Baxtiyor mengliyev



Download 1.62 Mb.
Pdf ko'rish
bet110/227
Sana31.10.2020
Hajmi1.62 Mb.
1   ...   106   107   108   109   110   111   112   113   ...   227
 
Adabiyotlar 
1.  Ne’matov  H.,  Bozorov  O.  Til  va  nutq.  −Toshkent: 
O‘qituvchi, 1993.  
2.Nurmonov  A.  Lingvistik  belgi  nazariyasi.  –  Toshkent:  Fan, 
2008. 
3.Sayfullayeva  R.,  Mengliyev  B.,  Boqiyeva  G.  Hozirgi  o‘zbek 
adabiy tili. – Toshkent: Fan va texnologiyalar, 2010. 
4.Tulenov J., G‘afurov Z. Falsafa. – Toshkent: O‘qituvchi, 
1997. 
5.Mirtojiyev M. O‘zbek tili fonetikasi. – Toshkent: Mumtoz 
so‘z, 2015. 
 
9-§. Unli fonemalar paradigmasi 
 
Tayanch tushunchalar: 
fonetika,  tovush,  nutq  tovush,  tovushning  akustik  jihati, 
tovushning  fiziologik  jihati,  tovushning  sotsial  jihati,  fonema, 
fonetik  paradigma,  bir  o‘lchovli  ziddiyat,  ko‘p  o‘lchovli  ziddiyat, 
muntazam ziddiyat, ajralgan ziddiyat 
O‘zlashtiriladigan tushunchalar 
unli  fonema,  lablanmagan  unli,  lablangan  unli,  tor  unli,  keng 
unli, yuqori unli, o‘rta unli, quyi unli 
90


Unli  tovushlar  og‘iz  bo‘shlig‘ida  tovush  paychalarida  hosil 
bo‘lgan  ovozning  turli  to‘siqlarga  uchrashi  natijasida  vujudga 
keladi. Lablarning harakati, tilning tanglayga ko‘tarilishi ovoz duch 
keladigan  to‘siqlardir.  Tilning  ko‘tarilish  darajasi  (yuqori,  o‘rta, 
quyi)  va  lablanganlik-lablanmaganlik  –  kuchli  pozitsiyadagi  unli 
fonemalarning asosiy, sistema hosil qiluvchi belgisi. Unlilarning til 
gorizontal  holatiga  ko‘ra  (old  qator,  o‘rta  qator  va  orqa  qator) 
belgilari asosiy hisoblanmaydi. Chunki bu belgilar yondosh tovush 
ta’sirida  hosil  bo‘ladi  va  o‘zgarib  turadi.  Masalan,  [q]  undoshi 
bilan  sintagmatik  munosabatida  [a]  unlisi  “til  orqa”  xossasiga  ega 
bo‘lsa, [k] undoshi qurshovida til o‘rta, [m] undoshlari qurshovida 
esa til oldi unlisi sifatida namoyon bo‘ladi.  
 

Download 1.62 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   106   107   108   109   110   111   112   113   ...   227




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
davlat pedagogika
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
guruh talabasi
samarqand davlat
toshkent axborot
nomidagi samarqand
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
xorazmiy nomidagi
Darsning maqsadi
vazirligi toshkent
Alisher navoiy
Toshkent davlat
tashkil etish
rivojlantirish vazirligi
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
pedagogika universiteti
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
таълим вазирлиги
maxsus ta'lim
tibbiyot akademiyasi
bilan ishlash
o’rta ta’lim
ta'lim vazirligi
махсус таълим
fanlar fakulteti
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
umumiy o’rta
Referat mavzu
fanining predmeti
haqida umumiy
Navoiy davlat
universiteti fizika
fizika matematika
Buxoro davlat
malakasini oshirish
Samarqand davlat
tabiiy fanlar