Baxtiyor mengliyev


so‘zni  keyingi  fe’lga  tobelash



Download 1.62 Mb.
Pdf ko'rish
bet41/227
Sana31.10.2020
Hajmi1.62 Mb.
1   ...   37   38   39   40   41   42   43   44   ...   227
so‘zni  keyingi  fe’lga  tobelash”  lisoniy  sathda  mavjud.  Bu 
morfema  nutqdagi  Kitobni  o‘qidim  gapida  qo‘shimcha  sifatida 
voqelangan  bo‘lib,  uning  mazmuniy  tomoni  –  “oldingi  kitob 
so‘zini keyingi o‘qidim so‘ziga tobelash” grammatik ma’nosidir. 
Lisoniy  sathda  so‘z  yasovchi  (derivatsion)  morfemalar  va 
grammatik  morfemalar  guruhi  mavjud.  Ularning  nutqdagi 
ko‘rinishlari lison va nutq bo‘linishiga mos ravishda so‘z yasovchi 
qo‘shimcha va grammatik qo‘shimcha deb nomlanadi.  
 
Mustaqil o‘zlashtirish uchun 
Yana tilning sistemaviyligi haqida 
Rus  tilshunosi  Dmitriy  Nikolayevich  Ushakov  “Til  haqidagi 
fanga  qisqacha  kirish”  kitobida  yozishicha,  so‘z  leksik  va 
grammatik  qismlarga  bo‘linishi  uchun  ikki  talabga  javob  berishi 
kerak.  Birinchidan,  grammatik  qism  ushbu  ma’nosi  bilan  boshqa 
so‘zlarga ham qo‘shilib kelaverishi kerak. Ikkinchidan, so‘z ushbu 
ma’nosi  bilan  boshqa  grammatik  shakllarni  o‘ziga  biriktira  olishi 
kerak.  Masalan,  qo‘lim  so‘zi  qo‘l+im  tarkibiy  qismlarga  -im 
qo‘shimchasi  oyog‘im,  qulog‘im,  tirnog‘im,  barmog‘im,  sochim, 
39


kitobim  kabi  so‘zlarda  uchraganligi  uchungina  emas,  balki  qo‘l 
so‘zi  qo‘llar,  qo‘lni,  qo‘l  bilan,  qo‘ldek  kabi  so‘zlarga  asos 
bo‘lganligi uchun ham ajratiladi.  
Agar bu asoslardan biri bo‘lmasa ham, so‘z tarkibiy qismlarga 
ajralmaydi.  Masalan,  shilqim  so‘zidagi  -im  qo‘shimchasi  qo‘lim 
so‘zidagi -im qo‘shimchasining vazifasini bajarmaydi.  
Bitta  grammatik  shakl  birgina  so‘zga,  bir  so‘z  birgina 
grammatik shaklga ega bo‘la olmaydi. 
Olim tilning sistema ekanligini shunday asoslaydi. 
O‘tgan  asrning  20-yillarida  tilning  sistema  ekanligini 
asoslashda  bunday  yondashuvlar  kam  uchraydigan  holatlardan 
edi. Shuning uchun u o‘z davrida eng dong taratgan fikrlardan edi. 
 

Download 1.62 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   37   38   39   40   41   42   43   44   ...   227




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
axborot texnologiyalari
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
guruh talabasi
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
toshkent axborot
nomidagi samarqand
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
xorazmiy nomidagi
Darsning maqsadi
vazirligi toshkent
tashkil etish
Toshkent davlat
rivojlantirish vazirligi
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
sinflar uchun
pedagogika universiteti
bilan ishlash
таълим вазирлиги
Nizomiy nomidagi
maxsus ta'lim
o’rta ta’lim
tibbiyot akademiyasi
ta'lim vazirligi
fanlar fakulteti
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
fanining predmeti
махсус таълим
umumiy o’rta
Referat mavzu
haqida umumiy
fizika matematika
ishlab chiqarish
Navoiy davlat
universiteti fizika
Buxoro davlat
Fuqarolik jamiyati
pedagogika fakulteti