Botanika faniga kirish


DNK qo`shaloq zanjirining replikatsiyasi



Download 202 Kb.
bet6/22
Sana15.07.2021
Hajmi202 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   22
DNK qo`shaloq zanjirining replikatsiyasi: Prokariot organizmlar genomiga nisbatan eukariot organizmlar genomi juda murakkab tuzilgandir. Bu albatta tabiiydir. Chunki prokariot genomi faqat bir hujayraning tuzilishini belgilasa, eukariot organizmlar genomi butun

bir murakkab tuzilgan organizmning o` sishini, rivojlanishini va umuman butun ontogenez haqida ma’lumot tutganligi tufayli milliarlarcha informatsiya tutadi. Shu sababli ham evolyutsiya mobaynida xromosomalardagi DNK massasi ortib borib genlar ekspretsiyasi va boshqariluv sistemasi murakkablasha borgan.

Eukariot organizmlarning xromosoma apparati quyidagi hollar bilan xarakterlanadi,

1. Yadro xromatinida DNK molekulasi asosiy oqsillar kompleksi bilan (gistonli va gistonsiz) hamda qisman lipidlar va RNK molekulalari bilan bog`langandir. DNKning qo`sh zanjiri va gistonlar birgalikda nukleosomalar

va DNK zanjiridan tashkil topgan davriy tuzilmalar hosil qilgan.

Nukleosoma sakkiz juft giston oqsillaridan ya`ni H2A, H2B, H3 va H4 (bar biri 2 molekuladan) tashkil topgan bo`lib ularga 140-200 juft nukleotidlardan tashkil topgan DNK zanjiri «ushovlangandir». Nukleosomalarning diametri 10 nm atrofida bo`lib har bir nukleosama oralig`ida 30-50 juft nukleotidlardan iborat va uzunligi 10-20 nm bo`lgan hamda HI gistoni bilan bog`langan DNK molekulasi joylashgandir.

Xromatindagi DNK molekulasining mana shunday joylashishi unga yanada murakkabroq halqalar hosil qilishiga va juda ko`p informatsiya saqlashiga yordam beradi. Nukleosomalar tarkibidagi DNK molekulasi nukleosomalar oraliqlaridagi DNK molekulasiga nisbatan nukleazalar ta`siriga qiyin beriladi. Nukleosomalarning zanjiri yoyilgan holatda u faol bo`lib DNK yoki RNK molekulasining sintezi ro`y beradi. Agarda xalqa yoki kompakt yig`ilgan holda bo`lsa nukleosomalar faol bo`lmaydi.

2.Genlar (sistronlar) funktsional bog`langan oqsillar sintezini kodlaydi va ular prokariotlardagiga uxshash operonlarga birlashmagan hamda xromosomalarning har xil uchastklarida (giston genlari va RNK genlaridan tashqari) joylashgan.

3.RNK molekulasining ko`pchiligi avvalo RNK hosilalari holida sintezlanadi. Birlamchi transkripting hosil bo`lganidan sung uning protsessingi (etilishi) ro`y beradi. Protsessing ikki jarayonni o`z ichiga oladi ya`ni kepirovka (sar-inglizcha-shapkacha manosini anglatadi) va metillanish, poliadinlanish, fragmentatsiyalanish va splaysing (splicing-inglizcha-ikki uchidan uzayish). Eukariotlardagi RNK molekulasining yarim hayot davri 3-6 soatdan 48 soatgacha bo`lishi mumkin.

4.Eukariotlardagi DNK molekulasi zanjiri da odatda bir marotaba (mRNK molekulasini sintezlovchi ko`pchilik tuzilma genlari) uchraydigan ajoyib davriylikdan tashqari juda ko`p davriy qaytarilishlar ham uchraydi. Qaytrilishlarning soni unlab va yuzlab (o`rta chastotali qaytarilishlar) hatto genomlarda millionlab (yuqori chastotali qaytarilishlar) bo`lishligi mumkin. Yuksak o`simliklar genomlarida ajoyib uchastkalar miqdori 20-30% atrofida. Genomning katta qismini genning tarkibiga kiruvchi ammo ularning maxsus mahsuloti sintezida qatnashmaydigan DNK uchastkasi ya`ni intron tashkil qiladi. DNK uchastkasining berilgan genning maxsus transkripti sintezlanadigan qismi ekzon deyiladi. Shuningdek genlar tarkibiga speyser («o`rta plastinka») ham kiradi. Ammo speyser keyinchalik yemirilib ketadi.




Download 202 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   22




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
nomidagi toshkent
guruh talabasi
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
rivojlantirish vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
samarqand davlat
tashkil etish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
ta’limi vazirligi
matematika fakulteti
navoiy nomidagi
vazirligi muhammad
bilan ishlash
fanining predmeti
nomidagi samarqand
Darsning maqsadi
maxsus ta'lim
pedagogika universiteti
ta'lim vazirligi
Toshkent axborot
o’rta ta’lim
Ўзбекистон республикаси
sinflar uchun
haqida umumiy
fanlar fakulteti
fizika matematika
Alisher navoiy
Ishdan maqsad
universiteti fizika
Nizomiy nomidagi
moliya instituti
таълим вазирлиги
nazorat savollari
umumiy o’rta
respublikasi axborot
Referat mavzu
махсус таълим