Geografiya va iqtisodiy bilim asoslari


Dunyo hududlarida aholining tug’ilganda kutilayotgan umr ko’rish yoshi (2017 yil)



Download 5.32 Mb.
bet15/150
Sana29.08.2021
Hajmi5.32 Mb.
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   150
Dunyo hududlarida aholining tug’ilganda kutilayotgan umr ko’rish yoshi (2017 yil)

Hududlar

Erkaklar

Ayollar

O’rtacha

Dunyo bo’yicha

70

74

72

Afrika

61

64

62,5

Amerika

74

80

77

Osiyo

71

74

72,5

Yevropa

75

81

78

Avstraliya va Okeaniya

75

79

77

Aholining uzoq umr ko’rishi mumkin bo’lgan hudud Yevropa, Avstraliya va Okeaniya hamda Amerika hududlari ekan. Hozirgi davrda insonning eng uzoq umr ko’rishi o’rtacha 79-83 yoshni tashkil etmoqda. 2009 yil eng uzoq umr ko’rsatkichi Yaponiya (83 yosh). Xitoy-Gonkong (82 yosh), Xitoy-Makao (82 yosh), Singapur (81 yosh), Islandiya (81 yosh), Finlyandiya (80 yosh), G’arbiy Yevropa davlatlarida (79-82 yosh), Kosta-Rika, Gvadelupa davlatlarida (79 yosh) kuzatilmoqda. Eng qisqa umr ko’rish esa Markaziy Afrika Respublikalari (45 yosh), Angola (46 yosh), Nigeriya (47 yosh), S’erra-Leona (48 yosh) va Burundi (49 yosh) davlatlarida qayd etilmoqda.

Aholining o’rtacha umr ko’rish muddatini aniqlashda ayniqsa go’daklar o’limi alohida ahamiyatga egadir. Go’daklar o’limining yuqori bo’lishi aholi o’rtacha umr ko’rish muddatini ko’rsatkichlarini qisqarishiga olib keladi.

Go’daklar o’limi (har 1000ta tirik tug’ilgan bolaga nisbatan 0 dan 1 yoshgacha bo’lgan o’lim soni). Manbalardan ma’lumki, XIX asrda, ba’zi rivojlanayotgan davlatlarda esa, XX asr birinchi yarmida ham go’daklar o’limi yuqori bo’lgan. 1900 yilda G’arbiy Yevropa davlatlarida har 1000ta tirik tug’ilgan chaqaloqdan 140tasi, Markaziy Osiyo davlatlarida esa qayd etilganidek – 500-600tasi hayotdan ko’z yumgan. 1950 yillarda go’daklarning o’lim hollari bir muncha kamaydi. Yevropa davlatlarida go’daklar o’limi 45‰ni (eng yuqorisi 69 ‰ – Gresiyada, eng pasti – 22 ‰ Shvesiyada)5, sobiq SSSR tarkibiga kirgan davlatlarda esa – 80-83 ‰ni tashkil etgan6.

1960–1980 yillarda dunyodagi qator davlatlarda aholi salomatligi borasida ulkan ishlar qilindi. Sog’likni saqlash tizimi rivojlanib, aholiga tibbiy xizmat ko’rsatish yaxshilandi. Onalar va bolalar salomatligiga katta e’tibor berildi. Dunyoda aholi salomatligini, onalar va bolalar, ayollar salomatligini muhofaza etuvchi nufuzli tashkilotlar tuzildi. Natijada aholi o’limi, jumladan go’daklar o’limi ham keskin kamaydi

1980–2000, 2001–2009 yillarda go’daklar o’limining pasayishi jarayoni davom etdi. 1980 yilda go’daklar o’limi iqtisodiy rivojlangan davlatlarda quyidagi ko’rsatkichlarga ega bo’lgan: Avstriyada – 14,3 ‰, Belgiyada – 12,1‰, Daniyada – 8,4 ‰, Italiyada – 14,6 ‰, Kanadada – 10,4 ‰, Niderlandiyada – 8,6 ‰, Norvegiyada – 8,1 ‰, AQShda – 12,6 ‰, Fransiyada –10,0 ‰, Shvesiyada – 6,9 ‰, Yaponiyada – 7,5 ‰. 2009 yilda bu ko’rsatkichlar 3-6 ‰ni tashkil etgan. XXI asr boshida go’daklar o’limining eng past ko’rsatkichlari Yaponiya, Singapur, Shvesiya davlatlarida qayd etilib, ularda har 1000 tirik tug’ilgan bolalardan uchtasi halok bo’lar ekan. 1980 yillarda go’daklar o’limining eng yuqori darajasi rivojlanayotgan davlatlardan Afg’oniston – 194 ‰, Malavi – 163‰, Somali – 155 ‰ kabilarda qayd etilgan. Hozirgi davrda ushbu davlatlarda go’daklar o’limi kamayib, mos ravishda 145, 107, 114 ‰ni tashkil etmoqda. Lekin Markaziy Afrika davlatlarida (113 ‰), Markaziy Osiyoning janubida joylashgan davlatlarda (65 ‰) hamon go’daklar o’limi yuqoridir. Bu holning asosiy sabablari, bir tomondan tug’ilishning yuqori bo’lishi va natijada ona va bola organizmini zaiflashuvi bo’lsa, ikkinchi tomondan issiq iqlim sharoiti, iqtisodiy rivojlanishning pastligi, hamda tibbiy xizmatning nisbatan yetishmasligidir.

Qadimda go’daklar asosan ekzogen sabablarga ko’ra, yuqumli kasalliklardan vafot etgan bo’lsalar, hozirgi davrga kelib, yuqumli kasalliklar kamayib ketdi. Go’daklar o’limiga endogen omillar (ko’proq nafas olish organlari kasalligi, endokrin, yurak-qon tomir kasalliklari) sabab bo’lmoqda.. Shunday bo’lsada, dunyodagi qator davlatlarda go’daklar o’limi XXI asr boshida, oldingi asrga nisbatan, keskin kamaygan va bu hol aholi umr ko’rishi ko’rsatkichlariing ko’tarilishiga ta’sir etgan.



Download 5.32 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   150




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
nomidagi toshkent
guruh talabasi
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
rivojlantirish vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
matematika fakulteti
ta’limi vazirligi
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
samarqand davlat
vazirligi muhammad
pedagogika universiteti
bilan ishlash
fanining predmeti
Darsning maqsadi
navoiy nomidagi
o’rta ta’lim
Ishdan maqsad
haqida umumiy
nomidagi samarqand
fizika matematika
sinflar uchun
fanlar fakulteti
maxsus ta'lim
Nizomiy nomidagi
ta'lim vazirligi
moliya instituti
universiteti fizika
Ўзбекистон республикаси
umumiy o’rta
Referat mavzu
respublikasi axborot
Toshkent axborot
таълим вазирлиги
Alisher navoiy
махсус таълим
Buxoro davlat