Iv chorak 63 dars



Download 88 Kb.
bet5/5
Sana31.10.2020
Hajmi88 Kb.
1   2   3   4   5
Ortofosfat kislota-H 3PO4.Ortofosfat kislota rangsiz kislota modda bo`lib,suvda juda yaxshi eriydi.Qaribki 42,3 °c suyuqlanadi.Fosfat kislota uch negizli kislota bo`lganligi sababli uch bosqichda dissotsiatsiyalanadi.

  • H3PO4 « H++H2PO4-digidrofosfat ioni

  • H3PO4- « H++HPO42- gidrofosfat ioni

  • HPO42- « H++PO43 ortofosfat ioni

Fosfat kislota dissotsiatsiyalanganda uch xil ion hosil bo`lganligi uchun uch qator moddalarni hosil qiladi.

Fosfatlar Na3PO4 , Ca3(PO4)2

Digidrofosfatlar NaH2PO4 ,Ca(H2PO4)2

Gidrofosfatlar Na2HPO4 , CaHPO4

Ortofosfat kislota ,kislotalar uchun xos bo`lgan barcha umumiy reaksiyalarni beradi:


  • 6Na + 2H3PO4 = 2Na3PO4 + 3H2

  • 3 NaOH + H3PO4=Na3PO4 + 3 H2O

  • 3CaO + 2H3PO4=Ca3(PO4)2 + 3 H2O

  • 3 NH3+ H3PO4 =(NH4)3PO4

  • 3 Na2CO3 + 2 H3PO4= 2 Na3PO4 + 3CO2 + 3H2O

Kumush nitrat bilan reaksiya kirishib o`ziga xos sariq cho`kma hosil qiladi:

3AgNO3 + H3PO4 =↓Ag 3PO4 + 3 HNO3

Kumush fosfat- sariq rangli cho`kma. Bu reaksiya fosfat ioni uchun reaktiv hisoblanadi.

Ortofosfat kislota tuzlari: Metalni M bilan belgilab ortofosfat tuzlarini quyidagicha yozishimiz mumkin :


Ortofosfat kislota tuzlari

Metall bir valentli

Metall ikki valentli

Metall uch valentli

Ortofosfatlar

M3PO4

M 3 (PO4) 2

MPO4

Digidrofosfatlar

MH2PO4

M(H2PO4)2

M(H2PO4)3

Gidrofosfatlar

M2HPO4

MHPO4

M2(HPO4)3

Metal o`rniga ammoniy ioni ham bol`ishi mumkin:

  • (NH4)3PO4 – ammoniy ortofosfat

  • (NH4)2HPO4 – ammoniy gidrofosfat

  • NH4H2PO4 – ammoniy digidrofosfat

Digidrofosfatlar suvda eriydi,qolgan fosfatlar esa erimaydi.Ishqoriy metallarning fosfatlari bilan ammoniy fosfitlar suvda eriydi.Kalsiy fosfat suvda erimaydi,ammo kuchli kislotada eriydi.

Ca3(PO4)2 + 4HNO3 = Ca(H2PO4)2 + 2 Ca(NO3)2



Fosfor va uning birikmalarining biologik ahamiyati:

Akademik olim A.Yu.Fersmen fosforning ahamiyatini yuqori baholab, uni “Xayot va tafakkur elementi” deb atagan.Darhaqiqat, fosfor azot,uglerod,vodorod elementlari singari tirik organizmlarning asosini tashkil etadi.

Odam va hayvonlar suyak to`qimalarining anorganik tarkibiy qismi Ca3 (PO4)2 tashkil etadi.Suyak mustahkamligini va qattiqligini ta`minlaydi.Tirik organizmdagi energiya almashinuvi P birikmasi –Adenozin tri fosfat(ATF) tomonidan amalga oshiriladi. Odamga bir kunlik fosfor sarfi taxminan 2 grammni tashkil etadi.

Odamlar fosforga bo`lgan ehtiyojini o`simliklar,chorvo va parranda mahsulotlaridan oladi.O`simliklar esa fosforni tuproqdagi fosforning mineral o`g`itlaridan qabul qiladi.



IV.Mustahkamlash:

Klassik uchlik orqali yangi mavzu mustahkamlanadi.O`quvchilar oltita guruhga bo`linadi.

SAVOL: Quyidagi atamalarga mos keladigan javoblarni yozing.

I-guruh. Fosfor oksidlari, H3PO4 , P2O5 , HPO3 , fosfor kislota, P4O6 , Na3PO4 , Ca(H2PO4)2 ,ortofosfatlar.

II-guruh. Ortofosfat kislotani olinishi, P2O5 ,3H2O+P2O5→2H3PO4,

P4O10, fosfor (V) oksidi, gidroortofosfatlar, HPO3 + H2OH3PO4 ,

Na 2HPO4, K2HPO4 .

III- guruh. Ortofosfat kislotani kimyoviy xossasi, 4P+3O2→2P2O3 ,

6K+2H3PO4→2K3PO4+3H2,digidrofosfatlar , 3NH3+H3PO4→(NH4)3PO4 , Na 2HPO4 , fosfor (III) okdsidi olinishi.

KH 2PO4 , 4P+3O2→P4O6

IV-guruh.Fosfat ioning sifat reaksiyasi H3PO4 « H++H2PO4 ,

H3PO4- « H++HPO42- , 3AgNO3 + H 3PO4 =↓Ag 3PO4 + 3 HNO3 ,

Ortafosfat kislotani disotsiatsiyalanishi Na3PO4+ 3AgNO3→Ag3PO4 + 3NaNO3, ortofosfat (V) oksidini, 2 moli 284 gramm,12,04.1023 molekula

V-guruh. Ortafosfat, 142 g/mol, 98 g/mol, fosfor(v) oksidi, P2O5 , Na 3PO4 ,tuzlar ,(NH4)3PO4 ,HPO42- « H++PO43

VI- guruh.Ammoniy ortofosfatlar (NH4)3PO4, (NH4)2 HPO4 ,H2 hosil bo`ladi,

3Mg + 2H3PO4 →Mg 3(PO4)2 + 3H2 ortofosfat kislota, 3 moli 294 g

P2O5 + 3H2O → 2H 3PO4 , 6Na + 2H 3 PO4→2Na3 PO4 + 3H2



(V) O`quvchilarni rag`batlash va baholash:

(VI) Uyga vazifa berish

Masala:

  1. 19,6 garamm H3PO4 olish uchun qancha kalsiy ortofosfat va sulfat kislota kerak.

  2. O`tilgan mavzuni takrorlash

  3. Yangi mavzuni tanishib chiqish.


I-guruh. Fosfor oksidlari, H3PO4 , P2O5 , HPO3 , fosfor kislota, P4O6 , Na3PO4 , Ca(H2PO4)2 ,ortofosfatlar.

II-guruh. Ortofosfat kislotani olinishi, P2O5 ,3H2O+P2O5→2H3PO4,

P4O10, fosfor (V) oksidi, gidroortofosfatlar, HPO3 + H2OH3PO4 ,

Na 2HPO4, K2HPO4 .

III- guruh. Ortofosfat kislotani kimyoviy xossasi, 4P+3O2→2P2O3 ,

6K+2H3PO4→2K3PO4+3H2,digidrofosfatlar , 3NH3+H3PO4→(NH4)3PO4 , Na 2HPO4 , fosfor (III) okdsidi olinishi.

KH 2PO4 , 4P+3O2→P4O6

IV-guruh.Fosfat ioning sifat reaksiyasi H3PO4 « H++H2PO4 ,

H3PO4- « H++HPO42- , 3AgNO3 + H 3PO4 =↓Ag 3PO4 + 3 HNO3 ,



Ortafosfat kislotani disotsiatsiyalanishi Na3PO4+ 3AgNO3→Ag3PO4 + 3NaNO3, ortofosfat (V) oksidini, 2 moli 284 gramm,12,04.1023 molekula

V-guruh. Ortafosfat, 142 g/mol, 98 g/mol, fosfor(v) oksidi, P2O5 , Na 3PO4 ,tuzlar ,(NH4)3PO4 ,HPO42- « H++PO43

VI- guruh.Ammoniy ortofosfatlar (NH4)3PO4, (NH4)2 HPO4 ,H2 hosil bo`ladi,

3Mg + 2H3PO4 →Mg 3(PO4)2 + 3H2 ortofosfat kislota, 3 moli 294 g

P2O5 + 3H2O → 2H 3PO4 , 6Na + 2H 3 PO4→2Na3 PO4 + 3H2
Download 88 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
guruh talabasi
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
samarqand davlat
navoiy nomidagi
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
vazirligi toshkent
Darsning maqsadi
Toshkent davlat
tashkil etish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
bilan ishlash
pedagogika universiteti
Nizomiy nomidagi
fanining predmeti
sinflar uchun
o’rta ta’lim
maxsus ta'lim
таълим вазирлиги
vazirligi muhammad
fanlar fakulteti
ta'lim vazirligi
tibbiyot akademiyasi
Toshkent axborot
махсус таълим
haqida umumiy
umumiy o’rta
Referat mavzu
ishlab chiqarish
fizika matematika
pedagogika fakulteti
universiteti fizika
Navoiy davlat