Ona tili darslik



Download 1.88 Mb.
Pdf ko'rish
bet26/542
Sana22.05.2021
Hajmi1.88 Mb.
1   ...   22   23   24   25   26   27   28   29   ...   542
 
2-§. Tovush va fonema 
 
         Tovush  bilan  fonemani  o‘zaro  farqlash  zarur.  Tovush  nutqning  fonetik 
jihatdan  bo‘linmaydigan  eng  kichik  birligidir,  u  ma’no  ifodalamaydi,  lekin  har 
qanday  so‘z  tovushlar  vositasida  shakllanadi.  Masalan,  a,  d,  m,  o      tovushlarini 
ma’lum  bir  tartibda  talaffuz  qilish  orqali  odam,  omad,  moda    singari  boshqa-
boshqa  ma’nodagi  so‘zlar  hosil  qilinadi.  So‘zlar  tovush  tarkibiga  ko‘ra  turlicha 
bo‘ladi. 
 
1. Bir tovush bilan farq qiladigan so‘zlar: ot – ol,  ol – oq,  oq - osh,  osh – 
ov,  ov – oz,  oz – on,  on – or,  or – os,  os – och,  och – og‘ ,  og‘  - ox;    oz – iz,  
iz – uz, uz – ez, davlat – savlat, ko`za – g`o`za  kabi. 
 
2.  Tovushlarning  joylashish  tartibiga  ko‘ra  farq  qiladigan  so‘zlar.  Masalan: 
qo‘y  –  yo‘q  (birinchi  so‘z  tarkibidagi  birinchi  tovush  ikkinchi  so‘zning  oxirida 
qo‘llanadi.) 
 
3. Biror tovushning ortiqligi bilan farq qiladigan so‘zlar: o‘lka – yo‘lka,  et-
bet,       sava – savat, tana – tashna, taxt – taxta,  o‘roq - so‘roq kabi. 
 
Demak,  so‘zlar  tovushlardan  tuziladi,  ular  bir,  ikki,  uch,  to‘rt  va  hokazo 
miqdordagi tovushlarning tartiblashishidan hosil bo‘ladi. 


 
 
18 
 
Fonema    so‘z  ma’nosini  farqlash  uchun    xizmat  qiladigan  tovush  turidir. 
Masalan: bal - bel –bil –bol – bo‘l  so‘zlari tarkibidagi a, e, i, o, o‘  tovushlari so‘z 
ma’nolarini belgilash (ajratish)ga xizmat qiluvchi fonemalardir:  bor, dor, zor, kor, 
nor, tor, xor, chor, qor so‘zlari tarkibidagi birinchi tovushlar ( b, d, z, k, n, t, x, ch, 
q ) ham  shunday vazifa bajargan.   
 
Fonemalarning uch belgisi bor: 1. Akustikasi (eshitilishi). 2. Artikulyatsiyasi 
(aytilishi yoki talaffuzi). 3. Ma’no farqlashi (ba’zi darsliklarda “lingvistik tomoni” 
deyiladi)
3  
.  
 
Bular ichida fonemaning ma’no ajratish belgisi muhim hisoblanadi. Aks 
holda tovush fonema sanalmaydi.  

Download 1.88 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   22   23   24   25   26   27   28   29   ...   542




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
nomidagi toshkent
guruh talabasi
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
rivojlantirish vazirligi
toshkent davlat
haqida tushuncha
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
samarqand davlat
ta’limi vazirligi
tashkil etish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
matematika fakulteti
navoiy nomidagi
vazirligi muhammad
nomidagi samarqand
bilan ishlash
Darsning maqsadi
fanining predmeti
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
Ўзбекистон республикаси
pedagogika universiteti
sinflar uchun
fanlar fakulteti
o’rta ta’lim
Toshkent axborot
Alisher navoiy
haqida umumiy
fizika matematika
Ishdan maqsad
moliya instituti
universiteti fizika
Nizomiy nomidagi
таълим вазирлиги
махсус таълим
respublikasi axborot
umumiy o’rta
pedagogika fakulteti
nazorat savollari