Mavzu: Jaxon xo‘jaligi va uning evolyusiyasi. Jaxon bozori. Xalqaro valyuta va kredit munosabatlari


V. Xalqaro valyuta va kredit munosabatlari



Download 68.5 Kb.
bet6/6
Sana31.10.2020
Hajmi68.5 Kb.
1   2   3   4   5   6
V. Xalqaro valyuta va kredit munosabatlari.

Jaxon xo‘jaligida valyuta munosabatlari xam o‘rin egallaydi. Chunki jaxon mikyosida yagona to‘lov vositasi bo‘lmasa, xo‘jalik aloqalarini yuritish mushkil ish bo‘lgan bular edi. Bu vazifani jaxon puli bajaradi. Pulni jaxon xo‘jaligida amal qilishi va turli xalqaro iqtisodiy aloqalarga (tashki savdo, ishchi kuchi va kapital migratsiyasi, daromadlar, karzlar va subektlar okimi, fan-teznika ayirboshlash, turizm va x.k.) xizmat qilishi bilan bog‘liq iqtisodiy munosabatlar xalqaro valyuta-kredit munosabatlari deb ataladi.

Valyuta - bu mamlakatlar pul birligi (masalan: sum, dollar, funt sterling...). Xalqaro iqtisodiy aloqalarda milliy va chet el valyutasi farqlari xisobga olinadi. Xar bir milliy bozor uzining milliy valyuta tizimiga ega bo‘ladi.

Milliy valyuta tizimi - bu valyuta munosabatlarining milliy qonunchilik bilan belgilanadigan, maskur mamlakatda tashkil kilinish shaklini ifodalaydi.

Xalqaro valyuta tizimi — xalqaro valyuta munosabatlarining davlatlararo bitimlarda xukukiy jixatdan mustaxkamlangan shaklidir. U kuyidagi tarkibiy qismlardan iborat bo‘ladi:


  • milliy valyutalar;

  • oltin;

  • xalqaro valyuta birliklari: SDR, yevro.

  • valyuta numlarini belgilash va uni ushlab turish mexanizmi;

  • xalqaro to‘lovlarni baravarlashtirish tartibi;

  • valyutani qaytaruvchanligi;

  • xalqaro valyuta bozori va oltin bozoritartibi;

  • valyuta munosabatlarini tartibga soluchi davlatlararo muassasalar
    tizimi.

Xozirgi davrda mamlakatlar o‘rtasidagi valyuta munosabatlari to‘lov vositasi jaxon puli asosida amalga oshiriladi. Shunday pul tarzida asosan AKSh dollari kabul kilingan. Milliy valyutalar kursi bir-biriga va AKSh dollariga kiyoslash ularning qiymat nisbati aniqlanganda valyuta munosabati paydo bo‘ladi.

Davlatlararo xisob kitob yagona valyuta yuritilishi uchun aniq belgilangai valyuta kursi talab qilinadi.

Valyuta kursi ozdir-kupdir barqaror bo‘lishi zarur. Shu boisdan xalqaro aloqalarda so‘zib yuruvchi (tebranuvchi) valyuta kursi ma'kul topilgan. Bu ma'lum chegara doirasidagina uzgarib turadigan valyuta kursi bo‘lib, uni me'yoriy deb atash mumkin.

Barcha valyutalar kursi AKSh dollari orqali belgilanadi. U yagona to‘lov vositasi bo‘lganidan xamma valyutalarning kursi dollarda ifodalanadi. Ularning o‘zaro kursi xam dollar orqali aniqlanadi.

Jaxon valyuta tizimi uzining rivojida 3 ta bosqichdan o‘tdi.

Birinchi bosqich, 1879-1934 yillar davrini uz ichigaolib, bunda oltin andoza sifatidagi pul tizimi ustunlikka ega bo‘lgan.

Ikkinchi jaxon urushi oxiri (1944-yil) dan 1971-yilgacha oltin devizm (Breton-Vudsk tizimi deb nomlanuvchi) tizim ustunlikka ega bo‘lgan.

Bu ikki tizim kayd qilinadigan valyuta kurslariga asoslangan.

Xozirgi davrda amal kilinuvchi valyuta tizimi 1971 -yilda tashkil tolpgan bo‘lib, bu tizim tizim boshqariladigan so‘zib yuruvchi valyuta tizimi nomini oladi.Chunki davlat kupincha uz valyutalarining xalqaro qiymatini uzgartirish uchun valyuta bozorining faoliyat qilishiga aralashadi.

Xozirgi vaqtda valyutalar erkin korvertirlanadigan, qisman kenvertirlanadigan, konvertirlanmaydigan valyutalarga ajratiladi.

Erkin konvertirlanadigan valyuta - bu amaldagi kurs bo‘yicha xar qanday boshqa xorijiy valyutaga erkin va cheklanmagan miqdorda ayirboshlanadigan valyutadir. Bunga - AKSh dollari, Kanada dollari, yevropa xamjamiyati mamlakatlarida yevro, Shvetsiya, Shvetsariya, Yaponiya milliy valyutalari kiradi.

Qisman konvertirlanadigan valyuta - bu milliy valyuta bo‘lib, fakat ba'zi bir xorijiy valyutalarga ayirboshlanadi. Shunda xam xalqaro to‘lov (vosita) oborotining barcha turlari bo‘yicha emas.

Konvertirlanmaydigan valyuta - bu vaqtincha fakatgina ichki to‘lovga xizmat qiladi va xorijiy valyutaga ayirboshlanmaydi.

Xozirgi vaqtda xalqaro xisob-kitoblarda milliy valyutalar bilan bbir katorda xalqaro yoki mamlakatlararo pul birliklari (yevro) tobora keng kullanilmokda. Ular banknot shakliga ega emas.



Banklarda xisob rakamlariga yozib kuyish orqali nakdsiz to‘lov uchun foydalaniladi.
Download 68.5 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
guruh talabasi
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
samarqand davlat
navoiy nomidagi
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
vazirligi toshkent
Darsning maqsadi
Toshkent davlat
tashkil etish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
bilan ishlash
pedagogika universiteti
Nizomiy nomidagi
fanining predmeti
sinflar uchun
o’rta ta’lim
maxsus ta'lim
таълим вазирлиги
vazirligi muhammad
fanlar fakulteti
ta'lim vazirligi
tibbiyot akademiyasi
Toshkent axborot
махсус таълим
haqida umumiy
umumiy o’rta
Referat mavzu
ishlab chiqarish
fizika matematika
pedagogika fakulteti
universiteti fizika
Navoiy davlat