Matematik tasavvurlarni shakllantirish nazariyasi va metodikasi



Download 262.36 Kb.
Pdf ko'rish
bet10/11
Sana28.09.2021
Hajmi262.36 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11
Tartiblar munosabati

Yuqoridagi  2  papgrafda  ko`rilgan  raqamlar  orasida  «kichik»  «katta»,  to`g`ri 



chiziq  nuqtalari  orasida  «voqeaga  sabab»,  «ortidan»,  «odamlar  orasida»,  «katta», 

«yoshi ulug`», «kichik», «yosh» munosabatlar misoli bor edi.  

Bu  munosabatlar  antirefleksiy,  asimmetrik  va  tranzitivdir.  Shular  va  shularga 

o`xshash  xususiyatga  ega  munosabatlar,  munosabatlarning  eng  ko`p  ishlatiladigan 

yana  bir  zarur  turi  tartiblar  munosabati  deb  ataladi.  Ba'zi  A  ko`plikka  kiruvchi 

antirefleksiv asimmetrik va tranzitiv munosabat, tartiblar (munosabatlar) deb ataladi. 

Ba'zida buni qat'iy tartibdagi munosabat deb refleksiv, asimmetrik va tranzitiv bo`lgan 

qat'iy  bo`lmagan  qat'iy  munosabatdan  ajratish  uchun,  aytiladi.  2  dagi  2  Aq(1,2,3,4} 

ko`plikdagi  ham,  kichik  munosabat  misoliga  murojaat  etamiz.  Xaqiqiy  jadvalning 

asosiy  diagonali  (chap  yuqori  burchakdan  pastki  ung  burchakka  tushuvchi)  faqat  L 

harfli,  yoki  6-rasmdagi  sirtmoq  bo`lmagan  biror  bir  cho`qqi  kichik  munosabatning 

antirefleksivlik xossasini aks ettiradi.  

Agar  jadvalning  bir  qafasida  4  tursa,  asosiy  dioganalga  nisbatan  asimmetrik 

joylashgan qafasda L, agar bir cho`qqida ikkinchi cho`qqiga strelka (MIL) o`tsa, aks 

holda  ikkinchidan  birinchiga  strelka  (mil  —  coat  millari)  —  yo`q.  Aynan  shu  erda 

«kichik»  munosabatning  assimetrik  xossasi  aks  etadi.  Undan  tashqari  jadvalning 

barcha  qafasi  (kletka  to`ldirilgan  (L  yoki  I  bilan)  yoki  graf  (rasm)ning  duch  kelgan 

ikki  cho`qqisi  bitta  strelka  (mil)  bilan  birlashgan.  Bu  esa  A  ko`plikdagi  hoxlangan 

raqamlar  juftligi  (x,u)  A  (x  yoki  x--u,  yoki  u  >x  ekanligini  bildiradi.  Bu  holatda 

“kichiklik” munosabati quyidagicha yoziladi:  




A  ko`plikda  Aq{1,2,3,4}  oldin  ko`plikdagi  eng  kichik  no’l,  undan  keyin 

kichikdan katta lekin qolganlardan kichik no’l (son) yoziladi. Ana shunday «kichik» 

munosabatlar  natural  sonlar  ko`pligini  yozish  tartibini  Iq{1,2,3...}  ko`rinishda 

o`rnatadi. Bu mavzuni biz keyingi darsda o`qiymiz. Ana shunday (intuitiv) (hayoliy) 

tushuncha oqibatida tartib munosabatlari yordamida tartiblashtirilgan (tartibli) ko`plik 

ta'rifiga kelamiz.  

Agar XqU bo`lsa, unda XRU yoki URX  ana shu asosli  A ko`plik  barcha (X,U) 

juftlik  uchun  Rq(R,A,  A)  tartibli  munosabatda  A  ko`pligi  tartiblashtirilgan  deb 

ataladi.  Yoki  A  ko`pligi  tartiblashtirilgan  unga  Rq(R,A,  A)  munosabat  kiritilgan 

bo`ladi va barcha (X,U) (- A2) juftligi uchun (XqU) holat o`rin egallaydi va shu erda 

XRU  yoki  URX    sharti  bajariladi.  Bu  vaqtda  A  ko`pligi  R  tartibli  munosabat  bilan 

tartiblashtirilgan ham deyiladi.  

Masalan:  natural  sonlar  qatori  deyilsa  undan  kichik  munosabatli  N  ko`pligiga 

kiruvchi barcha natural sonlarni aytadi yoki Mq(1,2,3,4,5,6} 




Download 262.36 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
guruh talabasi
nomidagi toshkent
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
haqida tushuncha
rivojlantirish vazirligi
toshkent davlat
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
matematika fakulteti
ta’limi vazirligi
samarqand davlat
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
bilan ishlash
pedagogika universiteti
vazirligi muhammad
fanining predmeti
Darsning maqsadi
o’rta ta’lim
navoiy nomidagi
haqida umumiy
Ishdan maqsad
moliya instituti
fizika matematika
nomidagi samarqand
sinflar uchun
fanlar fakulteti
Nizomiy nomidagi
maxsus ta'lim
Ўзбекистон республикаси
ta'lim vazirligi
universiteti fizika
umumiy o’rta
Referat mavzu
respublikasi axborot
таълим вазирлиги
махсус таълим
Alisher navoiy
Toshkent axborot
Buxoro davlat