Ma’ruzalar matni arab tili fanidan


-§. UCH O‘ZAK UNDOSHLI FE’LLAR



Download 0.55 Mb.
bet2/3
Sana29.08.2021
Hajmi0.55 Mb.
1   2   3
2-§. UCH O‘ZAK UNDOSHLI FE’LLAR

Uch o‘zak undoshli fe’llar arab tilida fe’llarning asosiy qismini taskil etadi. Uning hammasi bo‘lib o‘n besh bobi mavjud. Shundan o‘n bobi hozirgi arab adabiy tilida aktiv ishtirok etadi. Qolgan besh bobi esa qadimgi arab tilida keng ishlatilgan, lekin keyinchalik iste’moldan chiqib ketgan.


3-§. I BOB FE’LINING O‘TGAN ZAMONI

O‘tgan zamon fe’li (الْفِعْلُ الْمَاضِي) nutq paytigacha sodir bo‘lgan ish-harakat yoki holatni ifodalaydi. Uning III shaxs, birlik son muzakkar jins ko‘rinishi shaxs-son qo‘shimchalaridan holi bo‘lgan boshlangich shakli hisoblanadi. Bizning lug‘atlarda shu shakl fe’lning infinitiv shakli sifatida beriladi.

I bobdagi ko‘pchilik fe’llarning o‘tgan zamoni “فَعَلَ” shaklida hosil bo‘ladi.

Masalan: “ذَهَبَ” – ketmoq, “دَخَلَ” – kirmoq, “خَرَجَ” – chiqmoq.

Yana “فَعِلَ” shaklida ham hosil bo‘ladi.

Masalan: “شَرِبَ” – ichmoq, “عَلِمَ” – bilmoq.

Bundan tashqari qisman “فَعُلَ” shaklidagi fe’llar ham uchrab turadi.

نَظُفَ” – pokiza bo‘lmoq, “حَسُنَ” – yaxshi bo‘lmoq va h.k.

Umuman, I bob fe’lining o‘tgan zamoni “فَعَلَ”, “فَعِلَ” va “فَعُلَ” qolipiga ega bo‘lib, fe’lning aniq nisbatida ikkinchi o‘zak harfi uch harakatdan biri bilan harakatlangan bo‘ladi. “فَعَلَ” va “فَعِلَ” shakllari ham o‘timli, ham o‘timsiz fe’llar bo‘lishi mumkin. “فَعُلَ” shaklidagi fe’llar esa faqat o‘timsiz fe’llardir.


Download 0.55 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
guruh talabasi
nomidagi toshkent
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
rivojlantirish vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
matematika fakulteti
tashkil etish
samarqand davlat
ta’limi vazirligi
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
vazirligi muhammad
fanining predmeti
pedagogika universiteti
bilan ishlash
Darsning maqsadi
navoiy nomidagi
o’rta ta’lim
nomidagi samarqand
fizika matematika
Ishdan maqsad
haqida umumiy
fanlar fakulteti
sinflar uchun
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
universiteti fizika
Nizomiy nomidagi
Ўзбекистон республикаси
moliya instituti
Referat mavzu
umumiy o’rta
Toshkent axborot
Alisher navoiy
respublikasi axborot
таълим вазирлиги
nazorat savollari
Samarqand davlat