Namangan davlat universiteti ekologiya va tabiatni muhofaza qilish


Tabiatdagi  organik  moddalarning  paydo  bo’lishida  havodagi



Download 0.8 Mb.
Pdf ko'rish
bet28/77
Sana15.05.2021
Hajmi0.8 Mb.
1   ...   24   25   26   27   28   29   30   31   ...   77
Tabiatdagi  organik  moddalarning  paydo  bo’lishida  havodagi 
migratsiyalanuvchi  elementlar  muhim  ahamiyatga  egadir, ular orasida SO
2

O
2
, N
2
  98,3 foyizni tashkil qiladi. 
Biosfera  juda  katta  makonni  egallagani  tufayli  va  sayyoraning  turli  xil 
mineral  qobiqlariga  kirib  borish  imkoniyatlariga  ega  bo’lganligi  uchun  organizmlar 
tarqalgan  muhit,  ya’ni yashaydigan  sharoitlar  nihoyatda  har xil  bo’ladi. 
SHunday  qilib,  biosfera  Yerda  hayot  vujudga  kelgandan  keyin va uning bir 
necha  milliard  yillar  davomida  rivojlanishi  hamda  evolyutsiyasi  natijasida  hosil 
bo’lgan  juda  murakkab  va  bir  —biri  bilan  uzviy  bog’liq  strukturadan  tashkil 
topgan  sistema,  Yer  kurrasining  noyob  qobig’idir.  Global  miqyosda  biosferani 
ekosistemaga  qiyoslasa  bo’ladi.  Bu  ekosistemaning  har  bir struktura elementi biror 
sabab  bilan  o’z  funktsiyasini  bajara  olmay  qolsa,  u  vaqtda  biosferaning  normal 
hayotiy  jarayonlari  buzilib,  biogeokimyoviy  muhitning  buzilishiga,  va  hatto  ba’zi 
bir biologik  turlarning  mutlaqo yo’q bo’lib ketishiga sabab bo’ladi. 
SHuni  alohida  ta’kidlab  o’tish  kerakki,  hozirgi  fan  va  texnika  taraqqiyoti 
davrida  insonning  ta’siri  birinchi  navbatda  biosferaning  mahsuldorligiga,  uning 
energiya  balansiga  qaratilgandir. 
Biosferada  hayotning  taqsimlanishi  nihoyatda  murakkab  va  xilma  —xildir. 
Tabiiy  ekosistemalar  qanchalik  rang-barang  bo’lsa  biosferaning  barqarorligi yuqori 
bo’ladi va aksincha.  
Biosfera  uchun  toza  birlamchi  mahsulotning  mumkin  bo’lgan    sarflanish 
ulushi  1%dan  katta  emas.  Bu  «1%  qoidasi»  deb  yuritiladi  va  undan  chetlashish 
biosferadagi  tabiiy  energetik  jarayonlarning  buzilishi  va  chuqur  ekologik  inqirozga 
olib kelishi  mumkin. 
V.I.Vernadskiy  ta’limoti  bo’yicha    biosferada  tirik  modda  yaxlitlik 
xususiyatiga  egadir.  Bu  biosferaning  yaxlitlik  printsipi(tamoyili)  deb  yuritiladi. 
Ushbu  printsip  tirik  moddaning      fizik-kimyoviy  birligi  qonunidan  kelib  chiqadi. 
Biogeokimyoviy  farqlar  bo’lishi mumkin. 
Biosferadagi 
tirik 
moddaning 
miqdori 
o’zgarmas 
hisoblanadi. 
Atmosferadagi  kislorod  miqdori  tirik  moddaning  miqdoriga  teng  keladi(1.5x10
21



va  10
20
-10
21
g).  Tirik  moddaning  miqdori  «Quyosh-Er»  tizimidagi  energetik 
bog’lanish  bilan  belgilanadi.  Tirik  organizmlar  sekin-asta  biosferani  hozirgi 
chegaralarda  egallagan   va hayotning  tarqalishi  davom etayapti.    

Download 0.8 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   24   25   26   27   28   29   30   31   ...   77




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
guruh talabasi
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
samarqand davlat
haqida tushuncha
navoiy nomidagi
toshkent davlat
nomidagi samarqand
ta’limi vazirligi
Darsning maqsadi
vazirligi toshkent
Toshkent davlat
tashkil etish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
Ўзбекистон республикаси
Alisher navoiy
matematika fakulteti
bilan ishlash
Nizomiy nomidagi
vazirligi muhammad
pedagogika universiteti
fanining predmeti
таълим вазирлиги
sinflar uchun
o’rta ta’lim
maxsus ta'lim
fanlar fakulteti
ta'lim vazirligi
Toshkent axborot
махсус таълим
tibbiyot akademiyasi
umumiy o’rta
pedagogika fakulteti
haqida umumiy
Referat mavzu
fizika matematika
universiteti fizika
ishlab chiqarish
Navoiy davlat