# -tugun (momet oluvchi nuqta)

 bet 7/32 Sana 27.09.2021 Hajmi 2.62 Mb.
4-tugun

(momet oluvchi nuqta)

4,5 kN 3 kN

SM4= 0 F12-3+ 4,5-8 - 3-4 = 0 ^ Fi2= - 8кН

2-qirqim

SY = 0 F24+4,5 - 3- 3 = 0 ^

F24= 1,5 кН

3-qirqim

W

F

14

F13

SY = 0 F14-cosa-F13 = 0 ^ F14= -F13/cosa

4-qirqim

F13

SY = 0 F13- 3 = 0 ^ F13= 3kN F14=-F13/cosa= -3/(3/5)= - 5kN.

1. Belgilangan tayoqchalarga tushadigan kuchning ta’sirini aniqlaymiz: \-qirqim

Ra

12

4-tugun

(momet oluvchi nuqta)

2-qirqim

SY = 0 F24 +Ra = 0^

RA = - F24 (o„ng tarmoq tenglamasi)

SM4 = 0

Fi2'3+ Ra'8 = 0 ^ Ra = - 3 kN

3-qirqim

4-qirqim

F13

a F

14

F

13

SY = 0

F13 + F14cosa = 0 ^ F13 = - F14 3/5

SY = 0 F13 - 1 = 0 ^ F13 = 1

1. Aniqlangan kuch va momentlar bo‘yicha ularning epyuralarini quring.

45

1 . 2

Ra

1

8/3

IDr—

^—" " "

1 r

b

2/3 4/3 2/3

4

4

1/4

1

5/3

8/3 F

12

1. F

24

F

13

F

14

1

1. Masala. 4.8-rasmda ko‘rsatilgan fermani hisoblang. Fermaning tayanch va oraliq tugunningpayvand choklarini hisoblang.

Hisoblash uchun berilganlar: chizmadan fermaning uzunligi L = 1 5 m; fermaning qadami b = 6 m; S = 2 , 5 m ; m = 2 , 7 m ; h = 3 m . Fermalar bir biri bilan maxsus metall orqali bog‘langan bo‘lib, uning ustiga meyoriy solishtirma og‘irligi д™ = 0 , 6 2 кN/m2bo‘lgan qoplama yopishtirilgan. Qoplama ustidagi hosil

46

bo‘ladi-gan qorning meyoriy solishtirma og‘irligi pmor = 0 ,5 kN/m2. Metallning
ishonchlilik koeffitsiyenti Ymi = 1. Ferma BCr3cn5 markali po‘latdan yasalgan,
elektrodning markasi Э42А.

Yechish. BCr3cn5 markali po‘lat uchun hisobiy qarshilik, shakildor po‘lat
uchun Ru = 2 3 5 M P a = 2 3, 5 к N / sm2 , po‘lat taxta uchun Ru = 2 2 5 M P a =

1. 2, 5 к N/sm 2. 4. 8-rasmdan foydalanib, fermaning geometrik o‘lchamlarini
aniqlaymiz: fermaning balandligini topamiz:

3

L 15 h 3 h

h = - = — = 3 m; taa = — = -—— = 0,4; sina = -— = o o

1. 5 w 3 ■ 2,5 3m 3 ■ 2,7

3-2,5

cosa = -— = -——^ = 0,926 -> a = 216'.

= 0,37;

a)

3m 3 ■ 2,7

q

a

ш

жнинжгггт

F

1. rasm. 4.2-masala uchun: a-hisob chizmasi; b-qo„yilgan va reaksiya kuchlari.

47

Qoplama bilan bog‘liq fermaning solishtirma og‘irligi g™ = 0 , 2 . . . 0 , 4 k N/m 2

2

oraliqda bo‘ladi, uni 0,4 kN/m deb qabul qilamiz.

Fermaning gorizontal tekislikdagi proeksiyasining har bir m ga ta’sir qiladigan doimiy o‘zgarmas me’yoriy solishtirma kuchni quyidagi formula orqali aniqlaymiz: g m = (g q1 + g™) ■ cosa = ( 0 , 6 2 + 0 , 3 ) ■ 0,9 2 6 = 0,8 5 kN/m2.

Fermaning gorizontal tekislikdagi proeksiyasining har bir m ta’sir qiladigan o‘zgarmas me’yoriy solishtirma kuchning to‘la qiymati quyidagi formula orqali aniqlanadi:

g = (g m ■ 7dmu + P ™0r ■ Xq ormu) ■ /mi = ( 0 , 8 5 ■ 1 , 1 + 0 , 5 ■ 1 , 4) ■ 1 = 1 , 6 3 kN/m2

bu yerda ydm j = 1 , 1 va 0 rm j = 1 , 4 tegishli ravishda doimiy va qor solishtir­ma kuchlarining ishonchlilik koeffitsiyentlari.

Ferma tugunlaridagi hisobiy kuchlarni aniqlaymiz (-,b-rasm):

F1=i±t = 163225'6 = 12,2 kN. F±= q ■ £ ■ b = 1,63 ■ 2,5 ■ 6 = 24,5 kN.

Ferma tayanchlaridagi reaksiya kuchlarini quyidagi formula yordamida aniqla-

7- n n 2F1 + 5F2 2-12,2 + 5-24,5 r , ..

nadi: ^ = —- = 2 = = 7 3 , 5 kN .

Tayanch tugunining hisobi (4.8,a-rasmdagi 1-tugun). Uzunligi 270 sm bo‘lgan tayoqchaga (4.8-rasm)161 kN kuch qo‘yilgan. Bunda siqilgan va cho‘zilgan ferma elementning mustahkamligi uchun ish sharoiti koeffitsiyenti 0,95; egiluvchanligi A>6 0 bo‘lgan ferma panjarasining siqilgan elementlari uchun ish sharoiti koeffitsienti 0,8.

Bo‘ylama egilish koeffitsiyenti p = 0 , 5 bo‘lgandagi dastlabki kerak bo‘ladigan kesim yuzasini (2.3) formuladan foydalanib aniqlaymiz:

Л Fb 161 Л A A 7

A = = = 14,4 sm2.

1P'Ru'Yish 0,5-23,5-0,95

Fermaning yuqori qismi 7 5x6 teng yonli metall burchakdan tashkil topgan deb hisoblab, uni o‘lchamlarini ilovaning 1-jadvalidan olamiz: A = 2 ■ 8, 7 8 = 17,56 sm2; Jx = ]y = 46,6 sm4; z0 = 2,06 sm; ix = 2,3 sm; iy = 3,4 sm.

Ikkita metall burchak orasiga qo‘yilgan qalinligi S = 0,8 sm bo‘lgan metall taxta kesimining y o‘qi bo‘yicha inertsiya momentini aniqlaymiz:

48

 0 o 2 Ш 200

1. rasm. 4.2-masala uchun, 1-tayanch tuguni: 1-tayanch po„lat taxta; 2-tayoqchalar payvandlanadigan po„lat taxta (fason); 3-qovurg‘a; 4- temir-beton ustuni; 5- anker bolt; 6-ankerning gaykasi.

Tayanch tugunining gorizontal tayoqchaning uzunligu 250 sm bo‘lib, u 5 0x5 teng yonli metall burchakdan tashkil topgan deb hisoblab, uni o‘lchamlarini ilova­ning 1-jadvalidan olamiz:

A = 2 ■ 4,8 = 9,6 sm2; Jx = 11,2 sm4; z0 = 1,42 sm; ix = 1,53 sm; iy = 2,38 sm

Ikkita metall burchak orasiga qo‘yilgan qalinligi S = 0,8 sm bo‘lgan metall taxta kesimining y o‘qi bo‘yicha inersiya momentini aniqlaymiz:

49

( s\2 ( °>Q\2 J = 2JX + 2 A(z0+-) = 2^1 1 , 2 + 2^4, S^f 1, 4 2 + -^-) =5 4 sm4.

Gorizontal tayoqchaga uni cho‘zuvchi 150 kN kuch ta’sir qilmoqda.

л F3 150 £ н 2

miz: A = —-— = = 6 , 7 sm 2.

Ru'Yish. 23,5-0,95

Inersiya radiusi: iy = 4JJA = V 54/9,6 = 2 , 3 7 sm.

Egiluvchanligi: AX = £/ iX = 2 5 0/ 1, 5 3 = 1 6 3 ;

Ay = ^y/ iy = 75 0/2,3 S = 3 1 5 .

bu yerday = ^ = = 7 5 0 sm .

Tugundagipayvandlarni hisoblash. BCT3cn5 markali po‘latga markali Э42А elektrod uchun qirqishdagi hisobiy qarshilikni ilovaning 12-jadvalidan olamiz, unga ko‘ra uning qiymati R q = 1 S 0 MP a = 1 S kN/sm2 ga teng. Payvandlash qo‘lda ba- jariladi deb hisoblab, chokning ko‘rsatkichlarini /?ch = 0 , 7 ; /?q = 0 , 3 i?a ych = 1 deb qabul qilamiz.

1. po‘lat taxtaning yuqori qismiga 2 ta 7 5x6 teng yonli metall burchak pay- vandlangan va ularga 161 kN tortuvchi kuch qo‘yilgan. Tashqi payvand chokining kateti at = 6 mm, ichki payvand chokining kateti a i = 4 mm ga teng.

Tashqi payvand chokiga ta’sir qiluvchi kuchni quyidagi formula orqali aniqlash mumkin: Ft = /ch ■ Fb = 0 , 7 ■ 1 6 1 = 1 1 3 kN .

Ichki payvand chokiga ta’sir qiluvchi kuchni quyidagi formula orqali aniqlash mumkin: Fi = ■ Fb = 0 , 3 ■ 1 6 1 = 4 S kN .

Tashqi chokning hisobiy uzunligini quyidagi formula orqali aniqlash mumkin: n Ft из „ r-

"trh — ^ — — 7,5 sm.

?--Rq-at-P ch'Y ch'Yish 2-18-0,6-0,7-1-1

Ichki chokning hisobiy uzunligini quyidagi formula orqali aniqlash mumkin:

о Ft 48 r

tjrh = = = 5 sm.

lcn 2-Rq-avpch-Ych-Yish 2-18-0,4-0,7-1-1

Payvandlanmagan joylarni hisobga olgandagi chokning uzunliklari:

Ltch = ^tch + 1 sm = 7,5 + 1 » 9 sm; Lich = £ich + 1 sm = 5 + 1 = 6 sm

50

1. po‘lat taxtaga gorizontal qilib, 2 ta 5 0x5 teng yonli metall burchak pay- vandlangan va ularga 150 kN tortuvchi kuch qo‘yilgan. Tashqi payvand chokining kateti at = 6 mm, ichki payvand chokining kateti at = 4 mm ga teng.

Tashqi payvand chokiga ta’sir qiluvchi kuchni quyidagi formula orqali aniqlash mumkin: Ft = 3ch ■ Fb = 0 , 715 0 = 1 0 5 kN.

Ichki payvand chokiga ta’sir qiluvchi kuchni quyidagi formula orqali aniqlash mumkin: Ft = (3q ■ Fb = 0,3^15 0 = 45 kN.

Tashqi chokning hisobiy uzunligini quyidagi formula orqali aniqlash mumkin:

n Ft Ю5

Ctrh — ^ — — 7 sm.

2-Rq-a.f /?ch'Ych'Y ish 2-18-0,6-0,7-1-1

Ichki chokning hisobiy uzunligini quyidagi formula orqali aniqlash mumkin:

n Fi 45 . r

£jrh = = = 4,5 sm.

lcn 2-Rq-avpch-Ych-Yish 2-18-0,4-0,7-1-1

Payvandlanmagan joylarni hisobga olgandagi chokning uzunliklari:

Ltch = ^tch + 1 sm = 7 + 1 = 8 sm; Lich = ich + 1 sm = 4,5 + 1 » 6 sm

Fermat temir-beton ustunga o‘rnatilgan, ustunning siqilishdagi solishtirma qar­shiligi Rb = 11,5 MPa = 1, 15kN/sm2. Ferma ustun bilan o‘lchami 20 x 20 sm bo‘lgan metall taxtayordamida bog‘langan. Uningyuzi A ta = 40 0 s m2.

Temir taxtaga tushadigan reaktiv bosimni quyidagi formula orqali aniqlaymiz:

p= b = 7-^ = 0 , 1 8 4 < 1 , 1 5 kN/sm2.