ayrimlarida  esa  nisbatan 
kam qimirlaydi. Shunga ko‘ra unlilar ikki guruhga bo‘linadi:  
1) lablangan unlilar: u, o‘, o; 
2) lablanmagan unlilar: i, e, a. 
Unli tovushlar tasnifini quyidagi jaldvalda aks ettirish mumkin: 

Download 1.88 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   37   38   39   40   41   42   43   44   ...   542




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
guruh talabasi
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
samarqand davlat
haqida tushuncha
navoiy nomidagi
toshkent davlat
nomidagi samarqand
ta’limi vazirligi
Darsning maqsadi
vazirligi toshkent
Toshkent davlat
tashkil etish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
Ўзбекистон республикаси
Alisher navoiy
matematika fakulteti
bilan ishlash
Nizomiy nomidagi
vazirligi muhammad
pedagogika universiteti
fanining predmeti
таълим вазирлиги
sinflar uchun
o’rta ta’lim
maxsus ta'lim
fanlar fakulteti
ta'lim vazirligi
Toshkent axborot
махсус таълим
tibbiyot akademiyasi
umumiy o’rta
pedagogika fakulteti
haqida umumiy
Referat mavzu
fizika matematika
universiteti fizika
ishlab chiqarish
Navoiy davlat