Baxtiyor mengliyev



Download 1.62 Mb.
Pdf ko'rish
bet104/227
Sana31.10.2020
Hajmi1.62 Mb.
1   ...   100   101   102   103   104   105   106   107   ...   227
Fonologik paradigma. Boshqa lisoniy birlik kabi fonema ham 
paradigmatik va sintagmatik munosabatda yashaydi. Bu  fonologik 
paradigmatika va fonologik sintagmatika deyiladi. 
O‘zaro  qarama-qarshi  belgiga  ega  bo‘lgan,  biroq  umumiy, 
birlashtiruvchi  (integral)  belgilari  asosida  uyushgan  fonemalar 
sirasi  fonologik  paradigma,  fonemalarning  sistemadagi  o‘zaro 
munosabati fonologik paradigmatik munosabat deyiladi.  
Fonologik 
ziddiyat 
va 
uning 
turlari
Fonologik 
paradigmaning  asosida  fonologik  ziddiyat  yotadi.  Fonologik 
ziddiyat  (oppozitsiya)  fonemaning  farqli  belgilarini  o‘zida 
ifodalaydi.  Masalan,  o‘zbek  tilidagi  unli  fonemalar  bir  umumiy 
belgi – “ovozdan iboratlik” invariant xossasiga ega. Bu mohiyat 6 
ta unli fonema uchun umumiy. Biroq bu mohiyat ostida birlashgan 
fonemalar  o‘zaro  zidlanib,  kichik  guruhlar  hosil  qiladi.  [i]  va  [u
«yuqori  tor»  belgisi  bilan  «o‘rta  keng»  xossasiga  ega  [e]  va  [o‘
hamda «quyi keng» xossasiga ega [a] va [o] fonemalar guruhlariga 
qarama-qarshi  turadi.  Yoki  «lablanmagan»  belgisiga  ega  [i],  [e], 
[a]  fonemalari  guruhi  «lablangan»  belgisiga  ega  [u],  [o‘],  [o
guruhiga  qarama-qarshi  turadi.  O‘z  navbatida  [i],  [e],  [a]  guruhi 
a’zolari o‘ziga xos belgilari asosida o‘zaro zidlanadi. 
86


Tilshunoslikda  fonologik  ziddiyatning  har  xil  tur  va 
ko‘rinishlari  farqlanadi.  N.S.Trubetskoy  «Fonologiya  asoslari» 
asarida fonologik ziddiyatni uch asosga ko‘ra tasniflaydi: 

Download 1.62 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   100   101   102   103   104   105   106   107   ...   227




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
guruh talabasi
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
samarqand davlat
navoiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
vazirligi toshkent
Darsning maqsadi
Toshkent davlat
tashkil etish
Alisher navoiy
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
bilan ishlash
pedagogika universiteti
Nizomiy nomidagi
sinflar uchun
fanining predmeti
таълим вазирлиги
o’rta ta’lim
maxsus ta'lim
fanlar fakulteti
ta'lim vazirligi
tibbiyot akademiyasi
vazirligi muhammad
махсус таълим
Toshkent axborot
umumiy o’rta
haqida umumiy
Referat mavzu
ishlab chiqarish
pedagogika fakulteti
fizika matematika
universiteti fizika
Navoiy davlat