Mundarija: Kirish Asosiy qism I bob. Poya o’simlik tayanch organi


Yer ustki shakli o`zgargan novdalar



Download 1.66 Mb.
bet9/22
Sana07.09.2021
Hajmi1.66 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   22
Yer ustki shakli o`zgargan novdalar. O`simliklarning yer usti novdalari ham o`z shaklini o`zgartirib, ma`lum bir funktsiyalarni bajaradi. Bunday novdalar bir necha xil bo`ladi.

Tikan. Asosan qurG’oqchilik zonalaridagi o`simliklarda ko`pincha tikanning borligini ko`ramiz. Bunday tikanlar novdaning morfologik belgisi bo`lmasdan, balki shakli o`zgargan organlar hisoblanadi. Agar tikan novdaning barg qo`ltiG’idan chiqsa, shakli o`zgargan novda bo`ladi, chunki barg qo`ltiG’ida faqat kurtak bo`lib, bu kurtakdan yon novda yoki gul hosil bo`lishi kyerak. Lekin ularning o`rniga tikan o`sib chiqadi. Ayrim o`simliklarda (masalan, yantoqda) tikandan kurtak rivojlanib gul va meva tugadi. Tikanning bunday belgilari yantoqda shakli o`zgargan novda ekanini isbotlaydi. Do`lana, yovvoyi nok, anor kabi o`simliklarda ham tikan bor. Demak, o`simliklar suvni kam buG’lantirish uchun yon novdalarini qisqartirib tikanga aylantirgan. Tikan esa o`z navbatida o`simliklarni hayvonlarga em bo`lishidan saqlaydi. Jingalak. Ayrim o`simliklarning yon novdalari metamorfozga uchrab, jingalaklar hosil qiladi. Jingalak asosan ayrim liana o`simliklarda bo`ladi. Bunday o`simliklar jingalaksiz o`z gavdasini tik tutolmaydi. Tok, qovoq, bodring kabi o`simliklarda ana shunday jingalaklar bo`lib, ular shakli o`zgargan novdalar hisoblanadi.

Gulli o`simliklarning har qanday poyasi uchidagi kurtak bilan o`sadi. Ma`lumki, kurtakning uchida o`sish nuqtasi yoki konusi bo`ladi. Ularni boshlanG’ich bargchalar yoki qalin tukli qobiqlar (qishda) o`rab turadi. O`sish konusida birlamchi hujayralar hosil qiluvchi to`qima joylashgan bo`lib, birlamchi myeristema deb ataladi. Birlamchi myeristemaning yirik yadroli hujayralari vokuolasiz, lekin hujayra po`sti yupqa tsellyulozadan iborat. Poyalar shunday tuzilishga ega bo`lgan hujayralar yordamida uzoq muddatgacha nobud bo`lmaydi. O`sish konusidagi birlamchi myeristema hujayralari ikkita kompleks hujayralardan tashkil topgan. O`sish konusining yuza qismida joylashgan bir yoki bir necha qavat hujayralar tunika deb ataladi. Tunika hujayralari poya yuzasiga nisbatan parallel bo`linadi. Uning ostida korpus deb ataladigan hujayralar mavjud va ular barcha yo`nalishda bo`linadi. Korpus hujayralarini o`rab olgan tunika hujayralardan birlamchi qoplovchi to`qima - epidyermis yoki birlamchi po`stloq hosil bo`ladi. Korpus hujayralarining bo`linishidan esa boshqa doimiy to`qimalar rivojlanadi. O`sish konusidagi hujayralarning bo`linishi, uning tashqi tunika va korpus hujayralarining bir qismini egallab olgan qavatlarida yuz byeradi. Natijada hujayralardan do`mboqchalar (bargning boshlanG’ich tuzilishi) hosil bo`ladi. Keyinchalik esa ulardan haqiqiy barglar o`sib chiqadi. BoshlanG’ich bargchaning tashqi qismidagi hujayralar ancha tez bo`linadi. SHuning uchun ham barg ichkariga egilib, o`sish nuqtasini o`rab turadi.

Birlamchi myeristema hujayralarining bir qismi cho`zilib prokambiy hujayralariga aylanadi. Prokambiy hujayralari cho`ziq, o`tkir uchli va yupqa tsellyulozali po`stdan iborat, ichida yirik yadroli sitoplazmaga ega. Prokambiy hujayralari uzunasiga ham bo`linadi. Bir pallali o`simliklarda prokambiyning markazga yaqin hujayralardan birlamchi ksilema, chetdagi ikkinchi hujayrasidan esa birlamchi lub hujayralari hosil bo`ladi va shu bilan prokambiy hujayralari tugaydi.


Download 1.66 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   22




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
guruh talabasi
nomidagi toshkent
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
haqida tushuncha
rivojlantirish vazirligi
toshkent davlat
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
matematika fakulteti
ta’limi vazirligi
samarqand davlat
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
bilan ishlash
pedagogika universiteti
vazirligi muhammad
fanining predmeti
Darsning maqsadi
o’rta ta’lim
navoiy nomidagi
haqida umumiy
Ishdan maqsad
moliya instituti
fizika matematika
nomidagi samarqand
sinflar uchun
fanlar fakulteti
Nizomiy nomidagi
maxsus ta'lim
Ўзбекистон республикаси
ta'lim vazirligi
universiteti fizika
umumiy o’rta
Referat mavzu
respublikasi axborot
таълим вазирлиги
махсус таълим
Alisher navoiy
Toshkent axborot
Buxoro davlat