Baxtiyor mengliyev


so‘zni  keyingi  fe’lga  tobelash



Download 1.62 Mb.
Pdf ko'rish
bet41/227
Sana31.10.2020
Hajmi1.62 Mb.
1   ...   37   38   39   40   41   42   43   44   ...   227
so‘zni  keyingi  fe’lga  tobelash”  lisoniy  sathda  mavjud.  Bu 
morfema  nutqdagi  Kitobni  o‘qidim  gapida  qo‘shimcha  sifatida 
voqelangan  bo‘lib,  uning  mazmuniy  tomoni  –  “oldingi  kitob 
so‘zini keyingi o‘qidim so‘ziga tobelash” grammatik ma’nosidir. 
Lisoniy  sathda  so‘z  yasovchi  (derivatsion)  morfemalar  va 
grammatik  morfemalar  guruhi  mavjud.  Ularning  nutqdagi 
ko‘rinishlari lison va nutq bo‘linishiga mos ravishda so‘z yasovchi 
qo‘shimcha va grammatik qo‘shimcha deb nomlanadi.  
 
Mustaqil o‘zlashtirish uchun 
Yana tilning sistemaviyligi haqida 
Rus  tilshunosi  Dmitriy  Nikolayevich  Ushakov  “Til  haqidagi 
fanga  qisqacha  kirish”  kitobida  yozishicha,  so‘z  leksik  va 
grammatik  qismlarga  bo‘linishi  uchun  ikki  talabga  javob  berishi 
kerak.  Birinchidan,  grammatik  qism  ushbu  ma’nosi  bilan  boshqa 
so‘zlarga ham qo‘shilib kelaverishi kerak. Ikkinchidan, so‘z ushbu 
ma’nosi  bilan  boshqa  grammatik  shakllarni  o‘ziga  biriktira  olishi 
kerak.  Masalan,  qo‘lim  so‘zi  qo‘l+im  tarkibiy  qismlarga  -im 
qo‘shimchasi  oyog‘im,  qulog‘im,  tirnog‘im,  barmog‘im,  sochim, 
39


kitobim  kabi  so‘zlarda  uchraganligi  uchungina  emas,  balki  qo‘l 
so‘zi  qo‘llar,  qo‘lni,  qo‘l  bilan,  qo‘ldek  kabi  so‘zlarga  asos 
bo‘lganligi uchun ham ajratiladi.  
Agar bu asoslardan biri bo‘lmasa ham, so‘z tarkibiy qismlarga 
ajralmaydi.  Masalan,  shilqim  so‘zidagi  -im  qo‘shimchasi  qo‘lim 
so‘zidagi -im qo‘shimchasining vazifasini bajarmaydi.  
Bitta  grammatik  shakl  birgina  so‘zga,  bir  so‘z  birgina 
grammatik shaklga ega bo‘la olmaydi. 
Olim tilning sistema ekanligini shunday asoslaydi. 
O‘tgan  asrning  20-yillarida  tilning  sistema  ekanligini 
asoslashda  bunday  yondashuvlar  kam  uchraydigan  holatlardan 
edi. Shuning uchun u o‘z davrida eng dong taratgan fikrlardan edi. 
 

Download 1.62 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   37   38   39   40   41   42   43   44   ...   227




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
guruh talabasi
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
samarqand davlat
navoiy nomidagi
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
vazirligi toshkent
Darsning maqsadi
Toshkent davlat
tashkil etish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
bilan ishlash
pedagogika universiteti
Nizomiy nomidagi
fanining predmeti
sinflar uchun
o’rta ta’lim
maxsus ta'lim
таълим вазирлиги
vazirligi muhammad
fanlar fakulteti
ta'lim vazirligi
tibbiyot akademiyasi
Toshkent axborot
махсус таълим
haqida umumiy
umumiy o’rta
Referat mavzu
ishlab chiqarish
fizika matematika
pedagogika fakulteti
universiteti fizika
Navoiy davlat