Navoiy davlat pedagogika instituti tabiatshunoslik fakulteti geografiya o`qitish metodikasi kafedrasi



Download 293.89 Kb.
Pdf ko'rish
bet12/15
Sana14.07.2021
Hajmi293.89 Kb.
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   15
Robert Skott motorli chana, hind ponilari va itlarda Shelkton yo’li orqali 

janubiy  qutbga  boorish  uchun  1911  yilning  2  noyabrida  yo’lga  chiqadi.  83 

parallelda  motorli  chanalarni  tashlashga,  otlarni  esa  sirpanchiqda  yurolmagani 

uchun  o’ldirishga  majbur  bo’lishadi.  85

0

  parallelda  Skott  4  kishini,  87



0

30

1



  da 

yana 3 kishini ortga qaytarib yuborishga majbur bo’ladi. Janubga 5 kishi: Skott

vrach-Eduard  Uilson,  ofitser-Lourens  Ots  va  Genri  Bouers  va  unter  ofitser-

Edgar  Evans  boradi.  Oxirgi  250  km  masofani  ular  juda  og’ir  sharoitda  oxirgi 

kuchlarini sarflab o’tdilar. Skott qutbga bir necha kilometr qolganda kundaligiga 

ushbu 

so’zlarni 



yozadi: 

“Oldinda 

turgan 

qora 


narsani 

ko’ramiz. 

Yaqinlashganimizda u bayroq bo’lib chiqadi. Lager, kuchuk va chanalar izlarini 

ko’ramiz.  Norveglar  bizni  ortda  qoldirishdi.  Ular  birinchi  bo’lib  qutbga  yetib 

kelishdi.  Qanday  dahshatli!  Bizning  barcha  umidlarimiz  yakun  topdi.  Ortga 

qaytish  juda  qayg’uli  bo’ladi”.  1912  yil  yanvarida  ular  qutbga  kelishadi. 

Inglizlar 

Norvegiya 

bayrog’i 

o’rnatilgan 

palatkani 

topishadi. 

Unda 

Amundsenning  kapitan  Skott  nomiga  xat  bo’lib,  bu  xatni  norveg  qiroliga 



yetkazish  iltimos  qilingan  edi.  Inglizlar  palatkani  suratga  olishdi,  qutbga  o’z 

bayroqlarini ham o’rnatishib, uni ham suratga olishdi.  

Qutbga  borishda  inglizlar  10  ta  oziq-ovqat  va  yoqilg’i  qo’yilgan  oraliq 

omborlari  tuzishgandi.  Ortga  qaytishda  ularning  maqsadi-keyingi  omborga 




tezroq  yetib  olish  edi.  Lekin  qancha  ular  harakat  qilishmasin  kuchlari  tobora 

susayib  borardi.  Tezda  ular  orasidagi  eng  yosh  va  kuchli  Evansda  aqliy 

yetishmovchilik  xislatlari  ko’rina  boshladi.  U  ortda  qolib  ketar,  qo’li,  burni  va 

oyoqlarini sovuq urdi. 17 fevralda u juda ortda qoldi. “Evans tizzalab o’tirgandi, 

ko’zlari  bejo.  Undan  nima  bo’ldi  deb  so’rasak,  u  javob  berolmadi,  hushdan 

ketganini  aytdi.  O’rnidan  turg’izib  yurgizsak,  har  2-3  qadamda  hushidan  ketdi. 

Uni  yaqin  palatkaga  olib  kelganimizda  u  12  soatu  30  minut  hushsiz  yotdi  vat 

inch  o’lim  topdi.  O’rtog’ingni  bunday  yo’qotish  juda  azobli”  deb  yozgan  edi 

Skott. 

Keyingi  yo’l  yana  og’ir  kechadi.  Ular  bir  necha  marta  yo’ldan 

adashishadi.  Fevral  oxirida  yoqilg’i  kam  qolganda    havo  yana  soviy  boshlaydi 

va Ots oyog’ini muzlatib qo’yadi. Skottning mart oyidagi yozuvlaridan ularning 

qanday  umidsizlanganini  ko’rish  mumkin.  Ular  bir-birlariga  yordam  berolmas, 

barchalarining  ahvoli  og’ir  edi.  Shunday  bo’lsada,  15  kilogramm  og’irlikdagi 

geologik kolleksiyani o’zlari bilan sudrab borishardi. 

14 mart:”Harorat -420 gacha tushib ketdi, menimcha bizlarning oxiratimiz 

yaqin.  Men  hech  qachon  yilning  bu  oyida  shunday  qattiq  sovuq  bo’lishini 

o’ylamagan  edim”.  17  mart:  “Kunlarni  sanashdan  adashdim.  Menimcha 

hayotimizning oxirgi kuni. Nonushtadan so’ng Ots boshqa yurolmasligini aytdi. 

Biz  uni  yetaklab  bir  necha  mil  yurdik.  Otsning  oxirgi  o’ylari  onasi  haqida  edi. 

Kechasi  uxlashdan  oldin  ertalab  uyg’onmaslikni  istadi,  lekin  ertalab  turdi  va 

atrofni aylanib kelishini aytdi. U tashqariga chiqdi va biz uni boshqa ko’rmadik. 

Ots  o’z  o’limiga  mardlarcha  bordi,  biz  ham  shunday  o’limimizni  kutib  olsak 

qani  edi.  Bizning  o’limimiz  ham  yaqin!”  29-mart:  “21-sanadan  beri  quyunli 

shamol esadi, yoqilg’imiz oxirlab qoldi, har kuni yo’lga chiqamiz deymiz, lekin 

chiqolmaymiz,  omborgacha  11  mill  qoldi,  lekin  unga  yetib  borolmasak  kerak. 

Biz  oxirigacha  chidaymiz.  Men  yana  yoza  olishimga  ko’zim  yetmaydi”.  Uning 

oxirgi yozuvi: “Xudo haqqi bizning yaqinlarimizni yolg’iz qoldirmang!” 

Bahor  kelganda  -1912  yilning  noyabrida  izlovchi  otryad  palatkani 

topishdi.  Unda  3  ta  murda  bor  edi.  Uilson  va  Bouers  yopiq  uyquga 




mo’ljallangan  qoplarda  yotardi.  Ekspeditsiya  vrachi  Eduard  Atkinson 

quyidagilarni  yozadi:  “Skott  hammadan  so’ng  vafot  etgan.  U  Uilson  jasadiga 

qo’l  uzatib  yotardi.  Biz  ularning  barcha  narsalarini  izlab  ko’rdik.  Narsalar 

orasida  qimmatbaho  geologic  toshlar  bo’lib,  ular  oxirgi  damlarigacha  bu 

narsalarni  tashlashmagan  edi.  Ertasi  kuni  biz  ular  bilan  butun  umrga 

xayrlashdik.  Ularning  mardonavor  jasadlari  o’zlari  uchun  eng  ma’qul  yerga 

ko’mildi”. 

Bundan keyin ham sirli materikka qiziqish kamaymadi, lekin Antarktikani 

muntazam  ravishda  o’rganish  Ikkinchi  jahon  urushidan  keyin  boshlandi  va 

hozirgi davrda ham davom etyapti. 40-50 yillarda bir qator davlatlar Antarktida 

materigida  ilmiy-tekshirish  stansiyalarini  bunyod  etishdi.  1957  yili  3-Xalqaro 

geofizika  yiliga  tayyorgarlik    va  uni  o’tkazish  munosabati  bilan  tadqiqot 

ishlarining  yagona  xalqaro  dasturi  ishlab  chiqarildi.    Xalqaro  dasturga  muvofiq 

1957  yilda  boshlangan  tadqiqot  ishlari  ilmiy-tadqiqot  stansiyalari  va  punktlari 

ishlarini, continent ichki qismiga qilinadigan ekspeditsiyalarni va ilmiy-tadqiqot 

kemalarining  dengizdagi  ekspedtsiylarini  o’z  ichiga  oladi.  1958  yilda  rus 

ekspeditsiyasi  materikning  geometric  markazi-borish  qiyin  bo’lgan    qutbga 

birinchi  bo’lib  yetib  bordi.  Ko’pgina  mamlakatlarning  olimlari  materikning 

ichki qismiga  uzoq  poxodlar qilishdi, bunga  materik Janubiy qutb orqali kesib 

o’tildi.  Hozirgi  vaqtda  Antarktidada  ko’p  ilmiy-tadqiqot  stansiyalari  ishlab 

turibdi,  ularda  eng  yangi  metodlar  qo’llanilib  janubiy  qutbning  tabiiy  sharoiti 

majmuali  o’rganilmoqda.  Keying  yillarda  Antarktidani  tadqiq  etishda  aviatsiya 

va kosmosdan olingan ma’lumotlar katta rol o’ynayapti.  

1961  yilning  iyunidan  1959  yil  19  dekabrda  12  ta  mamlakat  tomonidan 

imzolangan  kelishuv  kuchga  kirdi.  Antarktidadan  faqatgina  tinchlik 

maqsadlarida foydalaniladi, har qanday yadroviy portlatishlar ta’qiqlanadi, ilmiy 

tadqiqotlar va xalqaro hamkorlik masalalaridagina bu hududdan foydalaniladi. 

 

 



 


 

 

 




Download 293.89 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   15




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
nomidagi toshkent
guruh talabasi
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
rivojlantirish vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
samarqand davlat
tashkil etish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
ta’limi vazirligi
matematika fakulteti
navoiy nomidagi
vazirligi muhammad
bilan ishlash
fanining predmeti
nomidagi samarqand
Darsning maqsadi
maxsus ta'lim
pedagogika universiteti
ta'lim vazirligi
Toshkent axborot
o’rta ta’lim
Ўзбекистон республикаси
sinflar uchun
haqida umumiy
fanlar fakulteti
fizika matematika
Alisher navoiy
Ishdan maqsad
universiteti fizika
Nizomiy nomidagi
moliya instituti
таълим вазирлиги
nazorat savollari
umumiy o’rta
respublikasi axborot
Referat mavzu
махсус таълим