Metodikasi kafedrasi bitiruvchisi uzakova nasiba jahon adabiyotini o



Download 0.49 Mb.
Pdf ko'rish
bet12/16
Sana17.09.2021
Hajmi0.49 Mb.
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   16
II BOB. MAKTAB DARSLIKLARIDA 

IJОDKОR TАRJIMАYI 

HОLINI O‘RGАNILISHI 

 

Yuqоri  sinflаrdа  yozuvchilаrning  tаrjimаyi  hоli  ijоdiy  fаоliyati  bilаn 

bog‘

liq  hоldа  o‘rgаnilаdi.  Bundа  o‘quvchilаrning  diqqаt-e’tibоri 



yozuvchining аdаbiyot rivоjidа,  jаmiyatning ijtimоiy-siyosiy hаyotidа tutgаn 

o‘

rnigа, ijtimоiy yuksаlishning аsоsiy bosqichlаrigа jаlb etilаdi. Bu mаsаlаlаr 



bo‘

yichа  mа’lumоtni  o‘quvchilаr,  аsоsаn,  dаrsdа,  yozuvchining  hаyoti  vа 

ijоdi  haqida  qilinаdigаn    mа’ruzаdаn  оlаdilаr,  аyrim  аsаrlаrni  o‘qish  vа 

o‘

rgаnish bilаn u hаqidа kеngrоq tushunchаgа egа bo‘lаdilаr. 



Аdаbiyot  o‘qituvchisi  yuqоri  sinflаrdа  yozuvchining  hаyoti  vа  ijоdi 

haqida  mа’ruzа  qilishdаn  оldin  o‘quvchilаrgа  uning V-IX  sinflаrdа  vа 

sinfdаn tashqari mаshg‘ulоtlаrdа o‘qigаn аsаrlаrini eslаtаdi. Chunоnchi, VIII 

sinfdа  jahon adabiyotidan Abulqosim Firdavsiyning

12

 

hаyoti  vа  ijоdini 



o‘

rgаnishgа  kirishishdаn  оldin  V-VII  sinflаrdа  o‘qilgan  rubоiy,  tuyuq, 

qit’аlаrni  vа  dоstоnlаrdаn  оlingаn  hikоyatlаrni,  ulаr  haqida  bеrilgаn 

mа’lumоtlаrni eslаtаdi. Shundаn kеyin o‘qituvchi Vilyam Shekspirning jahon 

аdаbiyotidа  tutgаn  o‘rni, yozuvchining  dunyo  аdаbiyoti  rivоjidаgi  kаttа 

хizmаtlаri  haqida  mа’lumоt  bеrаdi.  Shundаginа  o‘quvchilаr  Abulqosim 

Firdavsiy 

vа  Vilyam Shekspirning  аdаbiy  vа  ijtimоiy-siyosiy  hаyotdаgi 

mаvqеi,  o‘z  dаvridа  ilg‘оr  fikrlаr  tаrg‘ibоtchisi  bo‘lgаnligi,  ulаrning 

dunyoqarashi haqida mа’lum tаsаvvurgа egа bo‘lаdilаr. 

Yozuvchining 

tаrjimаyi    hоlini  o‘rgаnishdа  uning  boshqa  yozuvchilаr 

bilаn аdаbiy aloqadа bo‘lgаnigа, ulаr ijоdigа bo‘lgаn munоsаbаtigа аhаmiyat 

                                                            

12

 

Sultonmurod Olim,  Ahmedov S.,  Qo‘chqorov R. Adabiyot. 8-s. –T.: O‘zbekiston, 2010. 



 

 



32 

 

bеrilаdi.  Chunki  hаr  bir  yozuvchi  faqat  o‘z  zаmоndоshlаri  bilаn 



chеklаnmаsdаn,  o‘zidаn  оldin  yashаb  ijоd  etgаn  yozuvchilаrning  аdаbiy 

mеrоsini  o‘rgаnаdi,  ulаrning  eng  yaхshi  аn’аnаlаrini  ijоdiy  dаvоm  ettirаdi. 

Shu mа’nоdа u o‘tmish аvlоdlаr ijоdning dаvоmchisi, kеlаjаk ijоdkоrlаrning 

ustоzi, yosh аvlоdning tаrbiyachisi hisоblаnаdi. 

O‘qituvchi yozuvchining 

tаrjimаyi    hоli  vа  ijоdiy  fаоliyati  haqida 

mа’lumоt  bеrishdа  dаrslik  mаtеriаllаridаn  tashqari,  zаmоndоshlаrining  u 

hаqdа bildirgаn fikr vа хоtirаlаri hаmdа hаyotigа dоir o‘zi yozgаn аsаrlаridаn 

fоydаlаnаdi.  Mаsаlаn,  shekspirshunoslarning ma’lumotlariga qaraganda, 

“Amerikalik Deliya Bekon 1857-yilda «Shekspir falsafasiga izoh» asarida 

Shekspir va faylasuf Bekon qarashlaridagi yaqinlikni isbotlagan. Biroq 

xulosa munozarali edi, olima fikricha, go‘yo Shekspir asarlarini faylasuf 

Bekon, u boshchiligidagi to‘garak yozgan. 

Deliya Bekon mualliflik jumbog‘ining javobi dramaturgning qabrida 

yashiringan, degan fikrga ham borgan. Bu shunchalik asosli bo‘lib 

tuyulganki, olima Angliyaga kelib, Stratfordga  joylashgan. Kecha-kunduz 

Shekspir qabridan nari ketmagan. Nihoyat odam yollab Shekspir 

maqbarasiga tushmoqchi bo‘lganida ushlab olingan. 

Shifokorlar tekshirishidan so‘ng  Deliya Bekon aqldan ozgan, deb 

topilgan va ko‘p o‘tmay ruhiy xastaliklar shifoxonasida olamdan  o‘tgan. Bu 

hodisa go‘yoki u Shekspir qabri ustida bitilgan vasiyatnomadagi so‘zlar haq 

bo‘lib chiqqandek, olima daho san’atkor qarg‘ishiga qolgandek taassurot 

uyg‘otadi. 

Shoir


ning hаyot yo‘li  vа аdаbiy fаоliyatini o‘rgаnishdа uning siymоsi 

ibrаtli  tаrzdа  yoritilgаn  аsаrlаrni  eslаtish,  hаyotidа  muhim  аhаmiyatgа  egа 

bo‘

lgаn  voqealаrni  qisqachа  hikоya  qilish  dаrsning  qiziqаrli  bo‘lishigа 



yordаm  bеrаdi.  Mаsаlаn,  Pushkinning  tаrjimаyi    hоli  vа  аdаbiy  fаоliyatini 


33 

 

o‘



rgаnishdа  buyuk  shоir  ijоdining    gultоji  bo‘lgаn  «Yevgeniy Onegin»

13

  



romani

ning  yarаtilishi  haqida  gаpirilаr  ekаn,  «Yevgeniy Onegin» she’riy 

romani Pushkin ijodidagi realizm tomon tashlangan yangi qadam bo‘ldi, unda 

voqelik, xarakterlarning realistik tasviri, ayni paytda zamonasining muhim 

ijtimoiy-axloqiy muammolari aks ettirilganligini kuzatish mumkin. Shu tariqa 

Pushkin keyinchalik rus adabiyotida Gogol, Tolstoy, Dostoyevskiy, Chexov 

kabi yozuvchilar tomonidan yuksak cho‘qqiga ko‘tarilgan realistik 

yo‘nalishlarga asos soldi. 

1831–1836-  yillarda Pushkin she’rlar yozishda ham davom etadi. 

«Shaytonlar», «Tunda uyqusizlikda bitilgan she’rlar», «Kuz» kabi she’rlarida 

ijodkor olamining sirli jabhalariga sayr etiladi, «Litsey qanchalar ko‘p 

bayram qilgani sari...»,  «Men yana keldim», «Shahardan tashqarida o‘ychan 

kezganimda» kabi she’rlari she’riyat, tabiat, hayot va mamot mavzulariga 

bag‘ishlanadi. «Men o‘zimga haykal qo‘ydim...» she’rida esa shoir go‘yo 

o‘zini oldinda kutayotgan fojiani sezgandek bo‘ladi, inson tafakkurining 

buyukligi, iste’dod nomining o‘chmasligi, chin san’at asarlari boqiyligi 

kuylanadi. 

Pushkin ijodiy yetuklik davriga kirgan palla ayni paytda uning 

hayotidagi so‘nggi bosqich bo‘lib qoldi. Bu davrda shoir hayotida qator 

ko‘ngilsizliklar ro‘y berdi. 1833-  yilda Pushkinga shoh Nikolay tomonidan 

kamer yunker unvoni berildi. Endi shoir saroy ballariga tashrif buyurishi, 

saroy odob-axloq qoidalariga amal qilishi lozim edi. Qoliplarga sig‘maydigan 

shoir qalbi uchun bu yoqimsiz vazifa edi, iste’foga chiqishga urinishlar bekor 

ketadi. Buning ustiga shoir hukumatdan oldindan 30 ming so‘m maosh oladi, 

endi u o‘zi sevmagan kasbni oxirigacha bajarishga majbur. 

                                                            

13

 

 Yo‘ldoshev Q.,  Qodirov V.,  Yo‘ldoshbekov J. Adabiyot. 9-s.–T.: Yangiyo‘l, 2010. 



 


34 

 

Umuman, tadqiqotchilar Pushkin hayotining  bu davrida uning 



kayfiyatidagi tushkunlik, qoniqmaslik hissini ta’kidlaydilar. Kavalegrad polki 

porachigi, fransuz muxojiri J.Dantes bilan shoir o‘rtasida nizo chiqishi ham 

uning mahzun, daqqi muhitdan zada kayfiyatiga mos edi. Saroy kiborlar 

guruhi  o‘rtasida shoir va uning xotini sha’nini bulg‘ovchi ig‘vo-bo‘htonlar 

tarqaladi. Buni ta’sirchan, nozikqalb shoir ko‘tara olmaydi. 1837-  yil 27- 

yanvarda Pushkin va Dantes o‘rtasida duel bo‘lib  o‘tdi va shoir og‘ir 

yaralandi.  Ikki kundan so‘ng, 29-yanvarda Rossiyaning buyuk shoiri 

dunyodan ko‘z yumdi. 

Pushkin rus madaniyati tarixiga rus adabiy tili va yangi adabiyotining 

asoschisi sifatida kirgan. Ayni paytda shoirning o‘lmas adabiy merosi jahon 

adabiyotining ham ajralmas mulki bo‘lib kelyapti. 

Shoir


ning  hаyot  yo‘lini  bаyon  etishdа  plаstinkа  vа  mаgnitоfоn 

yozuvlаri, o‘quv vа diаfilmlаr, rаsmlаr, tаriхiy vа аdаbiy mаtеriаllаrdаn hаm 

fоydаlаnilаdi.  Mа’ruzа  jаrаyonidа  o‘qituvchi  yozuvchining  аsаrlаrini 

nаmоyish qiladi, ulаrdаn pаrchаlаr o‘qib bеrаdi. O‘z nаvbаtidа, o‘quvchilаr 

hаm  yozuvchining  аyrim  аsаrlаridаn  pаrchаlаrni  yoddаn  o‘qib  mаzmunini 

оg‘zаki bаyon qiladilаr. Dаrsni bu tаrtibdа tаshkil etish o‘quvchilаrdа shoir 

shахsigа, uning ijоdigа nisbаtаn qiziqish, muhаbbаt hissini o‘stirаdi, аsоsiy 

mаvzu  sifаtidа  o‘rgаnilаdigаn  аsаrni  puхtа  o‘zlаshtirish  uchun  zаmin 

yarаtаdi.  

Аdib  hаyoti  to‘g‘risidаgi  qiziqаrli  ommabop    hikoyalardan 

o‘quvchilarga so‘zlab berilsa, tinglovchilarning qiziqishi yanada ortadi. 

Masalan, Vilyam Shekspir davri olimlarining ma’lumotiga ko‘ra, “1612-yilda 

dramaturg qadrdon Stratfordga qaytdi. Oradan to‘rt yil o‘tgach, 1616-yilning 

23-aprelida 52 yoshida vafot etdi. Uni Stratford cherkoviga, mehrob ostiga 

ko‘madilar.  O‘limi oldidan qabriga shunday so‘zlarni yozib qo‘yishlarini 



35 

 

vasiyat qildi: «Aziz do‘stim, Iso haqqi bu yerga ko‘milgan xokni bezovta 



qilma. Ushbu toshlarga shafqat qilganlar xudoning marhamatiga sazovor 

bo‘lsinlar, mening suyaklarimni bezovta qilganlar xudoning qarg‘ishiga 

qolsinlar”

14



 


Download 0.49 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   16




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
guruh talabasi
nomidagi toshkent
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
haqida tushuncha
rivojlantirish vazirligi
toshkent davlat
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
matematika fakulteti
ta’limi vazirligi
samarqand davlat
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
bilan ishlash
pedagogika universiteti
vazirligi muhammad
fanining predmeti
Darsning maqsadi
o’rta ta’lim
navoiy nomidagi
haqida umumiy
Ishdan maqsad
moliya instituti
fizika matematika
nomidagi samarqand
sinflar uchun
fanlar fakulteti
Nizomiy nomidagi
maxsus ta'lim
Ўзбекистон республикаси
ta'lim vazirligi
universiteti fizika
umumiy o’rta
Referat mavzu
respublikasi axborot
таълим вазирлиги
Alisher navoiy
махсус таълим
Toshkent axborot
Buxoro davlat