Haydarov muhammad o‘ff 403 E’tibor uchun, dars uchun katta rahmat, ustoz! 8-simenar



Download 0.5 Mb.
Pdf ko'rish
bet7/8
Sana31.10.2020
Hajmi0.5 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8
ustamon,  bilag’on,  bilarmon,chechan,  epchil,  chaqqon,  uddaburon  so’zlarining 

hammasi  “chaqqonlik  va  o’rinlatib  bajarish  mahoratiga  ega”  degan  ma’noni 

bildiradi.  Shu  ma’noni  bu  sinonimik  qatordagi  so’zlardan  balo    so’zi  juda  aniq 

ifodalaydi.  Boshqalarining    o’zaro  sinonimligi  ham  xuddi  shu  balo  so’ziga 

qiyoslash orqali belgilanadi. 

Bosh  so’z,  odatda,  hozirgi  adabiy  tilga  mansubligi,  emotsional  bo’yoq  va 

uslubga ko’ra neytralligi, ko’p qo’llanishi bilan xarakterlanadi. Masalan, chiroyli, 

go’zal,  husndor,  husnli,  xushro’y,  ko’hlik,  ko’rkam,  barno,zebo  suluv, 

latofatli,sohibjamol  sinonimik qatorida chiroyli  so’zi xuddi shunday xususiyatga 

ega bo’lgan so’zdir. 

Sinonimik  qatordagi  so’zlar  emotsional  bo’yoqdorligiga  ko’ra  o’zaro 

farqlanishi  mumkin:  emotsional  bo’yoqli  va  emotsional  bo’yoqsiz  so’zlar. 

Emotsional  bo’yoqli  so’zlar  salbiy  yoki  ijobiy  emotsiyani  (munosabatni) 

ifodalashiga  ko’ra  ikki  turga:  ijobiy  emotsional  bo’yoqli  so’zlar  va  salbiy 

emotsional  bo’yoqli  so’zlarga  bo’linadi.  Masalan,  yuz,  bet,  aft,  bashara,  turq, 

chehra, jamol  sinonimik qatorida yuz – neytral, bashara, turq – salbiy emotsional 

bo’yoqli, chehra, jamol – ijobiy emotsional bo’yoqli so’zlar. 




Sinonimik  qatordagi  so’z  hozirgi  adabiy  til  nuqtai  nazaridan  eskirgan 

bo’lishi  mumkin.  Masalan,  xursandchilik,sevinch,  quvonch,  shodlik,  surur,  farah, 



bexbudlik so’zlari eskirgan so’zlardir.  Foyda, naf, manfaat, hayon  qatorida hayon   

so’zi eskirgan so’z hisoblanadi. 

Sinonimik qatordagi so’z hozirgi adabiy tilga yoki dialektlarga xos bo’lishi 

mumkin. Masalan, ovoz, tovush, sado, sas sinonimik qatorida sas so’zi; qidirmoq, 



axtarmoq, izlamoq, istamoq  qatorida istamoq  so’zi dialektal so’z hisoblanadi. 

6. 


“O’zbek  tili  sinonimlarining  izohli  lug’ati”  da  keltirilgan  sinimik 

qatorlardan namunalar: 

 

 

AJIN,  TIRISH,  BURISH(IQ).  Yuz  va  peshonada  bo’luvchi 



botiq, yo’l-yo’l chiziqlar (izlar). Tirish ,  ayniqsa,  burish(iq) oz qo’llaniladi. 

Yuzingni  qoplagan      a  j  i  n  m  a  s,  to’g’ri.  Yillardan  yillarga  o’tgan 

yo’llardir… (Shuhrat)    

Qo’rqqanidanmi  yo  qattiq  o’yga  to’lganidanmi.  (To’laning)  yuzi 

jiddiylashdi,   ….  peshonasida    t i r i sh l a r  paydo bo’ldi ( M.Ismoiliy) .  

Kampir yelkasini uchirib yig’lar, ko’z yoshlari yuzining   b u r i sh l a r i   

ustidan simobdek yumalab tushib ketayotgan edi (A.Muhiddin). 

(Shokir  ota)  eti  suyakka  yopishgan,  chuvak  yuzi  va  peshanasi  chuqur 

chiziqlar,      b  u  r  i  sh  i  q  l  a  r          bilan  quyuq  qoplangan  kamsoqol  keksa  edi 

(Oybek). 

 

 

AYLANISHMOQ, 



ILAKISHMOQ, 

OSILMOQ. 

Biror 

kimsaning  ilinjida  yurmoq.  Ilakishmoq,  osilmoq  salbiy  bo’yoqq  ega.  Osilmoq 



ko’proq oddiy so’zlashuvda uchraydi. 

Uning  (Sharofatning)  nazarida  bu  taxminlardan  haqiqatga  yaqinrog’i 

Sidiqjonning  shu  “juvon  o’lgur”    Kanizakka    a  y  l  a  n  i  sh  i  b    qolganligi  edi 

(A.Qahhor). 

“Tish soldirish bahonasi bilan (Hakimjon) bir juvonga   i l a k i sh i b    


Download 0.5 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
guruh talabasi
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
samarqand davlat
navoiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
vazirligi toshkent
Darsning maqsadi
Toshkent davlat
tashkil etish
Alisher navoiy
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
bilan ishlash
pedagogika universiteti
Nizomiy nomidagi
sinflar uchun
fanining predmeti
таълим вазирлиги
o’rta ta’lim
maxsus ta'lim
fanlar fakulteti
ta'lim vazirligi
tibbiyot akademiyasi
vazirligi muhammad
махсус таълим
Toshkent axborot
umumiy o’rta
haqida umumiy
Referat mavzu
ishlab chiqarish
pedagogika fakulteti
fizika matematika
universiteti fizika
Navoiy davlat