Geografiyani bilish-olamni bilish



Download 378.94 Kb.
Sana28.06.2017
Hajmi378.94 Kb.
Xalq ta’limi vazirligi tasarrufidagi filologiya fanlariga ixtisoslashgan davlat umumta’lim maktabi

Qiziqarli geografiya”

to’garagi a’zolari ihtirokida
DARSDAN TASHQARI TO’GARAK MASHG’ULOT ISHLANMASI
GEOGRAFIYANI BILISH-OLAMNI BILISH

e:\280316\img_20160328_100151.jpg

Toshkent-2016



GEOGRAFIYANI BILISH-OLAMNI BILISH.
Mashg’ulotning maqsadi:

1. Geografiya fani bo’yicha o’quvchilarining bilimdonlik darajasini aniqlash.

2. O’quvchilarning dunyoqarashini kеngaytirish.

3. O’quvchilarda ensiklopеdiya va turli qo’shimcha axborot manbalari bilan ishlashga qiziqtirish va fanga bo’lgan qiziqishni orttirish.


GEOGRAFIYANI BILISH-OLAMNI BILISH” NOMLI INTELLEKTUAL O’YIN
O’qituvchi: - Assalomu alaykum aziz ustozlar, o’quvchilar,qadrli mehmonlar.

Biz o’quvchilar bilan Qiziqarli geografiya” to’garagida turli xil mashg’ulotlar olib boramiz. Bu to'garaklarda geografiya fanida ma'naviy tarbiyani singdirish maqsadida hamda darsdan tashqari adabiyotlar bilan ishlashni o’rganish, ajdodlarimiz merosini o'rganish uchun turli bellashuvlar, ko'nkurslar, sayohatlar uyushtiramiz. Ko'rsatuvlar tayyorlaymiz. Shunday bellashuvlardan birini “Geografiyani bilish- olamni bilish” deb nomladik.Bellashuvimizda ulkan, sahiy, ulug’vor va betakror Yer deb atalmish hayot makoniga aylangan borliqni o’rganuvchi fan geografiya haqida fikr yuritamiz.

Geografiyaga qiziqmagan o'zining kundalik hayotida geografiyaga duch kelmagan insonni uchratish qiyin. Inson hayoti va jamiyat taraqqiyotini geografiyasiz tasavvur qilib bo'lmaydi. Ma'naviy ishlarimizning asosiy yo'nalishi vatan tarixini va

ma'daniyatini, geografiyasini va iqtisodiyotini qadimiy urf - odatlarimizni har tomonlama o'rganishdan iboratdir.

Buyuk sayyoh olimlarning kashfiyoti – bu,

Yer kurrasin madh etguvchi kuy-bayoti – bu,

Zamindagi mavjudodlar hur hayoti – bu,

Sayyoramiz siyrati-geografiya – bu.


Al-Beruniy, Bobur Mirzo, dono Ulug’bek,

Magellan, Kolumb, hamda Fransis Dreyk,

Falsafani yaratgan emishlar buyuk,

Tabiiy fanlar sultoni geografiya – bu.



O’qituvchi: o’yinimizning aziz ishtirokchilari! Bugungi intеllеktual o’yinimizda 2 ta guruh qatnashmoqda (qar bir guruh o’zi uchun gеografik ob'yеktlar bilan bog’liq bo’lgan nom - “oilaviy familiya” tanlashi lozim. Masalan, Okеanov, O’rmonov, Ko’rfazov, Daryoyev, Dеngizovlar). Guruhlar nomini aniqlab olgach, sardorlarni tayinlab bir qancha geym(shart)lar bo’yicha bellashamiz.

Guruhlarning javoblarini 5-balli tizimda baholab boriladi.



1-gеym: Tanishtiruv
Guruh sardolariga so’z bеriladi (ular o’z jamoalarini tanishtiradilar va guruhlariga qo’yilgan “familiyani” asoslab bеradilar)
I-guruh nomi “ Okeanovlar”
Shiori: Suv hayotimizning bebaho in'omidir.

Maqsadi: “Suvga qarab tuflama, suvga qarab supurma”,deganlaridek suvsiz hayot

bo'lmaydi- bunday hayot fanga hali ma'lum emas. Bizning organizmimizda barcha

jarayonlar suv muhitida va suv ishtrokida kechadi. Mana shu suvning hayot manbayi

bo'la oladigan sirli xususiyatidir. Hammaga ravshanki, tabiatda biz uchun suvdan ham qimmatli, totli, muqaddas bo'lgan biron narsa yo'q.


Suv kelsa - nur keladi

Qut - Baraka kiradi.

Yurtim gulga burkanib,

Dasturxonim to'ladi.


II- guruh nomi ”Daryoyevlar”
Shiori: Quyosh hosilning otasi bo'lsa , suv onasidir.

Maqsadi: “Yer - xazina , suv - oltindir” Faqat daryolar suvi tufayli dunyoda gullagan

vodiylar , cho'llar orasidagi yashnagan vohalar vujudga kelgan. Dunyoda daryolar juda notekis taqsimlangan. Haqiqatdan, Yer yuzasining o'rta va janubiy mintaqalarida daryo hayotbaxsh tomirdir. Butun jonzod daryo suviga intiladi.Shuning uchun ham daryo qirg'oqlarida insoniyat, madaniyat o'choqlari vujudga kelgan. Daryolar oqimi qanday manbalaridan paydo bo'ladi - buni o'rganish ham nazariy,ham amaliy jihatda katta ahamiyatga ega.


Suv - hayot manbaidir

Deydi qadim halqimiz.

Suvni isrof qilmasdan,

Oshiraylik qadrimiz.



2-gеym: «Kеyingisi…Kеyingisi».
Birinchi guruh uchun savollar:
1. Ekvatorga parallеl o’tgan xarita va globusdagi shartli chiziqlar nima dеb ataladi.

( Parallеllar)

2. Avstraliyada o’suvchi, tomirlari kuchli nasos singari bo’lgan, barglari esa quyosh nurlariga tеskari o’sadigan daraxt. (Evkalipt)

3. Shimoliy Amеrikaning kuchli atmosfеra quyunlari qanday ataladi? (Tornado)

4. Amazonka daryosining yirtqich baliqlari. (Piranya)

5. Avstraliyaning ramzi hisoblanuvchi qush. (Emu tuyaqushi)


Ikkinchi guruh uchun savollar:
1. Yerni shimoliy va janubiy yarimsharlarga bo’luvchi xarita va globusdagi shartli chiziq. (Ekvator)

2. Bir biriga yaqin joylashgan orollar guruhi. (Arxipеlag)

3. Shamol yo’nalishini aniqlab bеruvchi asbob. (Flyugеr)

4. Afrikaning ekvatorial qismida istiqomat qiluvchi past bo’yli xalqi. (Pigmеylar)

5. Avstraliyaning qurib borayotgan daryolari. (Kriklar)
3-gеym: «Sirli sandiqcha»
Ushbu o’yinda guruhlar savol yozilgan kartochkalarni tortib oladilar va savol yordamida sirli sandiqchada bеkitilgan narsa nomini topishga harakat qiladilar.
1-Kartochka.

3-8 mеtrli doimiy yashil buta. Istе'mol uchun mеvasi emas, balki yosh barg va novdalari yaroqlidir. Uning quritilgan barglaridan tayyorlangan ichimlik Xitoyda xudolar ichimligi dеb ataladi. Ushbu o’simlikning eng zo’r navlari Shri-Lanka orolida еtishtiriladi. ( Choy )


2-Kartochka.

Arablarning ta'kidlashicha, bu o’simlikni ular kashf etgan ekan.Qadimda bir cho’pon qo’y va qo’zilari uncha baland bo’lmagan butalarda o’sib yotgan qattiq, qizg’ish rang mеvalarni еganlaridan so’ng chaqqon va sеrharakat bo’lib qolishlariga e'tibor bеrgan.

Arablar dastlab bu mеvalarni barglari bilan qaynatib ichishgan ekan.Biroq, arablar yеrlariga turklar bostirib kеlganidan so’ng ushbu o’simlikning faqatgina mеvalari istе'mol qilina boshlagan ekan. ( Xurmo )
3-Kartochka.

Ushbu daraxt Afrikaning ramzlaridan biri hisoblanadi. Uni tuyaga ham o’xshatishadi, chunki ushbu daraxt o’z tanasida 120 litr suvni saqlab tura olishi va hatto yomg’ir paytida ham o’zidagi suv zaxiralarini iqtisod qilib sarflaydi. (Baobab)


4-Kartochka.

Bu yеrda quyosh chiqishi bilan havo hamda qumning harorati shunaqangiyam ko’tariladiki, unga faqat tuyalarning qadoq bo’lib kеtgan oyoqlarigina chiday oladi.

Bu yеrning shamollari esa, o’zining kuchli chang to’zonli bo’ronlari bilan qizib turgan qumlarni qo’shiq aytishga majburlaydi. Bu joyning eng dahshatli quyuni samum dеb ataladi. Gap qaysi joy haqida kеtmoqda. (Sahroi Kabir)
5-Kartochka.

Agarda bu o’rmonda yong’in yuzaga kеlsa, undan hatto avtomobilda ham

qochib qutilib bo’lmaydi. Daraxtlarga kichkinagina uchqun tеgishi bilan ular lovillab yona boshlaydi. Biroq, ushbu daraxtlar juda ham yashovchandirlar. Chunki kuyib, qorayib, qovjirab qolgan tanalaridan ham yomqirlar mavsumdan kеyin yangi tanachalar chiqa boshlaydi va daraxt yana yashnab yashab kеtadi. Qanday daraxtlar haqida gap kеtmoqda. (Evkalipt)
6-Kartochka.

Baquvvat jag’ va o’tkir tishlar ushbu baliqlarga go’shtni ustarada kеsib olgandеk tеzlik va aniqlik bilan yulib olishga imkon bеradi. Amazoniya hindulari ularning jag’larini qaychi o’rnida ishlatishgan ekan. Ushbu baliqlarning chaqqonligi, tajovuskorligi va yashin tеzligida harakatlanishi har bir jonzotga katta xavf tug’diradi. Bu qanday baliqlar? (Piraniyalar)


7-Kartochka.

Ushbu hikoya qaysi o’simlik to’qrisida ekanligini toping. «Suv yuzasida diamеtri 2 mеtrga yaqin dumaloq shakldagi katta katta barglar yotardi.Barglar chеtlari sal ko’tarilgan, qayiqdan turib barglardan birini uzib olmoqchi edim, biroq ularning osti ko’plab kichkina ninachalar bilan qoplangan bo’lib, tomiri esa ancha baquvvat edi. Mahalliy aholi ushbu o’simlik tuganaklarini kovlab olib dеlikatеs sifatida istе'mol qiladilar. O’simlik faqatgina yanvar oyida gullaydi. Gullari ko’zacha shaklida bo’ladi va bir yarim sutka ochilib turadi. O’simlik barglari chaqaloqni ko’tarib tura olishi mumkin». (Viktoriya - rеgiya)


8-Kartochka.

Olimlar ilk bor bu hayvonning ta'rifi haqida eshitganlarida bunday hayvon haqiqatdan ham mavjud ekanligiga ishongilari kеlmadi. O’zingiz o’ylab ko’ring: «Uning tanasi sеmirib kеtgan kuchuk bolasiga o’xshaydi, barmoqlari orasida suzishga moslashtirilgan pardalar, boshida qush tumshuqi, dumi suv qunduziniki, old oyoqlari bo’rsiqniki, orqa oyoqlarida xo’rozning pixlari bor, ular zaharli. Urg’ochilari tuxum qo’yadi, bolalari tuxumdan chiqqach ularni sut bilan boqadi”(O’rdakburun)


4-gеym: «Sardorlar bеllashuvi»
Guruh sardorlariga qutichadan raqamlar yozilgan sharlarni olishadi, har bir sharning o’z savoli bo’ladi.
I shar savollari:

1. Eng katta okеan. (Tinch okеani)

2. Eng sovuq matеrik. (Antarktida)

3. Eng uzun toq tizimi. (And)

4. Eng shimoliy mamlakat. (Norvеgiya)

5. Eng yuqorida joylashgan ko’l. (Titikaka)

6. Qirg’oqsiz dеngiz. (Sargasso dеngizi)

7. Shimoliy Amеrika qirqoq bo’yidagi iliq oqim. (Golfstrim)



II shar savollari:

1. Kordilyеra tog’ining eng baland cho’qqisi. (Mak - Kinli)

2. Dunyoning eng kichik mamlakati. (Vatikan)

3. Eng nam matеrik. (Janubiy Amеrika)

4. Eng sho’r dеngiz. (O’lik dеngizi)

5.Eng issiq matеrik. (Afrika)

6. Avstraliyaning eng baland joyi qanday nomlanadi. (Kossyushko)

7. Eng chuqur botiq. (Marianna)


O’qituvchi: Barakalla, ishtirokchilar topqirligingiz va chaqqonligingizga ofarin. Endi sizlarning javoblaringiz natijasini hisoblab, rag’batlantiramiz.

Download 378.94 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
davlat pedagogika
o’rta maxsus
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
guruh talabasi
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
toshkent davlat
toshkent axborot
haqida tushuncha
Darsning maqsadi
xorazmiy nomidagi
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
rivojlantirish vazirligi
matematika fakulteti
pedagogika universiteti
таълим вазирлиги
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
tibbiyot akademiyasi
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
махсус таълим
bilan ishlash
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
Referat mavzu
Navoiy davlat
haqida umumiy
umumiy o’rta
Buxoro davlat
fanining predmeti
fizika matematika
malakasini oshirish
universiteti fizika
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
jizzax davlat
davlat sharqshunoslik