Gulchehra shamsiddinova, narzullo qodirov, gulsara ahmedova molekular biologiya



Download 0.7 Mb.
Pdf ko'rish
bet4/5
Sana28.09.2021
Hajmi0.7 Mb.
1   2   3   4   5
Nuklein  kislota

Oqsil,  uglevod  va  nuklein  kislota  biopolimerlar  hisoblanib,

monomerlardan tashkil topgan bo‘ladi. Nuklein kislotalarning monomeri

nukleotidlar,  oqsilning  monomeri  esa  aminokislotalar  hisoblanadi.

Hujayrada  tuzilishi,  vazifasi  va  yana  bir  qancha  xususiyatlari  bilan

farq qiluvchi asosan 2 xil nuklein kislota dezoksiribonuklein kislota (DNK)

va  ribonuklein  kislotalar  (RNK)  uchraydi.  Ular  yuqorida  ta’kidlan-

ganidek,  mononukleotidlardan  tashkil  topgan  bo‘lib,  har  bir  nukleotid

azot  asosi  (adenin,  guanin,  sitozin,  timin,  uratsil),  monosaxarid

(dezoksiriboza yoki riboza) va fosfat kislota qoldig‘idan tashkil topgan.

Har bir nukleotidning molekular massasi shartli ravishda 330 D (Dalton).

Nukleotidlar  orasidagi  masofa  (bir  zanjirda)  0,34  nm  yoki  3,4  A  ga

teng. RNK da nukleotidlar  bitta zanjir  hosil  qilib joylashganligi  uchun,

asosan,  unda  vodorod  bog‘lar  uchramaydi  (i-RNK),  DNK  ning  ikki

zanjiri orasida vodorod bog‘lari mavjud bo‘lib, ular doimo komplementar

sherik nukleotidlar A=T (2 ta vodorod bog‘) hamda GS (3 ta vodorod




6

bog‘)  o‘rtasida  uchraydi.  Nuklein  kislotalarning  faoliyati  bilan  bog‘liq

jarayonlar haqida to‘xtaladigan bo‘lsak, ularda boshqa biomolekulalarda

uchramaydigan  jihat  –  o‘zini-o‘zi  hosil  qilish,  ya’ni  ikki  hissa  ortish

jarayoni kuzatiladi. DNK dagi bu jarayon replikatsiya yoki reduplikatsiya

deb  ataladi.

A

=

T



T

=

A



S

G



G

S



A

=

T



T

=

A



S

G



A

=

T



G

S



A

=

T



S

G



T

=

A



1.  DNK  qo‘sh  zanjiri

T

=



A

=

=



T

=

A



A

=

T



=

=

A



=

T

G



S



G



S

S



G



S

G



T

=

A



=

=

T



=

A

A



=

T

=



=

A

=



T

G



S



G

S



T

=

A



=

=

T



=

A

S



G



S



G

T

=



A

=

=



T

=

A



G

S



G



S

A



=

T

=



=

A

=



T

2.  Replikatsiya  jarayoni.

Qo‘sh  zanjirlar  asosida  fermentlar

yordamida  yangi  DNK  zanjirining

sintezlanishi

A

=



T

A



T

=

A



U

S



G



S

G



S

G



A

=

T



A

T



=

A



U

S



G

S



A

=

T



A

G



S



G

A

=



T

A



S

G



S

T



=

A



U

3.  Transkripsiya  jarayoni.

DNKning  bir  zanjiri  asosida

komplementar  tarzda  RNK

(i-RNK)  sintezi

4.  Translatsiya  jarayoni.  i-RNKdagi

nukleotidlar  yordamida  aminokislotalar

sintezi.  Universal  genetik  kod  jadvali

yordamida  kodonlarga  mos

aminokislotalarning  sintezlanishi.

A

U

}



Me t

G

G



A

}

As p



U

S

A



}

Glu


G

A

S



}

Thr


U


7

DNKdan  RNK  (i-RNK,  t-RNK,  r-RNK)lar  sintezlanish  jarayoni

transkripsiya  –  ko‘chirib  yozish  deb  ataladi.  Bu  jarayon  ham  qat’iy

komplementarlik asosida kechadi. Hujayradagi eng asosiy assimilatsion

jarayonlardan  biri  oqsil  biosintezi  hisoblanadi,  bu  jarayon,  asosan,

sitoplazmada, ribosomalarda kechadi. Sintezlanadigan oqsil haqidagi irsiy

axborot, asosan, yadroda, DNK da nukleotidlar ketma-ketligida yozilgan

bo‘lib,  ular  asosida dastlab  RNK  sintezlanib  olinadi (  i-RNK,  t-RNK,

r-RNK).  RNKlar  sitoplazmaga  chiqarilgach  har  biri  o‘ziga  xos

funksiyalarni  bajaradi.  i-RNKda  4  xil  nukleotid  yordamida  kodlangan

irsiy axborot har nukleotidlar uchligida (triplet) aminokislotalar sinteziga

sabab bo‘ladi. Har bir aminokislotaning 4 xil nukleotid  yordamida 3 ta

nukleotid  ketma-ketligida  ifodalanib  kelishiga  genetik  kod  deyiladi.


Download 0.7 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
guruh talabasi
nomidagi toshkent
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
haqida tushuncha
rivojlantirish vazirligi
toshkent davlat
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
matematika fakulteti
ta’limi vazirligi
samarqand davlat
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
bilan ishlash
pedagogika universiteti
vazirligi muhammad
fanining predmeti
Darsning maqsadi
o’rta ta’lim
navoiy nomidagi
haqida umumiy
Ishdan maqsad
moliya instituti
fizika matematika
nomidagi samarqand
sinflar uchun
fanlar fakulteti
Nizomiy nomidagi
maxsus ta'lim
Ўзбекистон республикаси
ta'lim vazirligi
universiteti fizika
umumiy o’rta
Referat mavzu
respublikasi axborot
таълим вазирлиги
Alisher navoiy
махсус таълим
Toshkent axborot
Buxoro davlat