Namangan muhandislik-qurilish instituti "menejment" kafedrasi r. Ismatov, O. Ahmedov


Total Quality Management (TQM) kontseptsiyasi (Sifatni yalpi boshqarish)



Download 5.01 Kb.
Pdf ko'rish
bet25/151
Sana15.07.2021
Hajmi5.01 Kb.
1   ...   21   22   23   24   25   26   27   28   ...   151
3.3.Total Quality Management (TQM) kontseptsiyasi (Sifatni yalpi boshqarish) 
 
Total Quality Management (TQM) kontseptsiyasi. XX asrning 70-80 yillarida jahon 
mahsulot  va  xizmatlar  bozorining  rivojlanishi,  unda  raqobatning  keskinlashuvi  va 
protektsionizm  siyosatini  olib  borilishi,  sifatni  boshqarishning  yangi  davriga  o’tishini 
taqozo  etdi.  CHunki,  iste’molchini  raqobatchilar  mahsulotidan  ko’ra  kamroq  qondirgan 
mahsulot raqobatga dosh berolmay qolgan edi.  
Ta’kidlash  lozimki,  TQM  kontseptsiyasi  bir  vaqtning  o’zida  shakllanmagan;  u 
sifatni boshqarish taraqqiyotining butun zamonaviy bosqichi davomida shakllanib kelgan. 
Masalan, sifatni statistik usullar vositasida boshqarish bo’yicha V.SHuxart va E.Deming 
ta’riflashgan ko’pgina g’oyalar TQMning tarkibiy qismlaridan biri hisoblanadi. “Malaya 
entsiklopediya  kachestva”  muallifi  N.  Inyatsning  fikricha,  TQMning  birinchi  ma’lum 
bo’lgan modeli (garchi, bu model ilgari bunday atalmagan va nazarda tutilmagan bo’lsa-
da)  1951  yilda  Deming  Mukofotini  ta’sis  qilish  mezonlariga  kiritilgan  edi.  SHunga 
qaramay, odatda XX asrning 80-yillarini TQM kontseptsiyasining shakllanishi davri deb 
hisoblashadi.  Masalan,  aynan  1983  yilda  A.  Feygenbaumning  “Sifatni  umumiy  nazorat 
qilish” (Total Quality Control, McGrawHill, 1983) kitobining 40-nashri chop etilgan edi. 
Feygenbaum  kitobda  TQM  (Total  Quality  Management)  “Sifatni  yalpi  boshqarish” 
kontseptsiyasiga birinchilardan bo’lib ta’rif bergan. Birinchi bo’lib sifat muammolarining 
ko’p  qamrovligiga  e’tiborni  qaratgan  “g’arb  maktabi”  namoyandalari  (Filipp  Krosbi, 
Tom Peters, Klaus Meler) TQM kontseptsiyasi shakllanishiga katta hissa qo’shganlar.  


 
 
25 
Biroq  TQMning  shakllanish  jarayoni  shu  kungacha  ham  tugallanmagan.  Bu  haqda 
ko’pgina  nashrlar  ham  dalolat  bermoqda.  Jumladan,  Yaponiya  olimlar  va  muhandislar 
ittifoqining  (JUSE)  sifat  bo’yicha  tadqiqotchilar  guruhi  1997  yilda  ishlab  chiqqan  TQM 
Deklaratsiyasi shular jumlasiga kiradi. 
Hozirgi  kungacha  TQM  kontseptsiyasining  umum  qabul  qilingan  yagona  ta’rifi 
mavjud  emas.  ISO  8402  xalqaro  standartida  TQM  tashkilotni  boshqarishda  sifatga 
qaratilgan,  uning  barcha  a’zolari  ishtirokiga  asoslangan,  iste’molchining  ehtiyojini 
qondirish  orqali  va  tashkilot,  shu  bilan  birga  jamiyatning  barcha  a’zolari  foydasini 
ko’zlab,  uzoq  muddatli  muvaffaqiyatga  erishishga  yo’naltirilgan  yondoshuv,  deb 
izohlangan.  
Panov A.N. tadqiqotida sifatni yalpi boshqarish - faoliyatning barcha yo’nalishlarini 
qamrab  oluvchi  boshqaruv  tamoyilidir,  ya’ni,  bunda  doimo  takomillashib  borish 
maqsadida,  barcha  xodimlar  salohiyatidan  imkon  qadar  ko’proq  foydalanish  evaziga 
iste’molchi  va  jamiyatning  ehtiyoj  va  talablari,  shuningdek,  tashkilotning  maqsad  va 
vazifalari eng samarali tarzda qondiriladi, deb ta’riflanadi.  
Sifat sohasidagi boshqaruvning yangi kontseptsiyasida rahbarlik uslubiga, xodimlar 
malakasiga,  ularning  xatti-harakatlari  motivatsiyasiga  va  yangiliklarga  bo’lgan 
munosabatiga  ulkan  ahamiyat  beriladi.  Korxonaning  jamiyatdagi  ijtimoiy  rolining  o’sib 
borishi,  tashkilotchilik  madaniyati,  ya’ni  qadriyatlar  tizimi,  axloq  me’yorlari,  mo’ljal  va 
maqsadlar  ahamiyatini  yanada  oshiradi.  Xodimlar  mehnati  yanada  ijodiy,  yanada 
mas’uliyatli  bo’lib  qoldi.  Inson  resurslaridan  oqilona,  to’liq  foydalanish  va  ularning 
ehtiyojlarini  ko’proq  hisobga  olish  orqali,  TQM  kontseptsiyasi  tashkilotlar  ichida  o’z-
o’zini rivojlantirish va malakasini oshirish uchun asos yaratdi.  
A.V.Glichevning  fikricha,  TQMning  asl  mohiyati  -  korxona  faoliyatining  barcha 
qirralarini,  binobarin,  barcha  xodimlarni  sifatni  yaxshilash  g’oyasi  bilan  qamrab  olish 
vazifasi qo’yilishidadir.  
SHunday  qilib,  yangi  kontseptsiyaning  asosiy  e’tibori  tashqi  iste’molchilarning, 
ya’ni,  ayrim  iste’molchilar  va  butun  jamiyatning  ehtiyojini  qondirish  va  istagini 
aniqlashga,  shuningdek,  ichki  iste’molchilarning,  ya’ni  tashkilot  jamoasi  a’zolarini 
qondirishga qaratilgan. Ya’ni, sifatning ijtimoiy yo’nalishi birinchi o’ringa chiqadi.  
Bundan  tashqari,  boshqa  manfaatdor  taraflar:  investorlar,  aktsiyadorlar, 
ta’minotchilarga ham katta ahamiyat beriladi.  
Bu  davrda,  1987  yilda  ISO  9000  sifat  standartlarining  birinchi  tahririni  chiqishi 
muhim  voqea  bo’ldi.  Bu  standartlarda,  sifat  muammolarini  yechish  uchun, 
korxonalardagi 
barcha 
faoliyat 
turlarini 
bir 
butun 
holda 
rivojlantirish 
va 
muvofiqlashtirishga  asoslangan  tizimli  yondoshuvni  qo’llash  zarurligiga  alohida 
ahamiyat  beriladi.  Bu  hujjatlar  ikkinchi  jahon  urushidan  keyingi  sifat  rivojlanishida 
mavjud  bo’lgan  ikki  yo’nalishning  natijasidir.  Bir  tomondan,  bu  unifikatsiya  va 
standartlashtirishga  intilish  bo’lsa,  ikkinchi  tomondan,  sifatni  yalpi  va  har  tomonlama 
boshqarish  tamoyillarini  ommalashtirilishidir.  ISO  9000  standartlaridan  tashqari,  TQM 
strategiyasining  kompaniya  va  tashkilotlar  o’rtasida  keng  ommalashishiga  sifat 
sohasidagi  milliy  mukofotlar  ham  xizmat  qildi.  1987  yilda  sifat  bo’yicha  Malkolьm 
Boldrij  nomli  Amerika  mukofoti  (Malcolm  Baldrige  National  Quality  Award)  ta’sis 
etildi. 1992 yilda esa ilk bor sifat bo’yicha Yevropa mukofoti (European Quality Award) 
topshirildi.  
 Sifat masalalarining taraqqiyotiga bag’ishlangan adabiyotlarda TQM kontseptsiyasi 
rivojlanishini  odatda  jamiyatning  postindustrial,  axborot  davriga  o’tishi  bilan  bevosita 
bog’lamasa-da, bu ikki tendentsiyani o’zaro bog’lash uchun asos bor.  


 
 
26 
Sifat  menejmentining  kelgusi  istiqboli  jamiyatga  diqqat-e’tiborning  tobora  ortishi, 
ijtimoiylashuvi  darajasi  bilan  uzviy  bog’liqdir.  G.Nivning  “Doktor  Deming  hududi” 
kitobida  Demingning  sifat  g’oyasi  bilan  bog’lanuvchi  sifat  inqilobi  –  ijtimoiy-iqtisodiy 
rivojlanishning  ob’ektiv  tendentsiyalari  hamda  yangi  iqtisodiyot  davri  vujudga  kelishi 
natijasida  hosil  bo’lgan  menejment  falsafasi  va  usullaridagi  chuqur  o’zgarishlar  davri 
uchun muqaddima, xolos, deb ta’kidlanadi.  
 

Download 5.01 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   21   22   23   24   25   26   27   28   ...   151




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
nomidagi toshkent
guruh talabasi
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
rivojlantirish vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
samarqand davlat
tashkil etish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
ta’limi vazirligi
matematika fakulteti
navoiy nomidagi
vazirligi muhammad
bilan ishlash
fanining predmeti
nomidagi samarqand
Darsning maqsadi
maxsus ta'lim
pedagogika universiteti
ta'lim vazirligi
Toshkent axborot
o’rta ta’lim
Ўзбекистон республикаси
sinflar uchun
haqida umumiy
fanlar fakulteti
fizika matematika
Alisher navoiy
Ishdan maqsad
universiteti fizika
Nizomiy nomidagi
moliya instituti
таълим вазирлиги
nazorat savollari
umumiy o’rta
respublikasi axborot
Referat mavzu
махсус таълим