Navoiy davlat pedagogika instituti tabiatshunoslik fakulteti geografiya o`qitish metodikasi kafedrasi



Download 293.89 Kb.
Pdf ko'rish
bet6/15
Sana14.07.2021
Hajmi293.89 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15
Berezina, 

Borodino, 

Vaterloo, 

Leypsig, 

Maloyaroslavets,  Polotsk,  Smolensk  deb  va  rus  harbiy  dengizchilari 

sharafiga: Mixaylov, Mordvinov, Rojnov, Shishkov nomlarini berishadi.  

1821 yilning 11 fevralida “Vostok” kemasi ta’mirtalab ekanligi aniqlanadi 

va  Bellinsgauzen  kemalarni  shimolga  buradi.  1821  yilning  5  avgustida  751 



kunlik sayohatdan so’ng Kronshtadtga qaytib keladi. Bu vaqt ichida dengizchilar 

juda  katta  jasorat  ko’rsatishdi,  biror  marta  kelishmovchiliklar  yuzaga  kelmadi, 

yuqori janubiy kengliklarda dunyo aylana sayohatni amalga oshirishdi, faqat 2 ta 

dengizchi halok bo’ldi, birorta jiddiy kasallik bilan hech kim kasallanmadi. 

Geografik  yutuqlari  jihatidan  birinchi  rus  Antarktika  ekspeditsiyasi  XIX 

asrda buyuk edi. Bellinsgauzen bu haqda 1831 yilda “Janubiy muz okeanidagi 2 

marta  qilingan  tadqiqotlar  va  “Vostok”,  “Mirniy”  kemalarida  amalgam 

oshirilgan  dunyo  aylana  suzish”  deb  nomlangan  asar  yaratdi.  Bu  asar  1949  va 

1960 yillarda ikki marta qayta nashrdan chiqdi. 

1822-1823  yillarning  yozida  ingli  hayvon  ovlovchisi  Jems  Ueddell  2  ta 

kemada  juda    yaxshi  ob-havoda  Janubiy  Georgiyadan  54

0

15



  janubiy 

kenglikkacha suzadi. Bu yerda yakkam dukkam orollarni ko’radi. Hozir Ueddell 

suzgan  dengiz  Atlantika  okeanining  eng  janubi  va  Antarktika  quruqligiga  eng 

chuqur kirib boradi. 

XIX asrning 30-40 yillarida Antarktidaning muzli qirg’oqlarini Jon Bisko 

boshchiligida Antarktika suvlarida dunyo aylana sayohatni amalga oshirayotgan 

londonlik  savdogarlar  ko’radilar.  U  Folklend  arxipelagidan  Janubiy  Sandvich 

yerlariga  undan  janubi  sharqqa  suzib,  1831  yilning  yanvarida  0

0

  meridianda 



janubiy qutb chizig’ini kesib o’tadi. 70- parallellarga  yaqinlashganda  fevral oyi 

oxirida Antarktidaning okeanga kirib kelgan qismini va keyinchalik Bisko tog’i 

(1860  m)  deb  nomlangan  cho’qqini  ko’rishadi.  Kuz  boshlanganligi  sababli 

tasmaniyaga  qaytadi.  1831-1832  yilning  yozida  sayohatini  davom  ettirib, 

Aleksandr  I-  yerlaridan  shimoli-sharqqa  Adelayd  orolini  va  uning  nomi  bilan 

nomlangan  bir  qancha  orollarni  ochadi.  Shunday  qilib,  Bisko  orollardan 

tashqariEnderbi  va  Greyam  yerlarini  ochadi,  bular  Antarktidaning  yarim 

orollaridir. 

1838-1842  yillarda  Janubiy  magnit  qutbini  topish  maqsadida  Antarktika 

suvlarida  3  ta  mamlakat  –fransuz,  shimoliy  Amerika  va  ingliz  ekspeditsiya 

kemalari  suzadi.  Fransuz  ekspeditsiyasiga  dunyo  aylana  sayohatni  amalgam 

oshirgan, Okeaniyani tadqiq etgan harbiy dengizchi Jyul Dyumon Dyurvil    2 




ta  kemada  “Astrolyabiya”  va  “Zele”  kemalarida  yo’lga  chiqadi.  Uzoq  vaqt 

davom  etgan  suzishdan  so’ng  u  1840  yilning  20  yanvarida  140

0

  sharqiy 



uzoqlikda baland muzli qirg’oqni kashf etadi va uni xotini nomiga Adeli Yerlari 

deb nomlaydi. Fransuzlar yaqin orolga tushib, u yerdan g’arbga suzishadi va 30 

yanvarda 130

0

 sharqiy uzoqlikda Kleri Yerlarini kashf etishadi. 



Amerikalik  harbiy  dengizchi  Charlz  Uilks    1840  yilning  yanvarida  160

0

 



sharqiy  uzoqlikda    janubiy  qutb  doirasiga  keladi  va  g’arbga  suzadi.  Muzlarni 

yorib o’tib 98

0

 sharqiy uzoqlikkacha 2700 kilometrdan  ko’proq masifada suzadi 



va ayrim qirg’oq chiziqlarini o’radi. Shuning uchun Hind okeanining janubidagi 

Antarktidaning  keng  qirg’oq  chiziqlari  -150

0

  va  100



0

  sharqiy  uzoqlikdagi 

hududlari Uilks Yerlari deb nomlanadi.  

Antarktikaga  1840  yilda  Jems  Klark  Ross  rahbarlik  qilayotgan  2  ta 

kemada  “Erebus”  va  “Terror”  kemalarida  Frensis  Krozye  bilan  chiqadi.  

Tasmaniyada  Ross  Dyumon  –Dyurvil  va  Uilks  Antarktika  qirg’oqlari  yaqinida 

suzishganini  va  nemis  olimi  Klark  Fridrix  Gauss  nazariy  jihatdan  Janubiy 

magnit qutbini aniqlaganini eshitadi. Masalaga oydinlik kiritish maqsadida Ross 

yanada sharqqa suzishga ahd qiladi. 1840 yilning oxirida u Yangi Zelandiyaning 

Janubiy  oroli  meridianidan  janubga  suzadi  va  1841  yilning  11  yanvarida  71

0

 

parallel  171



0

  sharqiy  uzoqlikda  qor  va  muz  bilan  qoplangan  Sabin  (3000  m) 

tog’ini  ko’radi.  Ader  burnidan  o’tib,  Ross  bir  orolga  tushadi  va  bu  ochilgan 

yerlarni Viktoriya Yerlari deb nomlab, Angliya mulki deb e’lon qiladi. Shundan 

so’ng yana janubga Ross dengiziga suzib, 27 yanvarda 77 parallelda 2 ta vulqon 

–“Erebus”  va  “Terror”  vulqonlarini  ochadi.  Qirg’oq  bo’ylab  suzib,  magnit 

tekshirishlarini Gauss aniqlagan kenglikda (72

0

30



1

) o’tkazadi va u  magnit qutbi 

Viktoriya  Yerlarida  qirg’oqdan  300  km  masofada  joylashganligini  to’g’ri 

aniqlaydi. 

1841  yilning  noyabrida  Ross  yana  Antarktikaga  suzadi.  161

0

30



1

  sharqiy 

uzoqlikda u qutb doirasini kesib o’tib, o’tgan safargidan 5,5 mil ichkariga suzadi 

va  yana  Muzlik  bar’yeri  tufayli  orga  qaytadi.  Ross  janubiy  materik  yo’q  deb 

o’ylab Viktoriya Yerlari orol degan noto’g’ri xulosa chiqaradi. 



Jems  Ross  suzishlaridan  so’ng  Antarktika  sayohatlari  XIX  asrning  90-

yillarigacha  to’xtatiladi.  Bu  yillarda  Antarktikada  kit  ovlovchilar  ko’payganligi 

tufayli  Antarktidani  tadqiq  etish  kuchayadi.  1893-1894  yil  yozida  norvegiyalik 


Download 293.89 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
nomidagi toshkent
guruh talabasi
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
rivojlantirish vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
samarqand davlat
tashkil etish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
ta’limi vazirligi
matematika fakulteti
navoiy nomidagi
vazirligi muhammad
bilan ishlash
fanining predmeti
nomidagi samarqand
Darsning maqsadi
maxsus ta'lim
pedagogika universiteti
ta'lim vazirligi
Toshkent axborot
o’rta ta’lim
Ўзбекистон республикаси
sinflar uchun
haqida umumiy
fanlar fakulteti
fizika matematika
Alisher navoiy
Ishdan maqsad
universiteti fizika
Nizomiy nomidagi
moliya instituti
таълим вазирлиги
nazorat savollari
umumiy o’rta
respublikasi axborot
Referat mavzu
махсус таълим