Introduction to management of Information Technologies


Ma'lumotlarni boshqarishning asosiy tushunchalari



Download 1.61 Mb.
bet2/2
Sana21.05.2021
Hajmi1.61 Mb.
1   2

Ma'lumotlarni boshqarishning asosiy tushunchalari

  • Ma'lumotlar bazasi: turli xil idishlarda tashkil etilgan ma'lumotlarni yig'ish
  • Table 1
  • Table 2
  • Table 3
  • Report
  • Form 1 Acc #:_______ Name:_______

Ma'lumotlar bazasi tizimlarining asosiy tushunchalari

  • Jadval
    • Ikki o'lchovli struktura qatorlar va ustunlardan iborat
  • Maydon
    • Elektron jadvaldagi ustun kabi
  • Maydon nomi
    • Elektron jadvaldagi ustun nomi kabi
    • Misollar: AccountID, mijoz, turi, balansi
  • Maydon qiymatlari
    • Dala uchun haqiqiy ma'lumotlar
  • Yozib olish
    • Biror shaxsni (shaxs, hisob va boshqalar) tavsiflovchi maydonlar to'plami.
  • Birlamchi kalit
    • Yozuvni aniqlaydigan maydon yoki maydonlar guruhi
  • AccountID
  • Customer
  • Type
  • Balance
  • 660001
  • John Smith
  • Checking
  • $120.00
  • 660002
  • Linda Martin
  • Saving
  • $9450.00
  • 660003
  • Paul Graham
  • Checking
  • $3400.00
  • Hisoblar jadvali
  • Har bir jadvalda quyidagilar mavjud:
  • Maydonlar
  • Yozuvlar
  • 1 Birlamchi kalit

Ma'lumotlarni boshqarishdagi asosiy tushunchalar

  • Ushbu jadvaldagi kabi asosiy indeks asosiy maydon bo'lishi mumkin
  • Birlamchi kalit tarkibiy kalit bo'lishi mumkin, ya'ni bir nechta maydonlar
  • AccountID
  • Customer
  • Type
  • Balance
  • 660001
  • John Smith
  • Checking
  • $120.00
  • 660002
  • Linda Martin
  • Saving
  • $9450.00
  • 660003
  • Paul Graham
  • Checking
  • $3400.00
  • Birlamchi kalit

An'anaviy fayl tizimlari

  • Muayyan dasturiy ta'minot tomonidan ishlatiladigan yozuvlar guruhlarini saqlaydigan fayllar tizimi
  • Oddiy, ammo xarajat bilan
    • Ma'lumot almashish imkoniyati yo'q
    • Xavfsizlikning etarli emasligi
    • Xizmat qilish va kengaytirishdagi qiyinchiliklar
    • Allows data duplication (e.g. redundancy)
  • Application 1
  • Program 1
  • File 1
  • File 2
  • File 3
  • Program 2
  • File 1
  • File 2
  • File 3
  • Application 2
  • Program 1
  • File 1
  • File 2
  • File 3
  • Program 2
  • File 1
  • File 2
  • File 3

An'anaviy fayl tizimi anomaliyalari

  • Qo'shish anomaliyasi
    • Bir nechta fayl tizimida joylashgan bo'lsa, ma'lumotlar bir necha marta kiritilishi kerak
  • Modifikatsiya anomaliyasi
    • Alohida fayl tizimlarida ortiqcha ma'lumotlar
    • Tizimingizda nomuvofiq ma'lumotlar
  • Yo'q qilish anomaliyasi
    • Bir vaqtning o'zida ortiqcha ma'lumotlarning barcha nusxalarini o'chirib tashlamaslik
    • Kritik ma'lumotlarni yo'q qilish

Ma'lumotlar bazasining afzalliklari

  • Ma'lumotlar bazasining biznes nuqtai nazaridan afzalliklari quyidagilarni o'z ichiga oladi
    • Moslashuvchanlikni oshirish
      • Ishlov berish tez va oson o'zgaradi
    • Ko'lamning kengayishi va ishlashi
      • Miqyosliligi: MB qanday ortib borayotgan talabga qanday moslashishi mumkin
    • Axborotning qisqarishi va mos kelmasligi
    • Axborot yaxlitligining oshishi (sifati)
    • Axborot xavfsizligini oshirish

Ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimi (DBMS)

  • Dasturiy ta'minot va ma'lumotlar kombinatsiyasi
    • Ma'lumotlar bazasi muhitida ma'lumotlarni to'plash, saqlash va boshqarish.
  • Ma'lumotlar bazasi ma'lumotlar bazasiga quyidagilar kiradi :
    • Ma'lumotlar bazasi
    • Ma'lumotlar bazasi mexanizmi (ma'lumotlar bazasiga kirish va o'zgartirish uchun)
    • Ma'lumotni boshqarish tili
  • Application 1 Program-1 Program-2
  • Application 2 Program-1 Program-2
  • DBMS

Foydalanuvchilar va amaliy dasturlar ma'lumotlar bazasi bilan o'zaro ta'sir qiladigan dastur

  • Foydalanuvchilar va amaliy dasturlar ma'lumotlar bazasi bilan o'zaro ta'sir qiladigan dastur
  • Ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimi (DBMS)

Ma'lumotlar bazasining vazifalari

  • Ma'lumotni (jadvalda) ikkilamchi saqlash uchun saqlang
  • Ma'lumotni ma'lumotga aylantirish (hisobotlar, ..)
  • Foydalanuvchiga haqiqiy ma'lumotlar bazasining turli xil mantiqiy qarashlarini taqdim eting
  • Xavfsizlikni ta'minlang: parolni tasdiqlash, kirishni boshqarish
    • Ma'lumotlar bazasida ma'lumotlarni kim qo'shishi, ko'rishi, o'zgartirishi yoki yo'q qilishi mumkin bo'lgan ma'lumotlar bazasini boshqarish
  • ID Name Amt 01 John 23.00 02 Linda 3.00 03 Paul 53.00
  • Physical view
  • ID Name 02 Linda
  • Name Amt Paul 53.00
  • ID Name Amt 01 John 23.00 02 Linda 3.00
  • Logical views

Ma'lumotlar bazasini boshqarish funktsiyalari (davomiyligi)

  • Bir nechta foydalanuvchiga kirishga ruxsat bering
    • Ma'lumotlarga kirishning mosligini nazorat qilish
    • Bir foydalanuvchiga to'liq yangilanmagan ma'lumotlarga kirishni oldini oling
      • Chiptalarni onlayn sotishda Ticketmaster sizga sotib olish to'g'risida qaror qabul qilish uchun chiptani atigi 2 daqiqa ushlab turishga imkon beradi, shundan so'ng chiptani boshqa kishiga sotish uchun chiqariladi - bu kelishuv nazorati

DMBMning turlari

  • Ish stoli
    • Ish stoli kompyuterlarida ishlash uchun mo'ljallangan
    • Jismoniy shaxslar yoki kichik korxonalar tomonidan ishlatiladi
    • Kam yoki umuman rasmiy tayyorgarlikni talab qilmaydi
    • Katta ma'lumotlar bazasining barcha imkoniyatlariga ega emas
    • Misollar: Microsoft Access, FileMaker, Paradox
  • Ish stoli
  • Server / Korxona
  • Qo'lda

Ma'lumotlar bazasining turlari

  • Server / Korxona
    • Katta va murakkab ma'lumotlar bazalarini yirik tashkilotlar tomonidan boshqarish uchun mo'ljallangan
    • Odatda mijoz / serverni sozlashda ishlaydi
    • Yoki markazlashtirilgan yoki tarqatilgan
      • Markazlashtirilgan - bitta ma'lumotdagi barcha ma'lumotlar
        • Saqlash oson
        • Ko'p foydalanuvchilar bir vaqtning o'zida ishlayotganda sekin ishlashga moyil
        • Agar bitta server ishdan chiqsa, kirish huquqi yo'q
      • Tarqatilgan - har bir joyda ma'lumotlar bazasining bir qismi mavjud
        • Ma'lumotlar bazasini boshqarish juda murakkab
        • Odatda markazlashtirilganidan tezroq
        • Agar bitta server ishdan chiqsa, boshqalar ishlashni davom ettirishi mumkin.
    • Misollar: Oracle Enterprise, DB2, Microsoft SQL Server

Ma'lumotlar bazasining turlari

  • Qo’lda
    • Qo'lda ishlaydigan qurilmalarda ishlash uchun mo'ljallangan
    • Ish stoli yoki server ma'lumotlar bazasi ma'lumotlariga qaraganda murakkabroq va kam imkoniyatlarga ega
    • Masalan: Oracle Database Lite, IBM ning DB2 Hamma joyda.

Ma'lumotlar bazasi modellari

  • Ma'lumotlar bazasi modeli - ma'lumotlar bazasidagi tuzilmalar (masalan, jadvallar) o'rtasidagi munosabatlarning namoyishi
  • Umumiy ma'lumotlar bazalari modellari
    • Yassi fayl modeli
    • Relyatsion model (bu eng keng tarqalgan)
    • Ob'ektga yo'naltirilgan ma'lumotlar bazasi modeli
    • Ierarxik model
    • Tarmoq modeli

Yassi fayllar bazasi

  • Asosiy jadval tuzilmalarida ma'lumotlarni saqlaydi
  • Jadvallar o'rtasida aloqa yo'q
  • Manzillar kitobida PDA-larda ishlatiladi

Nisbiy model

  • Umumiy maydonlar bo'yicha bir nechta jadvallar
  • Ma'lumotlar bazasidagi jadvallar o'rtasidagi aloqani ta'minlaydigan maydonlar yaratish uchun boshqariladigan zaxiradan foydalanadi
    • Ushbu maydonlar chet el kalitlari deb ataladi - bu relyatsion ma'lumotlar bazasining siridir
    • Tashqi kalit bu boshqa jadvalning asosiy kaliti bo'lgan bitta jadvalda maydon yoki maydonlar guruhidir

Ob'ektga yo'naltirilgan ma'lumotlar bazasi

  • Raqamlar va belgilarga qo'shimcha ravishda rasmlar, ovozlar, videolar, grafikalar va boshqalarni boshqaradigan multimedia dasturlari uchun kerak.
  • Veb-ilovalarda mashhur
  • Ko'p sonli tranzaktsiyalarni qayta ishlash uchun relyatsion ma'lumotlar bazasi bilan solishtirganda sekinroq
  • Gibrid ob'ekt-relyatsion ma'lumotlar bazalari paydo bo'ladi

Ma'lumotlar bazasining ierarxik modeli

  • Ma'lumotlar ota-ona va bolalar o'rtasidagi munosabatlardan foydalangan holda daraxtga o'xshash tuzilishga joylashtirilgan.
  • 1960-yillarda IBM tomonidan yaratilgan
  • Birdan-birgacha bo'lgan munosabatlarda ma'lumotlarni saqlash bilan cheklangan
    • Bitta ota-ona segmenti ko'plab bolalar segmentlariga
  • Juda moslashuvchan emas

Tarmoq modeli

  • 1969 yilda ishlab chiqilgan
  • Korxonalar o'rtasidagi ko'p-ko'p munosabatlar
  • Har qanday yozuv boshqa har qanday yozuvlar bilan bog'lanishi mumkin
  • Yuqori moslashuvchan, ammo ayni paytda juda murakkab
  • Kamdan kam ishlatiladi

Ma'lumotlar ombori

  • Ko'pgina tashkilotlarga ichki, tashqi, joriy va tarixiy ma'lumotlar kerak
  • Ma'lumotlar ombori, odatda, operatsion tranzaksiya tizimlari, veb-sayt tranzaktsiyalari va boshqalardan ma'lumotlarni saqlash va boshqarish uchun mo'ljallangan.

Ma'lumotlar ombori asoslari

  • Ma'lumotlar ombori - ma'lumotlarning mantiqiy to'plami
  • - biznesni tahlil qilish va qarorlarni qabul qilish vazifalarini qo'llab-quvvatlaydigan turli xil operatsion ma'lumotlar bazalarida to'plangan
  • Ma'lumotlar omborining asosiy maqsadi qarorlar qabul qilish uchun ma'lumotni butun tashkilotda yagona omborga to'plashdir

Ma'lumotlar ombori asoslari

  • Ekstraksiya qilish, o'zgartirish va yuklash (ETL) - bu ichki va tashqi ma'lumotlar bazasidan ma'lumotlarni chiqarib tashlaydigan, korxona ta'riflarining umumiy to'plamidan foydalangan holda ma'lumotni o'zgartiradigan va ma'lumotlarni omborga yuklaydigan jarayon.

Data Mart

  • Foydalanuvchilarning ma'lum bir guruhi uchun yuqori darajada yo'naltirilgan va ajratilgan ma'lumotlar omborlari to'plami
  • Masalan: Marketing data mart, Sales data mart va boshqalar.

Ma'lumotlar bazasi va boshqalar. Ma'lumotlar ombori

  • Ma'lumotlar bazalarida ikki o'lchovli jadvallar turkumidagi ma'lumotlar mavjud
  • Ma'lumotlar omborida va ma'lumotlar martida ma'lumotlar ko'p qirrali bo'lib, unda ustunlar va satrlar qatlamlari mavjud

Ko'p o'lchovli tahlil

  • Ma'lumotlarni qidirish - faqat xom ashyo tomonidan taqdim etilmaydigan ma'lumotni olish uchun ma'lumotlarni tahlil qilish jarayoni
  • Ma'lumotlarni qidirish vositasi - katta hajmdagi ma'lumotlarda qonuniyatlar va o'zaro munosabatlarni topish uchun turli xil usullardan foydalanadi va kelajakda o'zini tutishni bashorat qiladigan va qarorlarni qabul qilishga yo'naltiradigan qoidalarni buzadi.
  • Ma'lumotlarni qidirish vositalariga quyidagilar kiradi: so'rov vositalari, statistik vositalar, aqlli agentlar va boshqalar.

Axborotni tozalash yoki qirish

  • Tashkilot ma'lumotlar omborida yuqori sifatli ma'lumotlarni saqlashi kerak
  • Axborotni tozalash yoki yo'q qilish - noto'g'ri, noto'g'ri yoki to'liq bo'lmagan ma'lumotlarni yo'q qilish, tuzatish yoki yo'q qilish jarayoni.
  • Axborotni tozalash yoki tozalash, birinchi navbatda, ETL paytida sodir bo'ladi. Keyin, ma'lumotlar Ma`lumotlarni saqlash omborida Axborotni tozalash yoki tozalash vositalaridan foydalangan holda.

E’tiboringiz uchun rahmat!!!


Download 1.61 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
guruh talabasi
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
haqida tushuncha
samarqand davlat
toshkent davlat
navoiy nomidagi
nomidagi samarqand
ta’limi vazirligi
vazirligi toshkent
Toshkent davlat
matematika fakulteti
tashkil etish
Darsning maqsadi
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
Ўзбекистон республикаси
Alisher navoiy
bilan ishlash
fanining predmeti
Nizomiy nomidagi
pedagogika universiteti
таълим вазирлиги
vazirligi muhammad
fizika matematika
maxsus ta'lim
fanlar fakulteti
sinflar uchun
universiteti fizika
o’rta ta’lim
ta'lim vazirligi
Toshkent axborot
махсус таълим
haqida umumiy
Referat mavzu
ishlab chiqarish
tibbiyot akademiyasi
pedagogika fakulteti
umumiy o’rta
Samarqand davlat