Baxtiyor mengliyev


-§. Yasama so‘zlarning leksemalashuvi



Download 1.62 Mb.
Pdf ko'rish
bet144/227
Sana31.10.2020
Hajmi1.62 Mb.
1   ...   140   141   142   143   144   145   146   147   ...   227
13-§. Yasama so‘zlarning leksemalashuvi 
 
Tayanch tushunchalar 
lison,  nutq,  lisoniy  birlik,  nutqiy  birlik,  leksema,  so‘z,  qolip, 
hosila 
O‘zlashtiriladigan tushunchalar 
lisoniylashuv, ixtisoslashish, soddalashish, tublashish 
 
Nutqiy  yasama  so‘zlarning  lisoniylashuvi.  Lisoniy  birliklar, 
qanday bo‘lishidan qat’i nazar, nutqiy birliklar asosida shakllanadi. 
Shuningdek, tilshunoslarning lisoniy birliklarni ajratishi, tavsiflashi 
ham nutqiy birliklarga asoslangan holda kechadi. Masalan, [a] unli 
fonemasining  mohiyati  sifatida  qaraluvchi  “lablangan”,  “quyi 
keng” belgilari nutqdagi (a) tovushlarini kuzatish, ulardagi har bir 
qo‘llanishda takrorlanadigan bir xil belgilar ajratib olinib, nutqdagi 
boshqa hodisalar – tovushlar, qo‘shimchalar, so‘zlar ta’sirida hosil 
bo‘ladigan,  lekin  doimiy  bo‘lmagan,  sharoit  bilangina  bog‘liq 
xususiyatlar 
e’tiborga 
olinmaydi. 
Masalan, 
tovushning 
cho‘ziq/qisqaligi, 
qattiq/yumshoqligi, 
yo‘g‘on/ingichkaligi, 
baland/pastligi  kabi  qator  belgilar  nutq  sharoiti  bilan  bog‘liq 
o‘tkinchi  xususiyatlardir.  Ana  shunday  beqaror  va  o‘zgaruvchan 
jihatlar lisoniy birliklardagi umumiyliklarni tiklashda soqit qilinadi. 
125


Shu  tarzda  lisoniy  birlik  tiklanadi.  Barcha  lisoniy  birliklar 
mohiyatini ochish jarayoni shunday kechadi. 
Til  taraqqiyoti  davomida  ming  yillar  davomida  ham  yangi 
fonema,  morfema  yoki  qolip  hosil  bo‘lmaydi.  Lekin  tilning  eng 
o‘zgaruvchan,  borliq  bilan  eng  zich  bog‘langan  leksika  sathida 
yangi so‘zlar paydo bo‘lib, lisoniy sathdan peshma-pesh o‘rin olib 
boraveradi.  Masalan,  boshqa  tildan  o‘zlashayotgan  so‘zlar 
qo‘llanish  darajasi  ma’lum  me’yorga  yetgach,  lisoniylashadi. 
Mukammal  lug‘atlar  til  lisoniy  leksikasini  o‘zida  aks  ettiruvchi 
xazinadir. 
 

Download 1.62 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   140   141   142   143   144   145   146   147   ...   227




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
axborot texnologiyalari
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
guruh talabasi
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
toshkent axborot
nomidagi samarqand
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
xorazmiy nomidagi
Darsning maqsadi
vazirligi toshkent
tashkil etish
Toshkent davlat
rivojlantirish vazirligi
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
sinflar uchun
pedagogika universiteti
bilan ishlash
таълим вазирлиги
Nizomiy nomidagi
maxsus ta'lim
o’rta ta’lim
tibbiyot akademiyasi
ta'lim vazirligi
fanlar fakulteti
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
fanining predmeti
махсус таълим
umumiy o’rta
Referat mavzu
haqida umumiy
fizika matematika
ishlab chiqarish
Navoiy davlat
universiteti fizika
Buxoro davlat
Fuqarolik jamiyati
pedagogika fakulteti