Molekulalarnig o’zaro ta’sir kuchlari



Download 11.27 Mb.
Sana29.06.2021
Hajmi11.27 Mb.

Molekulalarnig o’zaro ta’sir kuchlari


Moddaning agregat holatlari:

Modda molekulalari (atomlari) orasida o’zaro ta’sir kuchlari mavjud bo’lib, bu kuchlar molekulalararo masofaga bog’liq. Bir-biridan uzoq masofalarda ular o’zaro tortishishadi, yaqin masofalarda esa itarishishadi. O’z tabiatiga ko’ra, bu kuchlar elektromagnit ta’sirdan iborat bo’lib, ularning kattaligi moddaning agregat holati bilan bog’liq. Molekulalar orasidagi masofaning ortishi bilan o’zaro itarilish kuchlari kamayib, tortishish kuchlari ortar ekan va ma’lum bir r0 masofada har ikkala kuchlar tenglashib, bir-birini muvozanatlaydi. Bu masofa moddaning agregat holatiga bog’liq.



Moddaning molekula va atomlari to’xtovsiz issiqlik harakatida bo’ladilar va shuning uchun ma’lum kinetik energiyaga ega. Ular o’zaro ta’sirlashgan-liklari tufayli ma’lum potensial energiyaga ham ega. Moddaning agregat holatlari esa ana shu o’rtacha kinetik va potensial energiyalarning o’zaro nisbatiga bog’liq.

Agregat holatlar

Qattiq

Suyuq


Gaz

Ion


Agar molekulalarning (atomlarning) natijaviy kinetik energiyasi ularning potensial energiyasidan son qiymati jihatidan bir necha barobar katta (Ekin>>Epot) bo’lsa, modda gaz holatda, kichik bo’lsa (Ekin) modda qattiq holatda, ularning qiymati o’zaro bir-biriga yaqin bo’lsa (Ekin~Epot) suyuq holatda bo’ladi.

Shunday qilib, gaz holatda modda molekulalarining issiqlik-kinetik energiyasi molekulalararo ta’sir-potensial energiyasidan juda katta bo’lganligi tufayli ular xaotik harakatda bo’ladi. SHuning uchun ham gaz solingan idishning shakli va hajmi qanday bo’lishidan qat’iy nazar hamma qismlarni to’ldiradi.



Gaz molekulalari to’xtovsiz issiqlik harakati davomida o’zaro to’qnashib, o’z harakat yo’nalishlarini o’zgartirib turganligi tufayli, ularning harakat traektoriyalari uzliksiz siniq chiziqlardan iborat bo’ladi

Modda qattiq (kristall) holatda bo’lganda ularning zarralari-molekula, atomlari orasidagi ta’sir potensial energiyasi kinetik energiyadan katta bo’lganligi uchun ular o’z hajmi va shaklini saqlaydi.

Faqatgina uning zarralari kristall panjara tugunlarida joylashib, muvozanat holat atrofida juda kichik amplitudali tebranma harakatda bo’ladi. Bunday tebranma harakat amplitudasi va harakat yo’nalishi vaqt o’tishi bilan juda sekin o’zgarib turadi.

Suyuq holatdagi moddalarda modda zarralarining kinetik va potensial energiyalari o’zaro bir-biriga son jihatdan teng bo’lganliklari tufayli ular muvozanat holat atrofida tebranma va aylanma harakat qilish bilan birgalikda bir muvozanat holatdan ikkinchi muvozanat holatga ko’chib ham turadi. SHuning uchun ham suyuqliklar o’z hajmlarini saqlasalar ham, o’z shakliga ega bo’lmaydilar. Suyuqlik zarralarining harakat qoununiyatlari gaz va qattiq jism zarralari harakat qonuniyatlari oralig’ida bo’ladi.

O’z xossalariga ko’ra suyuqliklar qaynash tempera-turasiga yaqin temperaturalarda gazlarga yaqin bo’lsa, muzlash temperaturalariga yaqin temperaturalarda qattiq jismlarga yaqindir.

SHunday qilib, moddaning agregat holati mod-dani tashkil etuvchi zarralarning kinetik va potensial energiyasi bilan aniqlanadi.


E’tiboringiz uchun rahmat!


Download 11.27 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
guruh talabasi
nomidagi toshkent
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
haqida tushuncha
rivojlantirish vazirligi
toshkent davlat
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
matematika fakulteti
ta’limi vazirligi
samarqand davlat
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
bilan ishlash
pedagogika universiteti
vazirligi muhammad
fanining predmeti
Darsning maqsadi
o’rta ta’lim
navoiy nomidagi
haqida umumiy
Ishdan maqsad
moliya instituti
fizika matematika
nomidagi samarqand
sinflar uchun
fanlar fakulteti
Nizomiy nomidagi
maxsus ta'lim
Ўзбекистон республикаси
ta'lim vazirligi
universiteti fizika
umumiy o’rta
Referat mavzu
respublikasi axborot
таълим вазирлиги
махсус таълим
Alisher navoiy
Toshkent axborot
Buxoro davlat