Ekologiya fanining maqsadi va vazifalari


EKOLOGIYANING KISKACHA TARIXI



Download 105.5 Kb.
bet4/6
Sana12.01.2021
Hajmi105.5 Kb.
1   2   3   4   5   6
EKOLOGIYANING KISKACHA TARIXI

Tirik organizmlar xayotnning tashqi muxit bilan bog`likligi kadimdan ma`lum. Antik davrda yashagan faylasuflarning asarlarida hayvonlarning turli instinktlari, baliqlar va qushlarning migratsiyalari, o`simliklarning tashqi qiyofasi tuprok, va iqlim sharoitlari bilan bog`liqligi xakidagi ma`lu­motlar kеltiriladi. uyronish davridagi ishlarda o`simlik va xayvonlarning tuzilishi yashash sharoitlari bilan borliq holda o`rganiladi, XVII—XVIII asrlardagi ekologik ma`lumotlar tirik organizmlarning ayrim guruxlarini o`rganishga qaratilgan edi. J. Byuffon (1707—1778J -inng ishlarida xayvonlarning tuzilishiga tashqi muxitning ta`siri masalasi kutarilgan. J- B-Lamark (1774—1829) dastlabki evolyutsion ta`limotni o`rtaga tashladi va o`simlik xamda xayvonlarning evolyutsion o`zgarishlarida eng muhim omil bo`lgan tashki muxit ta`siri dеb xisobladi. XIX asrdagi ekologiya ma`lumotlar (A. Gumboldt) o`sim­liklar gеografiyasida yangi ekologik yunalishni kеltirib chiqardi.

1859 yilda Ch. Darvin «Tabiiy tanlanish yuli bilan turlarning kеlib chikishi» asarida tabiatdagi yashash uchun kurash, ya`ni tur bilan muhit o`rtasidagi xar kanday karama-karshiliklarning ko`rinishlari tabiiy tanlanishga olib kеladi va evolyutsiyaning xarakatlantiruvchi kuchidir dеb karaydi.

XIX asrning ikkinchi yarmida ekologiya fani o`simliklar va xayvonlarning iqlim omillariga moslanishini o`rgandi. A. N Bеkеtov (1825—1902) o`simliklarning ichki va tashki tuzilishidagi xususiyatlarni ularning gеografik tarqalishi bilan bog`likligi xamda fiziologik usullarning ekologiya uchun axamiyati katta ekanligini ko`rsatdi. Ana shunday ishlar xayvonlar xayoti misolida A. F. Middеndorf tomonidan o`rganildi, 1871 yilda nеmis gidrobiologi K. Myobius biotsеnozlar xaqidagi tasavvurlarni asoslab bеrdi. Jamoalarni o`rganish turli uslublar bilan boyidi va o`simliklar jamoasi (fitotsеnologiya) o`simliklar ekologiyasining mustak.il sohasi sifatida ajralib chiqdi. O`simliklar jamoasi haqida G. F. Morozov va F. N. Sukachеv batafsil fikr yuritib, bu soxaga asos soldilar. Rus olimlari V. N. Sukachеv, B. A. Kеllеr, V. V. Alеxin, V. G. Ra-mеnskiy, A. P. Shеnnikov va chеt ellik olimlardan F. Klеmеn-tеs, K Raunkiеr, T. Dyu Riе, I Braun — Blankе va boshqalarning fitotsеnologiya ishlari umumiy biotsеnologiyaning rivojlanishiga katta hissa qo`shdi.

Umumiy ekologiyaning rivojlanishida D. N. Kashkarovning «Muhit va jamoa» dеb nomlangan Urta Osiyo univеrsitеtida o`qigan ma`ruzalari kеyinchalik «Hayvonlar ekologiyasi asoslari» nomi bilan birinchi yozilgan darslik bo`lib qoldi.

Xayvonlarning morfologik va evolyutsion ekologiyasini rivojlantirishda M. S. Gilyarov, S. S. Shvartslar katta xissa qo`shdilar.1 I. S. Sеrеbryakov tomonidan gulli o`simliklarning hayot shakllari tasnifoti ishlab chiqildi.

1940- yillarniig boshlarida tabiiy sistеmalarni o`rganish jarayonida yangi yunalish kеlib chikdi. 1935 yili ingliz olimi A. Tеnsli ekosistеmalar, 1942 yilda esa V. N. Sukachеv biogеotsеnozlar hakidagi ta`limotni ilgari surdilar.

1950-yilning boshlarida G. O dum, Yu. Odum, R. Untеkkеr, R. Margalеf va boshkalar biologik masuldorlikning nazariy asoslarini yaratish borasida ish olib bordilar.

Xulosa qilib shuni aytish kеrakki, ekologiyaning ijtimoiy roli ortib bormokda va u tabiatni muxofaza qilish va undan oqilona foydalanishning nazariy asosi hisoblanadi.


Download 105.5 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
guruh talabasi
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
samarqand davlat
navoiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
vazirligi toshkent
Darsning maqsadi
Toshkent davlat
tashkil etish
Alisher navoiy
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
bilan ishlash
pedagogika universiteti
Nizomiy nomidagi
sinflar uchun
fanining predmeti
таълим вазирлиги
o’rta ta’lim
maxsus ta'lim
fanlar fakulteti
ta'lim vazirligi
tibbiyot akademiyasi
vazirligi muhammad
махсус таълим
Toshkent axborot
umumiy o’rta
haqida umumiy
Referat mavzu
ishlab chiqarish
pedagogika fakulteti
fizika matematika
universiteti fizika
Navoiy davlat