Baxtiyor mengliyev



Download 1.62 Mb.
Pdf ko'rish
bet68/227
Sana31.10.2020
Hajmi1.62 Mb.
1   ...   64   65   66   67   68   69   70   71   ...   227
 
Iyerarxik  munosabat.  Lisoniy  birliklar  orasida  iyerarxik
ya’ni  pog‘onali  munosabat  ham  mavjud.  Pog‘onali  munosabat 
deganda 
birlikning 
boshqasi 
tomonidan 
qamrab 
olinishi 
tushuniladi. Masalan, Halim va Кarim leksemalari erkak kishining 
ismlari 
bo‘lib, 
ayolning 
ismi 
bo‘lgan 
Halima, 
Salima 
leksemalariga qarama-qarshi turadi. Lekin ularning barchasini  ism 
leksemasi  qamrab  oladi.  Ism  leksemasi  esa,  nom  leksemasi  bilan 
birgalikda,  ot  leksemasi  tomonidan  qamrab  olinadi.  Uni  shartli 
ravishda quyidagicha tasavvur qilish mumkin (9-jadval): 
 
9-jadval 
Ot 
Ism 
Nom 
Halim 
Karim 
Halima 
Salima   Suv 
Kitob 
Bu  pog‘ona  yuqori  va  quyi  yo‘nalishda  yana  davom  ettirilishi 
mumkin.  Demak,  Salim,  ism,  ot  leksemalari  pog‘onali 
munosabatga  kirishgan;  Salim  so‘zi  ism  so‘zi  tarkibiga,  ism  so‘zi 
esa ot so‘zi tarkibiga kiradi.  
Lisoniy  birliklarning  pog‘onali  munosabati  ikki  xil.  Masalan, 
daraxt  va  tana,  ildiz,  barg,  shox  birliklarining  o‘zaro  munosabati 
daraxt  leksemasi  bilan  olma,  o‘rik,  nok,  gilos  leksemalarining 
o‘zaro  munosabatidan  farq  qiladi.  Oldingi  pog‘onali  munosabatda 
daraxt  butunni  va  qolganlari  qismni  ifodalasa,  keyingisida  daraxt 
turni  ifodalab,  mevaning  muayyan  nomini  ifodalovchi  birliklar 
turning  ko‘rinishi  –  jins  sifatida  namoyon  bo‘ladi.  Ikkinchi 
munosabatdagi birliklar  daraxt leksemasining xususiy ko‘rinishi – 
juz’iylashishi.  Birinchisida  esa  bunday  munosabat  mavjud  emas. 
Shu  boisdan  Gilos  daraxtdir  tarzidagi  hukmni  aytish  mantiqiy. 
Biroq Ildiz daraxtdir deyish mumkin emas. Tilshunoslikda lisoniy 
birlikning  butun-bo‘lak  munosabati  partonimik  (part  –  qism, 
61


bo‘lak),  tur-jins  munosabati  giponimik  munosabat  deyiladi. 
Download 1.62 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   64   65   66   67   68   69   70   71   ...   227




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
guruh talabasi
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
samarqand davlat
navoiy nomidagi
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
vazirligi toshkent
Darsning maqsadi
Toshkent davlat
tashkil etish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
Ўзбекистон республикаси
Alisher navoiy
matematika fakulteti
bilan ishlash
Nizomiy nomidagi
pedagogika universiteti
sinflar uchun
fanining predmeti
таълим вазирлиги
vazirligi muhammad
maxsus ta'lim
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
ta'lim vazirligi
tibbiyot akademiyasi
Toshkent axborot
махсус таълим
haqida umumiy
Referat mavzu
umumiy o’rta
pedagogika fakulteti
ishlab chiqarish
fizika matematika
universiteti fizika
Fuqarolik jamiyati