K I m y o ki my oga oi d atama lar etimilo gi ya si



Download 39.24 Kb.
Pdf ko'rish
bet9/118
Sana28.09.2021
Hajmi39.24 Kb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   118
Qo‘rg‘oshin   
Qo‘rg‘oshin  insoniyatga  qadimdan  tanish  bo‘lgan  metallar  turkumidandir.  Ushbu 
metallni  eng  qadimgi  madaniyatlar,  xususan,  qadimgi  Misrliklar  ham  yaxshi  bilishgan. 
Qo‘rg‘oshin ham, kamdan kam bo‘lsa-da, harholda tabiatda sof holda uchrab turadi.  
O‘zbekcha qo‘rg‘oshin atamasining ildizi  qadimgi  turkiy tildagi  «qurug‘jin» so‘ziga 
borib taqaladi. Lekin bu so‘zning asl ma’nosi aniq emas. O‘rta asrlarga oid turkiy manbalarda 
qo‘rg‘oshinni «qo‘rug‘jin», «qo‘ruq’shin» tarzida keltirilgan o‘rinlar ham mavjud.  
Yunonlar  qo‘rg‘oshin  metallini  o‘z  tillarida  molybdos  deb  atashgan.  Inglizchada 
qo‘rg‘oshin  lead  deyiladi.  Gollandcha  lood  so‘zi  ham  qo‘rg‘oshinni  anglatadi.  Ushbu 
so‘zlarning tarixiy ildizi bir ekanligi yaqqol ko‘rinib turibdi.  
Lotinchada qo‘rg‘oshin plumbum bo‘lib, uning ham tub ma’nosi ma’lum emas. Ingliz 
tilida suv quvurlari ustasini (suvsozni) plumber deyiladi. Chunki, avvallari suv quvurlaridagi 
payvand choklari va tirqishlarni qo‘rg‘oshin quyish orqali berkitishgan va bu ish bilan maxsus 
shug‘ullangan  odamlarni  plumber,  ya’ni,  «qo‘rg‘oshinlovchi»  -  deb  nomlashgan.  Lekin, 
plombir  nomli  muzqaymoqning  lotincha  qo‘rg‘oshin,  ya’ni,  plumbum  bilan  hech  qanday 
aloqasi yo‘q. Plombir muzqaymog‘ining nomi Fransiyadagi kurort shahar bo‘lmish – Plombyer 
shahri nomidan kelib chiqqan.  
Yuqorida,  yunonlar  qo‘rg‘oshinni  molybdos  deb  atagalari  haqida  yozdik.  Vaholanki, 
davriy jadvalda hozirda molibden nomi bilan boshqa bir element ham o‘rin egallagan. Qizig‘i 
shundaki,  qo‘rg‘oshin  va  boshqa  element  nomini  almashtirib  aytiladigan  tillar  anchagina. 
G‘arbiy  slavyan  tillarining  aksariyatida,  xususan,  serb,  xorvat,  chex  va  bolgar  tillarida 
qo‘rg‘oshinni olovo (олово) deyiladi. Vaholanki, sharqiy slavyan tillari, masalan, rus va ukrain 
tillarida,  shuningdek,  sloven  tilida  olovo  bu  – 
qalay
ni  bildiradi;  qo‘rg‘oshin  esa  bu  tillarda 


21 
 
svinets (свинец) deyiladi. Boltiq tillaridan latish va Litva tilida ham qo‘rg‘oshin mos ravishda 
svins va švȋnas tarzida yangraydi.  
Qo‘rg‘oshinning  ilmiy  nomi,  ya’ni,  lotincha  plumbum  so‘zi  o‘rta  asrlarda  «yumshoq 
metall»  ma’nosini  bildirgan  va  barcha  yumshoq  metallar  yoppasiga  shu  nom  bilan  atalgan. 
Bunda faqat o‘sha yumshoq metallar rangiga ko‘ra farqlangan va shu sababli, metall rangi ham 
qo‘shib  aytilgan.  Masalan,  plumbum  candidum  yoki,  plumbum  album  degani  so‘zma-so‘z 
tarjimada  oq  qo‘rg‘oshin  degani  bo‘lib,  mohiyatan  qalayni  bildirgan.  Plumbum  nigrum  esa 
qora  qo‘rg‘oshin  degani  bo‘lib,  u  qo‘rg‘oshinning  aynan  o‘zini;  plumbum  cinereum  esa, 
qo‘rg‘oshin kuli degani ma’noda bo‘lgan va u hozirgi vismutni bildirgan. Plumbago so‘zi esa 
grafitni ifodalagan.  
 

Download 39.24 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   118




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
guruh talabasi
nomidagi toshkent
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
haqida tushuncha
rivojlantirish vazirligi
toshkent davlat
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
matematika fakulteti
ta’limi vazirligi
samarqand davlat
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
bilan ishlash
pedagogika universiteti
vazirligi muhammad
fanining predmeti
Darsning maqsadi
o’rta ta’lim
navoiy nomidagi
haqida umumiy
Ishdan maqsad
moliya instituti
fizika matematika
nomidagi samarqand
sinflar uchun
fanlar fakulteti
Nizomiy nomidagi
maxsus ta'lim
Ўзбекистон республикаси
ta'lim vazirligi
universiteti fizika
umumiy o’rta
Referat mavzu
respublikasi axborot
таълим вазирлиги
Alisher navoiy
махсус таълим
Toshkent axborot
Buxoro davlat