Олигосахаридларнинг синфланиши



Download 222.3 Kb.
Sana15.05.2021
Hajmi222.3 Kb.

  1. Олигосахаридларнинг синфланиши

Tabiatda oligosaxaridlar keng tarqalgan. O’simlik dunyosida rezerv uglevodlar rolini o’ynaydi. Oligosaxaridlar di-, tri- va tetrashakarlar shaklida o’simliklarda uchraydi.

Oligosaxaridlar deganda 10 tagacha monosaxarid tutgan molekulaga aytiladi. Ayrim adabiyotlarda glikoprotein tarkibidagi uglevod qismini ham oligosaxarid deyilmoqda. Ularda 15-20 ta monosaxarid uchraydi. Demak, asosan 10 tagacha, lekin istisno tariqasida 20 tagacha monosaxarid tutgan molekulalar oligosaxarid deb ataladi. Monosaxaridlar qoldig’iga qarab ular gomooligosaxaridlar (bir xil

monomerlar tutadi) va geteroligosaxaridlar (har xil monosaxaridlar tutadi)

Molekulaning tuzilishiga qarab oligosaxaridlar tarmoqlangan yoki chiziqli bo’ladi.

2. Олигосахаридларни олиш усуллари

Oligosxaridlar asosan tabiatda uchraydi va ajratib olinadi:

Eng ko’p tarqalgani shakarqamishi qandi, melitoza har xil mannalarda, rafinoza – qand lavlagisida, staxioza – Stachustuberifera o’simligida uchraydi. Amigdalin va krosinda uglevod qoldig’I gensiobiozada, ksantoramninda esa ramnoza mavjud.

3. Олигосахаридлар тузилишини қисқача ёзиш



Disaxaridlar. Bu gurux moddalarda monosaxarid zanjirlari va qanday gidroksil guruxi hisobidan hosil bo’lgani ahamiyatli, monosaxarid glikozid bog’I konfiguratsiyasiga etibor beriladi { α- yoki β-). Ko’pincha 1-4’ bog’, ozroq 1-6’ glikozid bog’ va juda oz 1-3’ glikozid bog’lar topilgan

2- β - D- glukopiranozil- β - D- fruktofuranozid (saxaroza)





Maltoza

Laktoza

4. Олигосахаридлар таркибини аниқлаш

Strukturani aniqlash uchun gidroliz qilinadi. Ko’pincha qandlarni parchalaydigan enzimlar o’sha shakar nomi bilan qo’llaniladi (saxaraza gidrolizlaydigan uglevod saxarozadir, laktaza-laktozani). Ko’pincha gidrolizdan oldin qandlar metillanadi, keyin esa asta-sekinlik bilan gidrolizlanadi. Hosil bo’lgan metillangan monosaxaridlar tuzilishi oddiy usullar orqali aniqlanadi. Qolgan metillanmagan gidroksil guruxlar demak ayrim shakar qoldiqlarini bir biriga bog’lash uchun qo’llanilgan ekan. Metillangan 4-glyukozilglyukoza parchalanganda tetrametilglyukoza va 2,3,6-trimetilglyukozaga, hamda hosil bo’lgan tetrametil efir geksoza soniga qarab (masalan,tetrametilglyukoza) zanjirdagi oxirgi shakar qoldiqlari sonini aniqlash mumkin. Tabiiy xomashyodan ajratib olingan oligosaxaridlarda C1 boshqa molekulalarni istalgan holati bilan bog’lanishi mumkin. Tozalashda xromatografiya va elektroforez usullari qo’llaniladi.


5. Қайтариладиган ва қайтарилмайдиган олигосахаридлар

Ikkala molekula monosaxaridlarni yarimasetal gidroksidlar ishtirok etishi natijasida hosil boigan disaxaridlar glukozidglukozid (tregaloza) gruppasiga kiruvchi disaxaridlar bo iib , ularning molekulasida karbonil gruppaga oson o ‘ta oladigan gruppalanish yo‘q. Bunday disaxaridlar qaytaruvchi xossaga ega emas, ya’ni aldegidlarga xos reaksiyalarni bermaydi. Ular oksim va gidrazonlar hosil qilmaydi. Shuning uchun ham bunday disaxaridlar qaytarmaydigan disaxaridlar deb ataladi. Bunday disaxaridlarga saxaroza va tregaloza misol boiadi. Agar disaxaridlar molekulasini hosil boiishida bitta molekula monosaxaridning yarimasetal gidroksili, ikkinchi monosaxarid molekulasining spirt gidroksili qatnashsa, bunday saxaridlar qaytaruvchi (yoki glukozid-glukoza) disaxaridlar deyiladi. Ular Feling suyuqligini oson qaytarib, fenilgidrazin va oksimlar hosil qiladi. Demak, ular molekulasida aldegid holatga oson o ‘ta oladigan



gruppalanish bor. Maltoza, laktoza va sellobioza shu gruppa disaxaridlariga kiradi.
Download 222.3 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
guruh talabasi
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
samarqand davlat
haqida tushuncha
navoiy nomidagi
toshkent davlat
nomidagi samarqand
ta’limi vazirligi
Darsning maqsadi
vazirligi toshkent
Toshkent davlat
tashkil etish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
Ўзбекистон республикаси
Alisher navoiy
matematika fakulteti
bilan ishlash
Nizomiy nomidagi
vazirligi muhammad
pedagogika universiteti
fanining predmeti
таълим вазирлиги
sinflar uchun
o’rta ta’lim
maxsus ta'lim
fanlar fakulteti
ta'lim vazirligi
Toshkent axborot
махсус таълим
tibbiyot akademiyasi
umumiy o’rta
pedagogika fakulteti
haqida umumiy
Referat mavzu
fizika matematika
universiteti fizika
ishlab chiqarish
Navoiy davlat