Baxtiyor mengliyev



Download 1.62 Mb.
Pdf ko'rish
bet104/227
Sana31.10.2020
Hajmi1.62 Mb.
1   ...   100   101   102   103   104   105   106   107   ...   227
Fonologik paradigma. Boshqa lisoniy birlik kabi fonema ham 
paradigmatik va sintagmatik munosabatda yashaydi. Bu  fonologik 
paradigmatika va fonologik sintagmatika deyiladi. 
O‘zaro  qarama-qarshi  belgiga  ega  bo‘lgan,  biroq  umumiy, 
birlashtiruvchi  (integral)  belgilari  asosida  uyushgan  fonemalar 
sirasi  fonologik  paradigma,  fonemalarning  sistemadagi  o‘zaro 
munosabati fonologik paradigmatik munosabat deyiladi.  
Fonologik 
ziddiyat 
va 
uning 
turlari
Fonologik 
paradigmaning  asosida  fonologik  ziddiyat  yotadi.  Fonologik 
ziddiyat  (oppozitsiya)  fonemaning  farqli  belgilarini  o‘zida 
ifodalaydi.  Masalan,  o‘zbek  tilidagi  unli  fonemalar  bir  umumiy 
belgi – “ovozdan iboratlik” invariant xossasiga ega. Bu mohiyat 6 
ta unli fonema uchun umumiy. Biroq bu mohiyat ostida birlashgan 
fonemalar  o‘zaro  zidlanib,  kichik  guruhlar  hosil  qiladi.  [i]  va  [u
«yuqori  tor»  belgisi  bilan  «o‘rta  keng»  xossasiga  ega  [e]  va  [o‘
hamda «quyi keng» xossasiga ega [a] va [o] fonemalar guruhlariga 
qarama-qarshi  turadi.  Yoki  «lablanmagan»  belgisiga  ega  [i],  [e], 
[a]  fonemalari  guruhi  «lablangan»  belgisiga  ega  [u],  [o‘],  [o
guruhiga  qarama-qarshi  turadi.  O‘z  navbatida  [i],  [e],  [a]  guruhi 
a’zolari o‘ziga xos belgilari asosida o‘zaro zidlanadi. 
86


Tilshunoslikda  fonologik  ziddiyatning  har  xil  tur  va 
ko‘rinishlari  farqlanadi.  N.S.Trubetskoy  «Fonologiya  asoslari» 
asarida fonologik ziddiyatni uch asosga ko‘ra tasniflaydi: 

Download 1.62 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   100   101   102   103   104   105   106   107   ...   227




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
davlat pedagogika
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
guruh talabasi
samarqand davlat
toshkent axborot
nomidagi samarqand
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
xorazmiy nomidagi
Darsning maqsadi
vazirligi toshkent
Alisher navoiy
Toshkent davlat
tashkil etish
rivojlantirish vazirligi
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
pedagogika universiteti
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
таълим вазирлиги
maxsus ta'lim
tibbiyot akademiyasi
bilan ishlash
o’rta ta’lim
ta'lim vazirligi
махсус таълим
fanlar fakulteti
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
umumiy o’rta
Referat mavzu
fanining predmeti
haqida umumiy
Navoiy davlat
universiteti fizika
fizika matematika
Buxoro davlat
malakasini oshirish
Samarqand davlat
tabiiy fanlar