Феъл сыз туркуми



Download 0.57 Mb.
Pdf ko'rish
bet7/71
Sana12.01.2021
Hajmi0.57 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   71
5. ORTTIRMA NISBAT. 

 

 



Orttirma  nisbatda,  birinchidan,  sub'yekt  o'z  harakatini  boshqa  bir 

sub'yektning ta'siri, tazyiqi natijasida bajarilishini ifodalaydi. Bunday holda ikkita 

sub'yekt bo'lib, asosiy sub'yekt vositali to'ldiruvchi, ikkinchi darajali sub'yekt esa 

ega  sifatida  qo'llangan  bo'ladi.  Masalan:  Zulfiya  ko'ylagini  chevarga  tikdirdi. 

Bunda  asosiy  sub'yekt,  ya'ni  harakatni  bajaruvchi  shaxs  (chevar)  to'ldiruvchi, 

ikkinchi  darajali  shaxs  (Zulfiya)  ega  vazifasida  qo'llanilgan  ikkinchi  darajali 

sub'yektning harakati ancha umumiy, mavhum bo'ladi. Masalan: O'qituvchi bizga 

yangi  kitoblar  ko'rsatdi.  Ko'rish  harakati  bunda  to'ldiruvchi  (biz)  tomonidan 

bajarilgan bo'lib, ega (o'qituvchi) ko'rish harakatining bajarilishida ta'sir qiluvchi 

vositadir.  Ikkinchi  holatda  esa,  faqat  bir  sub'yekt  mavjud  bo'lib,  uning  harakati 




 

ob'yektga  o'tadi:  U  kitob  keltirdi  kabi.  Orttirma  nisbat  fe'l  negizlariga  quyidagi 



qo'shimchalarni qo'shish bilan yasaladi: 

 

a)  oxiriga  unli  yoki  y,  r  undoshlari  bo'lgan  negizlarga  -t  qo'shimchasini 



qo'shish bilan. Masalan: uxla-t, qisqar-t, ko'pay-t kabi; 

 

b) oxirida jarangsiz undosh bo'lgan bo'g'inli negizlarga, shuningdek, ko'p 



bo'g'inli negizlarga -tir qo'shimchasini qo'shish bilan: toptir, ayttir, undir kabi; 

 

d)  oxirida  sh,  ch,  t  undoshlari  bo'lgan  negizlarga  -ir  qo'shimchasini 



qo'shish bilan: ichir, tushir, qaytar kabi; 

 

e)  oxirida  undosh  tovush  bo'lgan  ba'zi  bir  bo'g'inda  negizlarga  -ar 



qo'shimchasini qo'shish bilan: chiqar, qaytar kabi; 

 

f)  oxirida  k,  m  undoshlari  bo'lgan  ba'zi  negizlarga  -iz  qo'shimchasini 



qo'shish bilan: oqiz, tomiz kabi; 

 

g) oxirida undosh tovush bo'lgan ba'zi bir negizlarga          -kaz, -qaz, -




Download 0.57 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   71




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
axborot texnologiyalari
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
guruh talabasi
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
toshkent axborot
nomidagi samarqand
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
xorazmiy nomidagi
Darsning maqsadi
vazirligi toshkent
tashkil etish
Toshkent davlat
rivojlantirish vazirligi
Alisher navoiy
matematika fakulteti
Ўзбекистон республикаси
pedagogika universiteti
sinflar uchun
bilan ishlash
maxsus ta'lim
Nizomiy nomidagi
таълим вазирлиги
tibbiyot akademiyasi
ta'lim vazirligi
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
fanining predmeti
махсус таълим
umumiy o’rta
haqida umumiy
Referat mavzu
fizika matematika
Navoiy davlat
Buxoro davlat
universiteti fizika
ishlab chiqarish
Fuqarolik jamiyati
pedagogika fakulteti