Baxtiyor mengliyev


Tilda  assosiativ  munosabat



Download 1.62 Mb.
Pdf ko'rish
bet52/227
Sana31.10.2020
Hajmi1.62 Mb.
1   ...   48   49   50   51   52   53   54   55   ...   227
Tilda  assosiativ  munosabat.  Sistemadosh  (bir  sistemaga 
mansub) lisoniy birliklar bir-birini eslatib turadi. Shu boisdan ular 
jamiyat  a’zolari  ongida  bir  tizimga  birlashgan  holda  yashaydi. 
Masalan,  [a]  fonemasi  [o]  fonemasini,  [u]  fonemasi  [o‘
fonemasini, [i] fonemasi [e] fonemasini eslatadi. Umuman olganda, 
bir unli boshqa unlini eslatadi. Bu ushbu unlilarning bir sistemaga 
kirishi  tufayli  sodir  bo‘ladi.  Bu  fikr  undosh  fonеmalarga  ham 
taalluqli. Lekin [a] fonemasi dabdurustdan [q] yoki [h] fonemasini 
eslatmaydi.  Chunki  ular  ikki  sistema  –  unlilar  va  undoshlar 
sistemasiga  kiradi.  Unlilar  bir-birini  unlilar  sistemasida,  undoshlar 
esa undoshlar sistemasida eslata oladi. Hatto  [u] fonemasining [a
fonemasini  eslatishi  o‘z  sistemadoshi  bilan  birgalikda  amalga 
oshiriladi.  Masalan,  [a],  [o]  fonemalari  ichki,  mikrosistema  hosil 
qilib,  birgalikda  boshqa  fonema  juftliklarini  eslatadi.  Bir-birini 
eslatib turish assosiativ munosabat deyiladi.  
Eslatish ikki tomonlama bo‘lishi ham mumkin. Masalan, [yuz
leksemasi,  bir  tomondan  [bet],  [chehra],  [jamol],  [oraz]  kabi 
birliklarni,  ikkinchi  tomondan,  [burun],  [ko‘z],  [quloq],  [qosh], 
[lab]  leksemalarini  eslatadi  va  bunda  u  ikki  sistemaning  a’zosi 
ekanligini namoyon qiladi. 
Bir-birini  eslatuvchi  birliklar  umumiy,  o‘xshash  belgi-
xususiyatga ega bo‘ladi. Ana shu o‘xshashlik va umumiylik ularni 
birlashtiruvchi,  bir  sistemada  “ushlab  turuvchi”  belgilari  sanaladi. 
Masalan,  unlilar  “sof  ovozga  egalik”  umumiy  belgisi  ostida 
birlashadi.  Ammo  ular  farqli  belgiga  ham  ega  bo‘lishi  shart. 
Masalan,  bu  sistemada  [a]  “lablanmaganlik”,  [o]  “lablanganlik” 
farqlovchi belgisiga ega, “kenglik” belgisi esa ularni birlashtiradi. 
 

Download 1.62 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   48   49   50   51   52   53   54   55   ...   227




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
davlat pedagogika
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
guruh talabasi
samarqand davlat
toshkent axborot
nomidagi samarqand
toshkent davlat
haqida tushuncha
ta’limi vazirligi
xorazmiy nomidagi
Darsning maqsadi
vazirligi toshkent
Toshkent davlat
tashkil etish
Alisher navoiy
rivojlantirish vazirligi
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
pedagogika universiteti
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
таълим вазирлиги
tibbiyot akademiyasi
maxsus ta'lim
o’rta ta’lim
bilan ishlash
ta'lim vazirligi
fanlar fakulteti
махсус таълим
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
umumiy o’rta
Referat mavzu
fanining predmeti
haqida umumiy
Navoiy davlat
fizika matematika
universiteti fizika
Buxoro davlat
malakasini oshirish
davlat sharqshunoslik
Samarqand davlat