Mavzu: Investitsion portfel, uning turlari va shakllanishi Reja Kirish



Download 112.37 Kb.
bet1/6
Sana08.09.2021
Hajmi112.37 Kb.
  1   2   3   4   5   6

Mavzu: Investitsion portfel, uning turlari va shakllanishi

Reja

Kirish

  1. Investitsion portfel tushunchasining mazmuni va mohiyati, rivojlanish tarixi

  2. Portfel investitsiyalarning tasniflanishi

  3. Investitsion portfelning shakllanishiga ta’sir etuvchi omillar

  4. Mamlakatga investitsiyalar jalb qilishda portfel investitsiyalarning o’rni

Xulosa

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati

Kirish

1.Investitsion portfel tushunchasining mazmuni va mohiyati, rivojlanish tarixi. Bozor iqtisodiyoti sharoitida investitsiya faoliyatini kengaytirish va rivojlantirish jismoniy, huquqiy shaxslarni va davlatni, foyda olish maqsadida tadbirkorlik, ishbilarmonlik va boshqa faoliyatlarini qaytadan tiklashga qaratilgan.Bu borada asosiy maqsad investitsiya faoliyatini tashkil etib iqtisodiyotni inqirozdan olib chiqish, uni barqarorlashtirish, dunyo bozoriga kirib borish, jahon xo’jalik aloqalarini mustahkamlash va aholi turmush darajasini yaxshilashdir. Iqtisodiyotning ustuvor tarmoqlarini rivojlantirish uchun investitsiyalarni jalb qilish siyosati mavjud mablag’lardan, vaqtdan va imkoniyatlardan samarali foydalanishga, turli xil risklarni, mavjud shart-sharoitlarni hisobga olgan holda boyliklarni samarali joylashtirishga va shu yo’l bilan respublika iqtisodiyotini ko’tarishga, uning jahon iqtisodiy tizimiga qo’shilishiga qaratilgan. Bu borada mamlakatga kiritiladigan investitsiyalarning barcha turlari muhim ahamiyatga ega, xususan, portfel investitsiyalar ham.

Pоrtfеl investitsiyalаr - shundаy investitsiyalаrki, bundа kаpitаlni dаrоmаd оlish mаqsаdidа kоrхоnаlаrning аksiyalаri, оbligаtsiyalаri vа bоshqа qimmаtli qоg’оzlаrini sоtib оlish uchun sаrflаnаdi. Bundаy investitsiyalаr kоrхоnаlаrning mоliyaviy хo’jаlik fаоliyati ustidаn nаzоrаt o’rnаtish huquqini bеrmаydi. Хоrijiy pоrtfеl investitsiyalаr bаrchа хаlqаrо оpеrаtsiyalаrni аmаlgа оshirishdа firmаlаr uchun muhim аhаmiyatgа egа. Bu turdаgi investitsiyalаrgа аsоsаn mоliyaviy muаmmоlаrni yеchish uchun murоjааt qilinаdi. Kоrpоrаtsiyalаrning mоliyaviy bo’limlаri mаblаg’lаrning bir mаmlаkаtdаn bоshqа mаmlаkаtgа qisqа muddаtli investitsiyalаrdаn yuqоri fоydа оlish uchun o’tkаzаdilаr. Pоrtfеl investitsiyalаr quyidаgi ko’rinishdа bo’lishi mumkin:

—аksiоnеr qimmаtli qоg’оzlаri - bоzоr muоmаlаsidаgi pul hujjаti bo’lib, hujjаt egаsining ushbu hujjаtni chiqаrgаn shахsgа nisbаtаn mulkiy huquqgа egаligini tаsdiqlаydi;



—zаyom qimmаtli qоg’оzlаr - bоzоr muоmаlаsidаgi pul hujjаti bo’lib, zаyom egаsining ushbu hujjаtni chiqаrgаn shахsgа nisbаtаn munоsаbаtini tаsdiqlаydi. Zаyom qimmаtli qоg’оzlаri quyidаgi shаkllаrdа chiqаrilаdi:

  1. оbligаtsiya (оddiy vеksеl, qаrz mаjburiyati) qimmаtli qоg’оz bo’lib, uning sоhibigа kаfоlаtlаngаn vа qаt’iy bеlgilаngаn pul dаrоmаdi yoki shаrtnоmа аsоsidа bеlgilаngаn o’zgаruvchаn pul dаrоmаdini оlish huquqini bеrаdi;

  2. pul bоzоri dаstаklаri (g’аznа vеksеllаri, dеpоzit sеrtifikаtlаri), uning sоhibigа mа’lum bir dаvr ichidа kаfоlаtlаngаn vа qаt’iy bеlgilаngаn pul dаrоmаdi оlish huquqini bеrаdi.

Bu dаstаklаr bоzоrdа ko’p hоllаrdа pаsаytirilgаn nаrхlаrdа sоtilаdi, nаrхni pаsаytirish dаrаjаsi fоiz stаvkаsining kаttа–kichikligigа vа qаrzni qоplаnish muddаtigа bоg’liqdir. Bulаrgа g’аznа vеksеllаri, dеpоzit sеrtifikаtlаri vа bоshqаlаr kirаdi. Mоliyaviy dеrivаtivlаr– bоzоr nаrхigа egа bo’lib, uning sоhibigа birlаmchi qimmаtli qоg’оzlаrni sоtish yoki sоtib оlish huquqini bеrаdi. Bulаrgа оpsiоnlаr, fyuchеrslаr, vаrrаntlаr, svоplаr kirаdi. Nоtа (qаrz mаjburiyati) - qisqа muddаtli (3-6 оy) pulli dаstаk bo’lib, bаnk bilаn kеlishuv аsоsidа qаrz оluvchining o’z nоmigа chiqаrilаdi, bоzоrdа jоylаshtirilishi kаfоlаtlаnаdi vа sоtilmаgаn nоtаlаr sоtib оlinаdi, rеzеrv krеditlаr bilаn tа’minlаnаdi.Yuqoridagi keltirilgan portfel investitsiya ko’rinishlari investitsion kompaniyalar toimonidan amalga oshiriladi. Umuman olganda investitsion biznesda professional yondashuv nima? Avvalo, bu investitsiya maqsadlari va mexanizmlarinii aniq tushunishdir. Foydali investitsiyalarning asosiy qoidasi: investitsiyalarning rentabelligi qanchalik yuqori bo'lsa, risk shunchalik yuqori bo'ladi. Tajribali sarmoyadorlar xatarsiz investitsiyalar yo'qligini yaxshi bilishadi. Ammo ular mablag'larni yo'qotish xavfini qanday kamaytirishni biladilar. Shu maqsadda qimmatli qog'ozlar uchun portfel investitsiya strategiyasi ishlab chiqilgan. Minimal xavf bilan maksimal foyda olish uchun investor yoki uning moliyaviy maslahatchisi naqd investitsiyalar uchun bir nechta vositalarni tanlaydi. Buning uchun investitsiya portfeli shakllantiriladi. Portfel sarmoyalari investorlar orasida tobora keng tarqalmoqda. Shu bilan birga, mablag'larni vakolatli taqsimlash moliya bozori va umuman mamlakat iqtisodiyoti to'g'risida batafsil ma'lumot talab qiladi. Shu bilan birga, muvozanatli yondashuv qimmatli qog'ozlar egalariga yo'qotishlarning minimal xavfi bo'lgan belgilangan o'rtacha ko'rsatkichlardan yuqori kafolatli daromad olishga yordam beradi. Investitsion biznesga yangi kelganlar bozorda bitta "eng yaxshi" aktivni topish, unga barcha mablag'larni sarflash kifoya qiladi, deb aytishadi va gap shlyapa ichida. Baliq oviga o'tiring, shunda pul o'z-o'zidan hisobga tushadi. Afsuski, agar hamma narsa juda sodda bo'lsa, har bir ishtirokchi avtomatik ravishda bugungi kunda Uorren Baffetga aylanishardi. Tajribali sarmoyadorlar daromadni ko'paytirish va xavflarni kamaytirish uchun depozitlarni turli xil vositalar va yo'nalishlarga bo'lish kerakligini bilishadi. Ushbu vositalarning kombinatsiyasi investitsiya portfelidir. Portfel investitsiyalari foyda olish uchun qimmatli qog'ozlar portfelini ushbu qimmatli qog'ozlarni chiqargan shaxsga (emitentga) ta'sir qilish, nazorat qilish yoki boshqarish imkoniyatisiz shakllantirish maqsadida har xil turdagi, qimmatli qog'ozlarni sotib olish jarayonini ifodalaydi. Oddiy so’z bilan portfelli investitsiyalarni quyidagicha ta'riflash mumkin: investor yirik kompaniyalarning qimmatli qog'ozlarini (aktsiyalar, obligatsiyalar, veksellar va boshqalar) sotib oladi, bu esa ularni sotib olish uchun ma'lum foiz (dividend) to'lanishini kafolatlaydi. Buni bankdagi omonat bilan taqqoslash mumkin - kishi pulni bankka qo'yadi, buning uchun u belgilangan miqdordan daromad shaklida oladi. Agar investor allaqachon bir qator qimmatli qog'ozlarga ega bo'lsa, demak bu qimmatli qog'ozlar portfeli. Shunday qilib, qimmatli qog'ozlarning egasi qo'shimcha foyda olish uchun yoki "passiv daromad" deb nomlangan pulni olish uchun investitsiya qiladi, buning uchun investor korxonani boshqarish yoki uning faoliyatini tashkil etish bilan bog'liq biron-bir faoliyat bilan shug'ullanishi shart emas. Shunga o'xshab, bankka sarmoya kiritishda biz uning faoliyatiga ta'sir eta olmaymiz, faqat foizlarni to'lash shartlariga rozilik bildiramiz. Har qanday investitsiya foydali bo'lishi kerak va portfel investitsiyalari bundan mustasno emas. Bu asosiy maqsad. Biroq, portfel investitsiyalarining rentabelligi ko'p jihatdan xavfsizlik turiga, uning qiymati va olingan daromad foiziga bog'liq. Bundan tashqari, foydani ta'sir qiluvchi muhim omil - bu qimmatli qog'ozlar chiqaradigan korxona faoliyat ko'rsatadigan soha. Shunday qilib, investitsiya portfelini yaratishda investorning asosiy maqsadi maqbul balansni yoki mavjud bo'lgan qimmatli qog'ozlarning barcha tarkibi uchun tavakkalchilik darajasi bilan rentabellik darajasining nisbatini shakllantirishdir. Bundan tashqari, portfel investitsiyalariga mablag’ kiritishda qimmatli qog'ozlar egasi doimiy ravishda fond bozoridagi o'zgarishlar dinamikasini - qiymat va rentabellikni hisobga olishi va kelajakda investitsiyalardan daromadlarni barqaror o'sib boradigan darajada ushlab turishi kerak. Portfel investitsiyalari ko'plab qimmatli qog'ozlarni o'z ichiga oladi. Bundan tashqari, ularning soni, tarkibi va xususiyatlari investitsiyalarning daromadliligiga ta'sir qiluvchi omillarga qarab farq qilishi mumkin. Investor mustaqil ravishda portfelni shakllantiradi, qimmatli qog'ozlar bilan muayyan bitimlar to'g'risida qaror qabul qiladi - sotadi yoki sotib oladi. Portfel investitsiyalarini shakllantirishning asosiy tamoyillari quyidagi ko’rsatkichlarda ko’rishimiz mumkin:

—Investitsiyalarning ishonchliligi - agar ularning rentabelligi moliya bozoridagi inqirozga yoki mamlakatdagi iqtisodiy beqarorlikka bog'liq bo'lmasa, investitsiyalar ishonchli bo'lishi mumkin. Ammo ishonchli yoki xavfsiz investitsiyalar ko'pincha zararli va likviddir. Bunday investitsiyalarga misol sifatida davlat qimmatli qog'ozlari- past daromadli, ammo yetarlicha yuqori darajadagi ishonch qog'ozlari olinishi mumkin.

­—Doimiy foyda - ma'lumki, investitsiyalar foyda keltirishi kerak. Ammo bundan tashqari, qimmatli qog'ozlarga egalik qilishdan keladigan daromad barqaror va bardavom bo'lishi kerak. Ko'pincha, ushbu prinsip investitsiya qilingan qimmatli qog'ozlarning ishonchliligi yoki likvidligi hisobiga amalga oshiriladi.

—Likvidlilik - investorlar qimmatli qog'ozni sotish yoki daromadli loyihaga qayta investitsiya qilish uchun xarajatlarning bir qismini yo'qotish xavfisiz tez va mumkin bo'lgan imkoniyatni tushunadilar. Biroq, amalda, eng likvid moliyaviy vositalar, ayniqsa xavfli hisoblanadi. Hech qanday xavfsizlik bir vaqtning o'zida yuqoridagi barcha xususiyatlarga ega bo'lolmaydi, faqat bitta yoki ikkita parametr. Shuning uchun investitsiya portfelini shakllantirishda mablag'larni investitsiyalashni sinchkovlik bilan ko'rib chiqish va rentabellik nisbati va foyda yo'qotish xavfini hisobga olish maqsadga muvofiqdir. Portfel investitsiya xavfi va portfel investitsiyalarining daromadliligiga keladigan bo’lsak, qimmatli qog'ozlarning xatarliligi va rentabelligini hisobga olgan holda investitsiyalar portfelini yaratish mumkin bo'lgan quyidagi asosiy tamoyil mavjud:

—Konservativ investitsiya tamoyili - ushbu usuldan foydalangan holda, investor xavfli investitsiyalarning bir qismini baholaydi va ularning ulushini ba'zi qimmatli qog'ozlarning rentabelligi boshqalarning zararidan va zararidan oshib ketishi uchun xavfsiz va oson sotiladigan qimmatli qog'ozlar bilan qoplaydi. Ushbu portfelning shakllanishi bilan yo'qotish xavfi minimal bo'lib, faqat foyda yetishmasligidan iborat bo'ladi.

—Investitsiyalarni diversifikatsiya qilish prinsipi - ushbu tamoyil "barcha tuxumlaringizni bitta savatga solmang" degan mashhur so'zlarda juda aniq aks etgan. Investitsiya portfelidagi qimmatli qog'ozlar bitta emitentdan va daromadlilik foizi qancha yuqori bo'lishidan qat'iy nazar daromadlilik darajasidan iborat bo'lmasligi kerak. Investitsiyalarning yig'indisi bu faoliyatning turli sohalariga yo'naltirilgan investitsiyalardir. Ba'zi bir qimmatli qog'ozlar uchun xavf boshqalarning barqarorligi tufayli bir-birining ustiga tushadi va past daromad yuqori bilan qoplanadi.

—Kerakli likvidlik darajasi prinsipi - ushbu tamoyildan foydalanib, rentabellikning yuqori darajasiga doimiy ravishda hisoblanadigan dividendlar emas, balki investor mavjud aktivlarni real bozor narxida tezda sotishi va ularni istiqbolli loyihaga sarmoya qilishi yoki yangi investitsiya portfelini shakllantirishiga erishiladi.

Biz investitsiyalar tasniflanishidan bilamizki, investitsiyada qatnashish xarakteriga ko’ra to’g’ridan to’g’ri investitsiyalar va portfel investitsiyalarga farqlanadi. Portfel investitsiyalari nima va ular to'g'ridan-to'g'ri investitsiyalardan qanday farq qiladi? Portfel investitsiyalari qanday amalga oshiriladi? Xorijiy portfel investitsiyalari bilan nima bog'liq? Portfel turidagi investitsiyalar asosan qimmatli qog'ozlarga investitsiyalardir. Ular ideal ravishda investorning moliyaviy maslahatchisi bo'lgan birja vositachisi orqali amalga oshiriladi. Portfelni shakllantirishda past rentabellikga ega va ishonchli tavakkal qilingan investitsiyalar qo'llaniladi, agar ular muvaffaqiyatli bo'lsa, munosib foyda beradi. Investor istalgan vaqtda qimmatli qog'ozlarni sotishi va bozorni tark etishi mumkin. Yuqorida keltirib o’tilgan ma’lumotlarni hisobga olgan holda portfel investitsiyalari to'g'ridan-to'g'ri investitsiyalardan asosiy farqlarga to’xtaladigan bo’lsak, biz daromadimizni qanday shakllantirish mexanizmlarini yaxshiroq tushunib olamiz.

—To'g'ridan-to'g'ri investitsiyalar katta boshlang'ich kapitalni o'z ichiga oladi. Portfel uchun oz miqdordagi mablag yetarli. Brokerlik hisob varag'ini ochish eng kam shaxsiy jamg'armaga ega oddiy fuqaroga beriladi. To'g'ridan-to'g'ri investitsiyalar odatda tajribali ishbilarmonlar tomonidan amalga oshiriladi.

—Portfel investitsiyalari uchun faqat qimmatli qog'ozlardan foydalaniladi. Portfel investitsiyalarining asosiy va ko'pincha yagona vositasi qimmatli qog'ozlar (aksiyalar, obligatsiyalar, fyuchers, veksellar) hisoblanadi. To'g'ridan-to'g'ri investitsiyalar uchun yo'nalishni tanlash ancha kengroq - ishlab chiqarish, startaplar, aksiyalar, qimmatbaho metallar.

—Portfel investitsiyalari kamroq daromad keltiradi. Portfel omonatlarining boshlang'ich hajmi to'g'ridan-to'g'ri va real investitsiyalarga nisbatan kichikroq hajmga ega bo'lganligi sababli daromadlilik unchalik katta bo'lmaydi. Biroq, kapitalni portfel investorlari o'rtasida vakolatli ravishda taqsimlash bilan bog'liq xatarlar minimaldir.

—Xususiy kapital shartlari ko'proq. To'g'ridan-to'g'ri investitsiyalarning qaytarilish muddati ko'pincha yillar davomida o'lchanadi va shu bilan birga investor tomonidan doimiy monitoringni va hatto loyihalarni boshqarishda ishtirok etishni talab qiladi. Har bir investor bunday vazifani bajara olmaydi.

—Portfel investitsiyalarining likvidliligi yuqori. Qimmatli qog'ozlarning yuqori likvidliligi portfel investitsiyalarining asosiy ustunligidir. Agar omonatchi zudlik bilan naqd pulga muhtoj bo'lsa, u shunchaki o'z brokeriga aktivlarni eng yaxshi narxda sotishni buyuradi va vositachilik hisob varag'idan pulni olib qo'yadi. To'g'ridan-to'g'ri investitsiyalarni amalga oshirish oson emas. Kutilmagan natijalarga ega bo'lgan loyiha uchun xaridor topish oson emas.

—Portfel investor osonlik bilan bozorni tark etishi mumkin. Brokerlik hisobi egasi istalgan vaqtda bozorni tark etish huquqiga ega. Birjada pul saqlashdan charchagan yoki investitsiya qilish uchun boshqa g'oyalari bo'lsa, u portfelini sotadi va boshqa narsalarni qiladi.To'g'ridan-to'g'ri investor ko'pincha ma'lum muddatlarga “bog'lanadi”. Ba'zan loyiha tugamaguncha bozorni tark etishning iloji yo'q. Investor kutilgan daromadni olmaydi yoki hatto aktivlarning bir qismini yo'qotadi.

Yuqoridagi farqlarga asosan qisqacha xulosa qiladigan bo’lsak, bevosita investitsiyalar investorni o’z moliyaviy mablag’larini joylashtirish obyektini tanlash imkoniyatini beradi. Portfel investitsiyalar tijorat banklari, investitsion kompaniyalar, fondlar va boshqalar yordamida amalga oshiriladi. Moliyaviy vositachilar to’plangan mablag’ni samarali, daromad keltiradigan qilib joylashtiradilar. Portfel investitsiyalar boshqa emitentlarning anderrayting yordamida qimmatli qog’ozlarga joylashtirish shaklida namoyon bo’ladi.Rus iqtisodiy adabiyotlarida1 portfel (aksiya, obligatsiya va boshqa turdagiqimmatli qog’ozlarga, shuningdek, boshqa korxonlarning aktivlariga yo’naltirilgan investitsiyalar) va real (faoliyat ko’rsatayotgan korxonalarni ta’mirlash va texnik qayta qurollantirish, kengaytirish yangi korxonalar barpo etishga yo’naltirilgan investitsiyalar) investitsiyalar farqlanadi. Bunday sharoitda investor korxonaga mablag’ kirita turib, o’zining ishlab chiqarish kapitalini, ya’ni asosiy ishlab chiqarish fondlarini va uning faoliyati uchun zarur bo’lgan aylanma mab’lag’larni ko’paytiradi. Portfel investitsiyalar amalga oshirilganda investor o’zining moliyaviy kapitalini, ya’ni qimmatli qog’ozlardan olinadigan daromad-dividendni ko’paytiradi. Xorijiy adabiyotlarda portfel investitsiyalar investor tomonidan sotib olingan aksiyalarning firma ustidan nazorat va ta’sir doirasi belgilariga ko’ra tasniflanadi. Demak, bevosita investitsiyalar investorning investitsiya jarayonida bevosita ishtirok etishini anglatadi, ya’ni investor investitsiyalash obyektini, shuningdek, uni moliyalashtirishni tashkil etish va moliyalashtirish manbalarini bevosita o’zi aniqlaydi. Portfel investitsiyalar – bilvosita investitsiyalarni anglatib, bu investitsiya yoki moliyaviy vositachilar orqali investitsiyalashdir. Pоrtfеl investitsiyasining bеvоsitа investitsiyalаrdаn аfzаllik tоmоni shundаki, ulаr tugаtilish vаqtidа qimmаtli qоg’оzlаr tеzdа nаqd vаlyutаgа аlmаshtirib оlinishi mumkin. Pоrtfеl investitsiyalаrning аmаlgа оshirilishining аsоsiy sаbаbi – tаvаkkаlchilik dаrаjаsini hisоbgа оlgаn hоldа хоrijiy invеstоr o’z mаblаg’lаrini хоrijdа mаksimаl fоydа kеltiruvchi qimmаtli qоg’оzlаrgа jоylаshtirishi mumkin. Mа’lum bir mа’nоdа pоrtfеl investitsiyasi pulni inflyatsiya vа spеkulyatsiya yo’li bilаn fоydа ko’rishdаn sаqlаsh vоsitаsi sifаtidа qаrаlаdi. Bundа investitsiya qilinаyotgаn sоhа hаm, qimmаtli qоg’оz turi hаm hеch qаndаy аhаmiyatgа egа emаs, u ustаmа kurs o’sishigа qаrаb istаlgаn fоydаni bеrishi kеrаk bo’lаdi. Quyidа pоrtfеl vа bеvоsitа investitsiyalаr o’rtаsidаgi fаrq jаdvаl ko’rinishidа (1.1-jаdvаl) yaqqоl tаsvirlаb bеrilgаn.

1.1 - jadval




Download 112.37 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
guruh talabasi
nomidagi toshkent
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
haqida tushuncha
rivojlantirish vazirligi
toshkent davlat
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
matematika fakulteti
ta’limi vazirligi
samarqand davlat
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
bilan ishlash
pedagogika universiteti
vazirligi muhammad
fanining predmeti
Darsning maqsadi
o’rta ta’lim
navoiy nomidagi
haqida umumiy
Ishdan maqsad
moliya instituti
fizika matematika
nomidagi samarqand
sinflar uchun
fanlar fakulteti
Nizomiy nomidagi
maxsus ta'lim
Ўзбекистон республикаси
ta'lim vazirligi
universiteti fizika
umumiy o’rta
Referat mavzu
respublikasi axborot
таълим вазирлиги
махсус таълим
Alisher navoiy
Toshkent axborot
Buxoro davlat